{"id":19103,"date":"2024-08-30T21:24:38","date_gmt":"2024-08-30T12:24:38","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=19103"},"modified":"2024-08-30T21:24:40","modified_gmt":"2024-08-30T12:24:40","slug":"tinan-25-referendum-fokupers-husu-hamutuk-kondena-no-hakotu-aktu-violensia-oioin-hasoru-feto-no-labarik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/08\/30\/tinan-25-referendum-fokupers-husu-hamutuk-kondena-no-hakotu-aktu-violensia-oioin-hasoru-feto-no-labarik\/","title":{"rendered":"Tinan 25 Referendum: FOKUPERS Husu Hamutuk Kondena no Hakotu Aktu Viol\u00e9nsia Oioin Hasoru Feto no Labarik"},"content":{"rendered":"\n<p>Reportajen Juvinal Cabral dos Santos<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cIha festa referendu ba dala 25\u00a0 ida ne\u2019e mai ita hotu hamutuk, kondena hakotu aktu violensia oioin hasoru feto no labarik feto hapara violensia hahu agora\u201d,<\/em> dehan Diretora Ezekutiva Fokupers, Domingas Afonso Amaral, husi via telefone 29\/08\/2024.<\/p>\n\n\n\n<p>Diretora ne\u2019e hateten komemora anivers\u00e1riu referendu ba dala 25 ne\u2019ebe marka Timor-Leste nia dalan ba indepedensia, iha tinan 1999 povu Timor-Leste lembra fali iha momentu ne\u2019eba povu aten brandi ba vota uza sira nia direitu ne\u2019ebe mak iha atu halo determinasaun ba ukun rasik an, opsaun ida ne\u2019ebe fundamental hodi forma nasaun Timor-Leste nia futuru<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHahu husi referendu Timor-Leste nian iha tinan 1999 situasaun feto no labarik sira hahu ho progresu di\u2019ak, ita hotu-hotu bele haree, hatene no konsiente katak iha tinan 25 nian hahu husi votasaun historiku ne\u2019e Timor-Leste halo ona esforsu boot lubuk ida. Ita komesa harii ona sosiedade ida ne\u2019ebe inkluzivu liu, ita iha ona lei sira ne\u2019ebe aprova atu proteje no fo kbiit ba feto no labarik sira no halo ona progresu signifikativu iha setor saude, edukasaun no oportunidade ekonomiku seluk\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Diretora dehan governu Timor-Leste mos ratifika ona konvensoens oioin hodi bele asegura estadu nia komprimisiu ba igualidade jeneru liu husi asina no adopta ona planu asaun violensia bazeia ba jeneru, planu asaun nasional paz &amp; seguransa,&nbsp; iha ona lei kontra violensia domestika no konvensaun kona-ba eliminasaun forma diskriminasaun hotu-hotu hasoru feto.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHa\u2019u hanoin progresu ida ne\u2019e di\u2019ak tanba\u00a0 estadu koko nafatin atu tau nia komprimisiu boot ba igualidade jeneru no labarik sira moris ne\u2019ebe di\u2019ak sei sai nafatin agenda ba iha dezenvolvimentu pais ida ne\u2019e, ita louva ho esforsu ne\u2019ebe ita nia estadu halo ona\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Domingas dehan setor edukasaun mos iha ona progresu balun ne\u2019ebe governu foka ba iha redusaun taxa mortalidade labarik no hadia asesu ba edukasaun haree katak numeru registu ba eskola ne\u2019e aumenta no iha mos sala espesifiku ba vitima violensia bazeia ba jeneru atu bele asesu ba iha tratamentu saude dignu maske foin hahu iha sentru saude balun.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cMaske\u00a0 iha intervensaun oioin ne\u2019ebe mak ita halo ona, entidade hotu-hotu halo ona tantu husi estadu, igreja ajensia ONU, UN organizasaun internasional, nasional, no sosiedade sivil rasik hanesan Fokupers ema hotu-hotu halo intervensaun ho esforsu lubuk ida hodi kontinua promove igualidade jeneru hapara violensia hasoru feto no labarik feto\u201d<\/em> dehan Diretora Ezekutiva Fokupers<\/p>\n\n\n\n<p>Nia hatutan feto sira iha Timor-Leste nafatin hasoru dezafiu oioin inklui violensia bazeia ba jeneru no desigualidade jeneru, papel jeneru tradisional normas sosial ne\u2019e mak sei sai bareira ba feto sira atu bele hetan oportunidade asesu ba rekursu no mos foti desizaun<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cFokupers iha tinan ikus ida ne\u2019e ema hotu akompanha iha media sosial hanesan jornal, televizaun no seluk tan, husi notisia sira ne\u2019e hatudu katak feto no labarik feto barak mak sai vitima ba aktu violensia hanesan asediu sexual, violensia fiziku, violensia psikolojika, violensia ekonomiku to\u2019o balun omesidiu ka halakon feto balun nia vida\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Entaun Fokupers hanesan iha tinan ida ne\u2019e&nbsp; 25 anos referendu Timor-Leste nian, fokupers nafatin kontinua halo nia papel importante iha sosiedade hahu halo nia intervensaun liuhusi halo prevensaun hahu kedas husi nivel individu, familia, komunidade liu-liu atu asegura feto no labarik sira bele livre husi deskriminasaun, asediu sexual, violensia torturasaun, lakon liberdade no vida tanba violensia<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHa\u2019u hanoin momentu importante ida ne\u2019e laos Fokupers mesak mak servisu ka luta ba prevensaun ida ne\u2019e, ha\u2019u hanoin presiza servisu makas no hakaas an nafatin atu prevene no responde ba violensia hasoru feto no labarik hodi asegura protesaun no empoderamentu komprensivu ba grupo vulneravel hotu\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Fokupers bolu ema hotu hodi kontribui ba rezolve kestaun sira hanesan hapara viol\u00e9nsia dom\u00e9stika ema hotu halo advokasia tanba Fokupers mesak labele ho nune\u2019e melhora liu tan kualidade setor edukasaun no saude.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00a0\u201cNomos ita hakarak ho seriedade fo atensaun ba ema hotu-hotu liu-liu setor justisa iha seriedade hodi implementa lei kontra violensia domestika nune\u2019e ita hotu bele asegura katak ba sidadaun Timoroan hotu-hotu liu-liu feto no labarik sira bele moris iha dame paz no iha futuru ida ne\u2019ebe naroman liu ba Timor-Leste\u201d\u00a0<\/em> dehan Diretora Ezekutiva Fokupers, Domingas Afonso Amaral<\/p>\n\n\n\n<p>Diretora ne\u2019e aprezenta tuir dadus ne\u2019ebe iha fokupers kuaze 50% sobreviventi ne\u2019e mak regista numeru aas ho violensia domestika maioria sira tenke hela iha Uma Mahon tanba sira tauk, sira la sente seguru, trauma nune\u2019e sira labele fila fali ba sira nia hela fatin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Juvinal Cabral dos Santos \u201cIha festa referendu ba dala 25\u00a0 ida ne\u2019e mai ita hotu hamutuk, kondena hakotu aktu violensia oioin hasoru feto no labarik feto hapara violensia hahu agora\u201d, dehan Diretora Ezekutiva Fokupers, Domingas Afonso Amaral, husi via telefone 29\/08\/2024. Diretora ne\u2019e hateten komemora anivers\u00e1riu referendu ba dala 25 ne\u2019ebe marka Timor-Leste nia [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":19104,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-19103","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19103","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19103"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19103\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19106,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19103\/revisions\/19106"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19104"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19103"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19103"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}