{"id":18924,"date":"2024-07-26T13:35:44","date_gmt":"2024-07-26T04:35:44","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=18924"},"modified":"2024-07-26T13:35:45","modified_gmt":"2024-07-26T04:35:45","slug":"estadu-iha-responsabilidade-asegura-feto-sira-nian-direitu-atu-sai-nain-ba-rai-no-propriedade","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/07\/26\/estadu-iha-responsabilidade-asegura-feto-sira-nian-direitu-atu-sai-nain-ba-rai-no-propriedade\/","title":{"rendered":"Estadu Iha Responsabilidade, Asegura Feto Sira Nian Direitu\u00a0 Atu Sai Na\u2019in Ba Rai No Propriedade"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen David Da Costa<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sekret\u00e1ria Estadu ba Igualdade (SEI), Elvina Sousa Carvalho, hateten<strong>, <\/strong>estadu iha responsablidade atu<strong> <\/strong>Asegura feto sira nia diretu atu asesu ba rai no propriedade ne\u2019e fundamental tebes, tanba ida ne\u2019e hanesan xave ba empoderamentu ekonomia no dezenvolvimentu feto nian. Sekarik feto laiha asesu ba rai no propriedade mak sei laiha justisa ba feto no feto sira sei laiha seguransa ba hela fatin hanesan uma no rendimentu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHanesan ita hotu hatene katak feto maioria hela iha area rur\u00e1l no moris hanesan agrikultora. Ne\u2019e duni rai hanesan kapital ida importante tebes ba feto no mane sira atu sira jere hanesan rekursu produtivu ida atu prod\u00fas aihahan no halo neg\u00f3sio hodi aumenta sira rendimentu nune\u2019e feto sira bele hakonu sira nia nesidades sira hanesan hahan, edukasaun, sa\u00fade no nesidade b\u00e1ziku sira seluk,\u201d <\/em>dehan SEI, Elvina Sousa Carvalho, bainhira partesipa iha\u00a0 Diskusaun Meza Redonda kona-ba Feto Sobrevivente Viol\u00e9nsia Bazeia J\u00e9neru nia Asesu ba Justisa, Rai no Propriedade: Dezafius no Posibilidade iha OJE, Sexta 26\/07.<\/p>\n\n\n\n<p>Timor-Leste iha kompromisu bo\u2019ot atu asegura direitu sidadaun, tanba iha Konstituisaun RDTL artigu 54 garante ona katak individu ida-idak iha direitu ba rai no propriedade&nbsp; privadu no bele transfere ba ema seluk tuir nia vontade no tuir lei no m\u00f3s sidadaun no sidad\u00e1n sira iha direitu na\u2019in ba rai. Iha Lei N\u00fa. 13\/2017 kona-ba Rejime Espesi\u00e1l ba Difinisaun Titularidade Bein Imovel nian iha artigu 4.o ne\u2019eb\u00e9 estipula klaramente katak direitu propriedade ba bein imovel sei asegura ho kondisaun hanesan ba mane no feto, no bandu kualk\u00e9r forma atu halo diskriminasaun ba titularidade, asesu, jestaun, administrasaun, gozu, transfer\u00e9nsia ka dispozisaun bein imovel nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir mai iha lei ne\u2019eb\u00e9 hanesan, iha artigu 5.o nian m\u00f3s akresenta kona-ba dever hodi respeita grupu vulner\u00e1vel sira nian. Katak, entidade sira-ne\u2019eb\u00e9 responsabiliza aplikasaun lei ida-ne\u2019e iha obrigasaun atu respeita nesesidade espesi\u00e1l grupu vulner\u00e1vel sira-nian, no, ba efeitu ne\u2019e, tenke foti medida hotu-hotu hodi garante informasaun adekuada, konsulta no partisipasaun hosi grupu sira- ne\u2019e, nu\u2019udar forma atu promove direitu igualdade no la iha diskriminasaun.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHau apresia katak Timor-Leste nia pol\u00edtika no enkuadramentu legal sira iha ona provizaun ba asegura direitu feto no ema vulner\u00e1vel sira. Maib\u00e9 ita hatene katak tanba ita nia kultura ne\u2019eb\u00e9 maioria domina hosi mane no f\u00f3 favor liu\u00a0 ba mane sira mak atu sai na\u2019in ba rai. Tanba ne\u2019e mak inistiativa ba diskusaun meza redonda ida ne\u2019eb\u00e9 mak realiza hosi SEI no FOKUPERS ne\u2019e importante tebes atu ita hotu bele hare no diskute kona-ba knaar no responsablidade saida de\u2019it mak instituisaun Estadu no Governu nian hanesan Sekretaria Estadu ba Terras no Propriedade, SEI, Defensoria P\u00fabliku no seluk tan bele halo no saida mak sosidade siv\u00edl sira halo hodi asegura implementasaun lei ida ne\u2019e. Atu nune\u2019e feto no grupu vulner\u00e1vel sira hotu inklui feto sobrevivente viol\u00e9nsia bazeia j\u00e9neru sira bele iha asesu ba rai no propriedade,<\/em>\u201d Nia esplika.