{"id":19295,"date":"2024-09-14T16:25:07","date_gmt":"2024-09-14T07:25:07","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=19295"},"modified":"2024-09-14T16:25:09","modified_gmt":"2024-09-14T07:25:09","slug":"tebes-ka-solidariedade-nee-krime-kontra-saida-ofende-ba-se","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/09\/14\/tebes-ka-solidariedade-nee-krime-kontra-saida-ofende-ba-se\/","title":{"rendered":"Tebes Ka Solidariedade Ne&#8217;e Krime, Kontra Saida, Ofende Ba Se?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>By Nelson Barros Pereira Xavier<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Timor-leste nu&#8217;udar Estadu De Direitu Demokratiku, iha laran ne&#8217;e iha liberdade ba expressaun, halo kritiku, halo analiza, fo opiniaun liga ho problema sosial saida de\u2019it liga ho\u00a0violasaun direitus umanus. Timor-leste m\u00f3s atu hetan liberdade ka sai hanesan nasaun soberanu\u00a0 ida ne\u2019eb\u00e9 mak independente hetan mos solidariedade husi nasaun sira hanesan: \u00a0Portugal, Autralia, Estadus Unidas, Kuba, \u00a0\u00a0grupu aliansa\u00a0 anti-kolonialista iha afrika hanesan (MPLA, FRELIMO, SWAPO, nst), estudante husi Indonesia rasik no seluk tan, ne\u2019ebe mak fo solidariedade ba Timor-leste nia luta ba auto-determinasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Timor-leste mos ratifika on Konvensaun Internasional Direitu Civil Politik nebe garante liberdade expresaun. Iha Kontituisaun RDTL artigu 10 (Solidariedade) koalia kona ba dever solidaridade estadu nian. Pontu dahuluk hosi artigu 10 ne\u2019e hatete Republika Demokratika Timor-Leste mos solidariu ho&nbsp; povu hotu-hotu ne\u2019ebe luta libertasaun nasional. Artigu daruak, Republika Demokratika Timor-Leste fo azilu politiku, tuir lei haruka,&nbsp; ba&nbsp; ema rai seluk ne\u2019ebe persigidu tamba sira nia luta ba libertasaun nasional no sosial, defeza ba diretus umanus, demokrasia no dame.<\/p>\n\n\n\n<p>Interpretasaun ho lojika ba lei ida ne\u2019e, atu hateten Timor-leste nia solidariu ho nasaun seluk ne\u2019ebe luta hela ba nia libertasaun patria, la haree ba nia etnia, relijiaun, ras no seluk tan, importante la viola ema ida nia direitu tuir prinsipiu fundamental konvensaun ONU nian. Iha sorin seluk mos bele suporta ideolojia politika ba nasaun sira ne\u2019ebe mak hakarak konkista sira nia luta, importante la ofende ema ida nia privasidade, no la halo ida ne\u2019e sai hanesan injustisa ba ema seluk, importante lei garante no proteje.<\/p>\n\n\n\n<p>Solidariedade internasional nuudar elementu ida iha luta ba libertasaun patria, ita haree fila fali ba kotuk Timor-leste nia luta ba libertasaun hetan solidariedade husi nasaun seluk mos, maibe kamada importante sira ne\u2019ebe iha nasional kompostu husi ema sivil, Frente Armada, Frente Klandestina no Frente Diplomata, ho movimentu estudante sira, junta forsa hamutuk nuudar unidade nasional hodi kontra kolonialista no imperalista.<\/p>\n\n\n\n<p>Presiza mos komprende no hatene kona-ba solidariedade internasional no luta ba libertasaun. Bolu solidaridade internasional katak akumulasaun nasaun hotu-hotu iha mundu, signifika katak interaksaun entre nasaun ida ho nasaun seluk, bele halo relasaun ba malu depende ba politika no konsensus.