{"id":19307,"date":"2024-09-18T21:22:57","date_gmt":"2024-09-18T12:22:57","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=19307"},"modified":"2024-09-18T21:23:05","modified_gmt":"2024-09-18T12:23:05","slug":"diskursu-lafaek-iha-konseitu-othering","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/09\/18\/diskursu-lafaek-iha-konseitu-othering\/","title":{"rendered":"Diskursu \u201cLafaek\u201d iha Konseitu \u201cOthering\u201d"},"content":{"rendered":"\n<p>Bainhira Papa Francisco halo misa bo\u2019ot iha Tasi-Tolu temi ho halo alerta ida ba sarani hotu uza liafuan \u201ckuidadu ho lafaek, \u201cNia sei tata metin imi no tata metin imi nia kultura\u201d. Hosi loron ne\u2019e kedas liafuan \u201cLafaek\u201d hetan intrepretasaun oioin. Jornalista Timor-oan ida ne\u2019ebe akompana viajen Papa Francisco nian konsege husu konfirmasaun ba Papa Francisco no nia hatete, <em>\u201cBainhira ha\u2019u ko\u2019alia kona-ba lafaek, ha\u2019u hakarak ko\u2019alia kona-ba ideia sira ne\u2019eb\u00e9 bele mai husi liur, atu harahun harm\u00f3nia ne\u2019eb\u00e9 imi iha dadaun ona ne\u2019e.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Padre Domingos Godinho de Araujo nia hakerek iha blogu g-rtv.com (17 Setembru) intrepreta katak Papa Francisco laos deit alerta kona ba perigu fiziku maibe liliu ameasa externa, influensia kultura rai liur nian nebe oras ne\u2019ebe dadaun presente iha moris lor-loron nian. Intrepretasaun hanesan ne\u2019e mak dala barak mos mosu iha media sosial oioin ho referensia importante katak ema seluk ka buat seluk hosi liur sei ameasa kultura rai laran nian. Kultura rai laran iha kontextu ida ne\u2019e refere liu ba kultura katolik, laos kultura orijin Timor nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Hakerek badak ida ne\u2019e hakarak intrepreta mensajen Papa Francisco nian ho konseitu \u201cothering\u201d ka \u201cseluk\u201d. \u201cOthering\u201d ka \u201cseluk\u201d mak prosesu ida nebe individu ka grupo ida persebe ninia-an diferente hosi individu ka ho grupo seluk. Dala barak liu ema aplika \u201cothering\u201d ka \u201cseluk\u201d hodi refere ba hahalok ka intensaun negativu hosi \u201cother\u201d ka \u201cseluk\u201d nian. Hanoin ida ne\u2019e dala barak ha-abut-an iha kontextu sosial, kultural, no politiku, hafoin manifesta iha hahalok rasismu, xenofobiku, sexism, etinicizmu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cOthering\u201d iha prosesu sosiolojiku involve kategorizasaun ba individu ka grupu sira nudar parte nebe diferente hosi norma sosial ne\u2019ebe dominante. Prosesu ida ne\u2019e dala barak uza hodi marjinaliza, exklui, halo opresaun no represaun ba \u201cema ka buat seluk\u201d. Papa Francisco uza tiha ona liafuan bolu animal \u201clafaek\u201d hodi hatudu ba ema\/buat ne\u2019ebe diferente ho sarani katolik sira. La iha esplikasaun tanba sa mak uza denominasaun \u201clafaek\u201d maibe Papa Francisco konsidera tiha ona katak \u201clafaek\u201d ne\u2019e hosi liur\/exterior. Papa Francisco mos indiretamente atu hatete katak \u201clafaek\u201d nebe hosi liur ne\u2019e ladiak tan bele harahun kultura katolik nian ho liafuan Papa Francisco nian, \u201charahun harmonia\u201d ne\u2019ebe iha ona.