{"id":18894,"date":"2024-07-19T15:04:05","date_gmt":"2024-07-19T06:04:05","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=18894"},"modified":"2024-07-19T15:04:06","modified_gmt":"2024-07-19T06:04:06","slug":"fongtil-husu-governu-hamenus-despeza-oje-2024-no-dezena-politika-orsamental-2025","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/07\/19\/fongtil-husu-governu-hamenus-despeza-oje-2024-no-dezena-politika-orsamental-2025\/","title":{"rendered":"FONGTIL Husu Governu Hamenus Despeza OJE 2024 no Deze\u00f1a Pol\u00edtika Orsament\u00e1l\u00a0 2025"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Joanina Casamiro<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Forum Organisazaun Naun Government\u00e1l Timor-Leste (FONGTIL) observa kona-ba prosesu Orsamento Geral do Estado (OGE)&nbsp; 2024, orsamentu jer\u00e1l barak liu gasta iha despeza konsumu no infraestrutura sira ne\u02bceb\u00e9 lad\u00fan apropriadu atu resposta ba problema estrutur\u00e1l ne&#8217;eb\u00e9 nasaun enfrenta. Tanba ne\u2019e Fongtil husu ba governu atu hamenus despeza desnesariu&nbsp; iha OJE 2024 no deze\u00f1a pol\u00edtika orsament\u00e1l ne&#8217;eb\u00e9 apropriadu no ezekuta orsamentu estadu&nbsp; 2025 ho kuidadu, hodi f\u00f3 import\u00e1nsia ba set\u00f3r produtivu sira ho&nbsp; alternativu ba fundu petrol\u00edferu no oferese solusaun ba problema estrutur\u00e1l ne&#8217;eb\u00e9 iha.<\/p>\n\n\n\n<p>Liuhusi konferensia imprensa, Diretor Ezekutivu FONGTIL, Valentim Da Costa Pinto\u00a0 hatete,\u00a0 sira-nia membru hamutuk 286 mak\u00a0 fahe ona ba ONG lok\u00e1l\/nasion\u00e1l hamutuk 255, internasion\u00e1l 31 ne&#8217;eb\u00e9 eziste iha Timor Leste. FONGTIL m\u00f3s iha rede ONG ne\u02bceb\u00e9 halibur hamutuk iha rede setorial hamutuk 14 ba asuntu setorial sira hanesan papel feto, edukasaun, agricultura, defisiensia, bee no saneamentu, asuntu rai, direitus umanus, dezastre naturais, analiza orsamentu estadu, auditoria sosial, transpar\u00e9nsia, ASEAN, OSC CPLP no rede ba sa\u00fade.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ami apresia ba Minist\u00e9riu Finansa ne&#8217;eb\u00e9 realiza semin\u00e1riu Jornada ba Orsamentu Jer\u00e1l Estadu ba tinan 2025, Semin\u00e1riu ida ne&#8217;e, ajuda tebes Governante, Sosiedade Sivil, m\u00e9dia, akad\u00e9miku no p\u00fabliku atu hatene realidade s\u00f3siu ekon\u00f3miku nasaun nian. Aprezenta m\u00f3s faktu no realidade importante barak ne&#8217;eb\u00e9 presiza konsidera iha elaborasaun politika orsament\u00e1l sira iha faze\u00a0 tuir mai&#8221;, <\/em>dehan, Direitor Ezekutivu Valentim Da Costa Pinto iha salaun Fongtil Kaikoli, 18\/07.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, husi prezentasaun ida ne&#8217;e m\u00f3s hatudu situasaun finansiamentu p\u00fabliku ne\u02bceb\u00e9 maioria orsamentu jer\u00e1l estadu finansia husi fundu petrol\u00edferu, husi aprezentasaun ne&#8217;e ilustra sen\u00e1riu fisk\u00e1l sira ne\u02bceb\u00e9 k\u00e1lkulu no marka vida \u00fatil fundu petrol\u00edferu nian. Minist\u00e9riu Finansa m\u00f3s aprezenta prioridade sira ba tinan 2025 ne&#8217;eb\u00e9 baze iha PEDN no Programa tinan lima IX konstituion\u00e1l nian, Governu hakarak kontinua atu implementa estrat\u00e9jia atu\u00e1l, programa no orsament\u00e1l ne&#8217;eb\u00e9 define iha dokumentu nasional. Nune&#8217;e Fongtil hanoin presiza iha avaliasaun no konsiderasaun fali bazeia ba realidade s\u00f3siu ekon\u00f3miku atual nian.