<\/p>\n\n\n\n<p>Solidariedade hanesan sentimentu konfiansa mutua entre membru, grupu ka komunidade ida. Fiar malu nuudar belun,respeita malu, hetan enkorajamentu atu sai&nbsp;&nbsp; responsavel no hatudu interese. Bainhira nasaun ida luta ba nia libertasaun patria presiza mos solidariedade hodi suporta nia mekanizmu politika, ekonomia ,militar no diplomata hodi luta hasoru nasaun super-poder sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir filozofu <strong>Marx no Engels<\/strong> hateten solidariedade internasional signifika: Rekonese inter-koneksaun entre luta nasional no luta klasse iha n\u00edvel mundi\u00e1l; Harii aliansu estrat\u00e9jiku entre movimentu nasional no movimentu trabalhador global; Promove kooperasaun no osan ba atividade no kampanha komun; no, Atinju emansipasaun universal liu-husi transformasaun sosio-ekon\u00f3mika.<\/p>\n\n\n\n<p>Importante tebes fo Solidariedade internasional ba nasaun sira ne\u2019ebe mak sofre hela iha rejime opressor, kolonialista, otoriter no moris iha situasaun sofrementu oioin nia ukun. Solidariedade \u00a0iha tipu\u00a0 lima (5) ne\u2019ebe mak importante duni atu halo para bele suporta nasaun ne\u2019ebe iha hela genosidu, opresaun no invade husi nasaun seluk:<\/p>\n\n\n\n<p>Ida, <em>Apoiu Politiku<\/em><em>:<\/em> governu sira nia organizasaun internasional sira ne\u2019ebe mak halo kontrolu sosial ba movimentu libertasaun no presaun ba politiku hodi muda nia an.<\/p>\n\n\n\n<p>Rua, <em>Apoiu Finanseira:<\/em> doasoens ita nia finansiamentu ba nasaun sira ne\u2019ebe mak sofre hela ba rejime at sira ne\u2019ebe mak kolonializadu hela.<\/p>\n\n\n\n<p>Tolu, <em>Apoiu Material:<\/em> fornersimentu sofrementu hanesan alimentasaun, medikamentu ka ekipamentus, ne\u2019ebe ajuda ba vitima sira ne\u2019e mak iha funu&nbsp; nia laran.<\/p>\n\n\n\n<p>Hat, <em>Apoiu Moral no Konsiensia Publika:<\/em> kampania aumenta konsiensia global ida kona ba kauza ida ne\u2019e mak hamosu funu entre nasaun rua ka liu, inklui protestu sira, petisaun sira no kobertura ba media sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Lima, <em>Apoiu Juridiku <\/em><em>no <\/em><em>Diplomatiku:<\/em> assitensia ba pergunta internasional sira neebe mak sai hanesan reprezentasaun internasional nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Solidariedade internasional nuudar parte ida luta ba libertasaun sai hanesan forsa kolektivu no organizadu sira, iha grupu no ba nasaun iha liberdade total ba sistema dominasaun, opresaun no kontrolu externa. Ba luta ida ne\u2019e ho nia formas depende ba kontekstu\u00a0 istoria, politiku,\u00a0ideolojia no sosial iha nasaun ida nian. Objetivu sira ne\u2019e bele inklui hakarak independensia total, direitu umanus no igualidade, auto-determinasaun, resistensia arma, solidariu, identidade kultural no linguistika. Iha interesse hirak ne\u2019e mak sai hanesan mata-dalan espesifiku ba libertasaun absoluta.<\/p>\n\n\n\n<p>Ohin loron nasaun lubuk ida mak&nbsp; luta hela ba sira nia independensia hanesan, West Papua, Sahara Ocidental, Palestina no seluk tan. &nbsp;Haree husi espetativa modu produz ne\u2019eb\u00e9 mudansa no sufistikadu ona mak nasaun &nbsp;industrializasaun, ekonomia ne\u2019ebe makaas, forsa militar, arma funu ne\u2019ebe avansadu (primeiru mundu) invade ka kolinializa nasaun sira ne\u2019ebe laiha kbi\u2019it ba buat ne\u2019ebe mak sira iha hodi esplora no esploita hotu rekursus naturais no forsa de traballu ema nian, hodi benefisa ba sira nia interese.<\/p>\n\n\n\n<p>Mundu ohin loron sistema kapitalizmu,imperalizmu\u00a0 no kolonializmu, sira utiliza meius oioin hodi invade ema nia pensamentu no uza aparellu oioin hodi infiltra sira nia interese nune\u2019e bele esplora no esploita. Sistema sira ne&#8217;e temi ne\u2019e kolonializa ka influensia setor hotu-hotu, sosial,\u00a0 ekonomia, politika, kultural, no sistema administrativa iha nasaun ne\u2019ebe de\u2019it mak sai hanesan abut ba sira atu\u00a0 bele moris kontinua hodi esplora ba nafatin.