<\/p>\n\n\n\n<p>Desizaun ba fahe rai no rikusoin ne\u2019e maioria halo iha fam\u00edlia nune\u2019e baibain fam\u00edlia sira uza sira nia lisan no val\u00f3r hodi halo desizaun atu se mak bele hetan rai no propriedade hosi fam\u00edlia nian ne\u2019eb\u00e9 dalabarak afavor ba mane sira liu. Karik iha sosiedade matrilineal sira mak feto sei iha direitu ba asesu ba rai no propriedade. Pior liu tan mak feto sira ne\u2019eb\u00e9 sai hanesan sobrevivente ba viol\u00e9nsia bazeia j\u00e9neru ka viol\u00e9nsia dom\u00e9stika ne\u2019eb\u00e9 rezulta iha fam\u00edlia tenke fahe malu dala wa\u2019in sira lakon direitu ba buat barak inklui direitu ba rai pidasuk ida no propriedade imovel sira atu bele kontinua hala\u2019o sira nia moris ho dignu.<\/p>\n\n\n\n<p>Kestaun asegura feto nia asesu ba rai no propriedade ne\u2019e m\u00f3s sai hanesan Rekomendasaun Jer\u00e1l Komit\u00ea CEDAW nian tanba sei importante tebes ba feto sira atu hetan direitu hanesan ho mane sira atu sai na\u2019in ba rai. Tanba ne\u2019e mak estadu iha responsablidade atu buka medidas hotu hodi asegura feto sira nian direitu atu sai na\u2019in ba rai no propriedade. Liuliu oinsa atu konsidera iha alokasaun orsamentu ne\u2019eb\u00e9 mak sufisiente hosi entidade relevante sira hanesan Sekret\u00e1riu Estadu ba Terras no Propriedade, Minist\u00e9riu P\u00fabliku, Juiz no Defensoria P\u00fabliku nian atu bele halo sosializasaun ba Konstutisaun RDTL, Lei N\u00fa\/2017 no lei sira seluk ne\u2019eb\u00e9 relevante ho feto nia direitu ba rai no propriedade. Nune\u2019e m\u00f3s wainhira iha kazu sira relasaun ho konflitu ba rai no propriedade aut\u00f3r\/a judisi\u00e1riu sira hatene atu uza lei sira ne\u2019e halo sira nia desizaun atu asegura feto no sobrevivente VBJ sira nia direitu ba rai no propriedade.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e, SEI m\u00f3s kontinua buka hatemetin parseiria ho parte hotu-hotu hodi halo sosializasaun ba lei sira ne\u2019eb\u00e9 mak relevante ba feto nia direitu ba rai no propriedade atu feto sobrevivente sira hosi VBJ m\u00f3s moris dignu iha sosiedade no nasaun Timor-Leste. Nune\u2019e m\u00f3s SEI sei kontinua halo advokasia no koordena ho entidade relevante sira atu asegura iha planu no orsamentu atu sira m\u00f3s bele hala\u2019o sira nia knaar sira tuir lei haruka.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David Da Costa Sekret\u00e1ria Estadu ba Igualdade (SEI), Elvina Sousa Carvalho, hateten, estadu iha responsablidade atu Asegura feto sira nia diretu atu asesu ba rai no propriedade ne\u2019e fundamental tebes, tanba ida ne\u2019e hanesan xave ba empoderamentu ekonomia no dezenvolvimentu feto nian. Sekarik feto laiha asesu ba rai no propriedade mak sei laiha justisa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":18925,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-18924","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18924","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18924"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18924\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18926,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18924\/revisions\/18926"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18925"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18924"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18924"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18924"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}