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Durante ne&#8217;e ami observa husi audit sosi\u00e1l no programa sira seluk, deskobre katak situasaun s\u00f3siu ekon\u00f3miku no realidade povu nian moris kontinua enfrenta dezafiu barak inklui menus ai han, menus bee, dezempregu, mal nutrisaun no kualidade servisu p\u00fabliku sira kontinua fraku tebes. Ami enkoraja ata governu deze\u00f1a planeamentu ida ne&#8217;eb\u00e9 bele lori solusaun loloos ba povu nian problema. Seminariu Jornada Orsament\u00e1l ne&#8217;e mos hatudu, Kampu Bayu Undang ne&#8217;eb\u00e9 fornese reseita barak liu ba Fundu Petrol\u00edferu kuaze hotu ona, Timor-Leste depende de&#8217;it ba kapit\u00e1l no retornu husi investimentu&#8221;,<\/em> nia informa.<\/p>\n\n\n\n<p>Bazeia ba produsaun mina no gas la iha ona, ita-nia reseita m\u00f3s tun ba $20 milloens iha trimestre primeiru iha 2024. Fundu Petrol\u00edferu hela de&#8217;it ona $18.45 billioens, ita kalkula karik bele uza to&#8217;o tinan 2034, ita -nia Fundu Petrol\u00edferu la iha ona, oins\u0103 ho OJE kada tinan ba ita-nia futuru nasaun. OJE ba tinan 2025, Minist\u00e9riu Finansa aprezenta sen\u00e1riu rua entre biliaun $1.8 no biliaun $1.9, maski sen\u00e1riu sira ne&#8217;e sei muda no iha tend\u00e9nsia ba aumenta, haree ba jornada ist\u00f3riku sira, minist\u00e9riu preve fundu petrol\u00edferu sei hotu durante tinan 12 tuir mai depende ba fat\u00f3r merkadu Internasion\u00e1l no nivel levantamentu FP ba OGE kada tinan.<\/p>\n\n\n\n<p>FONGTIL Husu ba IX Governu Konstitusional atu kontrolu m\u00e1s\u00edmu ba minist\u00e9riu sira ne&#8217;eb\u00e9 jere OJE la ho kuidadu no la disiplina bazeia ba pol\u00edtika jestaun OJE. Nomos tau import\u00e1nsia no investe tan ba set\u00f3r produtivu sira ho Pursentu 5-10 kada setor ne&#8217;eb\u00e9 bele asegura solusaun loloos ba futuru,&nbsp; halo redusaun ba alokasaun ba Sal\u00e1riu no vensimentu, no rasionaliza hodi utiliza Orsamentu iha kategoria sira ho apropriadu ne&#8217;eb\u00e9 konsentra ba resultadu sustentavel. Husu mos ba Prezidente da Rep\u00fablika no Parlamentu Nasional atu halakon tiha Dekretu Lei ne&#8217;eb\u00e9 prevee ba subs\u00eddiu no kustu ba pensaun sira ne\u02bceb\u00e9 kontribui ba despeza desnesesariu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Joanina Casamiro Forum Organisazaun Naun Government\u00e1l Timor-Leste (FONGTIL) observa kona-ba prosesu Orsamento Geral do Estado (OGE)&nbsp; 2024, orsamentu jer\u00e1l barak liu gasta iha despeza konsumu no infraestrutura sira ne\u02bceb\u00e9 lad\u00fan apropriadu atu resposta ba problema estrutur\u00e1l ne&#8217;eb\u00e9 nasaun enfrenta. Tanba ne\u2019e Fongtil husu ba governu atu hamenus despeza desnesariu&nbsp; iha OJE 2024 no deze\u00f1a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":18895,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-18894","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18894","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18894"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18894\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18896,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18894\/revisions\/18896"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18895"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18894"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18894"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18894"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}