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir filozofu politika Marxista ida ho naran <strong>Frantz Fanon<\/strong> ema Afrika nia&nbsp; argumenta katak luta ba libertasaun nasional tenke liga ho esforsu global ba dekolonizasaun. Nia subli\u00f1a katak; Libertasaun nasional la bele atinji iha isolamentu, maib\u00e9 depende ba solidariedade internasional; Nasaun tuan sira tenke oferese apoiu mor\u00e1l, pol\u00edtika no material ba luta libertasaun nasional iha nasaun kol\u00f3nial sira; no, Movimentu libertasaun nasional tenke harii aliansu ho movimentu sosialista no anti-kolonialista iha mundu tomak.<\/p>\n\n\n\n<p>Luta ba libertasaun laos tur-tur\u00a0 ema luta deit maibe iha situasaun no kondisaun objektiva ne\u2019ebe la fo ona liberdade, dez-umanu,\u00a0 dezigualidade no la dignifika valor kultural no sosial\u00a0 nasaun ida nian, husi ida ne\u2019e muda povu ka sidadaun no lideransa politiku nia konsiensia hodi luta kontra aktus immoral sira ne\u2019ebe durante nee hasoru nuudar dezafius, difuldade, problema ba sira. Luta ba libertasaun mos kompostu husi elementu lubuk ida ne\u2019ebe labele separa mak povu sivil, frente klandestina, diploma no armada mak junta forsa hamutuk atu bele konkista luta ne\u2019e too nia rohan, liu-husi demostrasaun,protesta sosial, no solidariedade internasional sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Prinsipalmente elementu xave sira ne&#8217;e, maibe ita bele dehan katak prosesu iha luta ba libertasaun patria ida nian, elementu prinsip\u00e1l mak, <em>Ida,<\/em> Konxiensializasaun popul\u00e1r; <em>Rua, <\/em>Esforsu diplom\u00e1tiku internasion\u00e1l; <em>Tolu,<\/em> Estrat\u00e9jia no atividade milit\u00e1r;<em> Hat, <\/em>Lideransa pol\u00edtica no organizativa; <em>Lima,<\/em> Unidade nasion\u00e1l; <em>Neen,<\/em> Solidariedada Internasional<\/p>\n\n\n\n<p>Iha luta presiza hamoris no fortalese sentimentu nasionalista no patriota ho povu, sensibiliza organizasaun global hodi apoiu politiku,ekonomia,militar, mediku, no alimentasaun sira. Implementasaun estratejiku politikal ho objetivu hodi kontra atake ba forsa okupante sira, kria moris divizaun ho unidade entre grupu etniku, relijiozu, ras no seluk tan.<\/p>\n\n\n\n<p>Tamba sa mak iha Timor-Leste ita laiha liberdade expressaun ba fo solidariedade, estadu ida ne&#8217;e nu&#8217;udar estadu de direitu demokr\u00e1riku ema hotu nian, maib\u00e9 nafatin iha impedementu ba liberdade auton\u00f3mia?, Iha prinsipiu legalidade bainhira Dekretu Lei, Lei Ministerial ka Diploma Ministerial sira validu la kontradisaun ho lei inan (Lex Superior) maib\u00e9 realidade saida mak sira halo ne\u2019e iha kontradisaun, tanba la iha estadu emerj\u00e9nsia ka estadu de disitiu maibe bandu sidadaun sira atu halo solidariedade?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>By Nelson Barros Pereira Xavier Timor-leste nu&#8217;udar Estadu De Direitu Demokratiku, iha laran ne&#8217;e iha liberdade ba expressaun, halo kritiku, halo analiza, fo opiniaun liga ho problema sosial saida de\u2019it liga ho\u00a0violasaun direitus umanus. Timor-leste m\u00f3s atu hetan liberdade ka sai hanesan nasaun soberanu\u00a0 ida ne\u2019eb\u00e9 mak independente hetan mos solidariedade husi nasaun sira hanesan: [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":19299,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-19295","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19295"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19295\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19300,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19295\/revisions\/19300"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19299"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}