<\/p>\n\n\n\n<p>Kriasaun konseitu \u201cothering\u201d ka \u201cseluk\u201d involve pensamentu mak dala barak atu marjinaliza \u201cema seluk ka buat seluk\u201d bazeia ba sira nia diferensa. Ne\u2019e bele deit tanba diferensa etnia, relijiaun, generu, ka estatuta sosio-ekonomiku. Aplika konseitu \u201cseluk\u201d ne\u2019e hodi halo dikotonomia entre \u201cita\/ami\u201d no \u201csira\/seluk\u201d ka \u201cIta\/ami katolik, sira\/imi laos katolik. Dala barak liu konseitu ida aplika hodi halo distinsaun, promove identidade, exklusividade, no proteze tronu maioria. Grupo ka individu ne\u2019ebe dala barak liu kria no aplika \u201cothering\u201d ne\u2019e sempre mai hosi grupo ne\u2019ebe bo\u2019ot liu ka iha poder liu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Kontextu historiku<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Konseitu \u201cothering\u201d iha abut istoriku no hatudu nia-an tuir forma oioin iha sosiedade diferente. Historikamente, poder kolonial uza meius \u201cothering\u201d hodi justifika represaun no exploitasaun hosi ema rai nain sira. Purezemplu, kolonizador Europeu sira dala barak hatudu no hatete sai katak ema sira iha Afrika, Asia no Amerika rai nain sira nudar ema primitive, barbariku, no selvajen. Koalia nune\u2019e hodi hatete ba sira nia-an nudar rasa ida as liu, matenek liu, civilizadu liu. Ho nune\u2019e sira bele konkista ema rai nain sira. Prosesu hirak ne\u2019e laos deit trata ema iha rai kolonia nudar ema maibe mos kria divizionizmu iha sosiedade laran, no iha nasaun barak iha Afrika, Asia, no Amerika Sul nian divizionismu ne\u2019e sei existi to\u2019o ohin loron.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Akontesementu bo\u2019ot liu iha historia ema nian iha Alemanha. Iha tempu holocaust, Nazi halo propaganda hodi dehan katak ema judeu sira ne\u2019e ladiak no laos ema. Susesu Nazi nian hodi halo prosesu \u201cothering\u201d ba ema judeu sira mak sai fundamentu ba forma violensia sistematiku no grave ne\u2019ebe oho ema Miliaun 6 resin, no kria disintegrasaun sosial bo\u2019ot.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha Rwanda prosesu \u201cothering\u201d akontese bainhira politika nain ida koalia iha Radio hodi hatete katak ema sira hosi etnia Tutsi ne\u2019e \u201cCockroaches\u201d ka Barata, no tenke oho tiha sira hotu. Saida mak akontese iha Rwanda oho ema besik Miliaun ida.<\/p>\n\n\n\n<p>La do\u2019ok hosi ita, Indonesia iha ukun Soeharto nian husik hela memoria metan ida. Soeharto uza politika \u201cothering\u201d hodi destroe ninia oponente sira, halo represaun ba sira ne\u2019ebe iha ideolojia diferente, oho no halo tortura ba ativisita hosi movimentu sosial no politika sira mak kontra Soeharto nia ukun. Konsequensia hosi politika othering hosi Soeharto nian halo ema sira ne\u2019ebe iha ideolojia diferente no inosente sira tenke hetan oho. Komisaun Direitus Umanus Indonesia nian halo estimasaun entre 500 Mil \u2013 Milaun 3 mak mate. Politika \u201cothering\u201d Soeharto nian ne\u2019ebe dehan invazaun iha Timor-Leste hodi hapara kresimentu komunizmu iha rejiaun sudeste asiatiku mos hamate ema besik 200,000.<\/p>\n\n\n\n<p>Pratika \u201cothering\u201d ne\u2019e mos moris tiha ona iha sosiedade Timor-Leste tinan atus-ba-atus. Kolonizasaun Portugues nian aplika tiha pratika \u201cothering\u201d hodi halo represaun no destruisaun liu hosi dalan koloniza kultura Timor-oan sira nian. Karta aberta Josh Trindade nian ba Papa Francisco hatudu momoos oinsa Portugal ho katolik kria no aplika pratika \u201cothering\u201d. Iha Portuguez nia ukun Igreja Katolik Portugal nian katolisiza Timor-oan no konsidera Timor-oan sira nudar ema barbar, la civilizadu, buan, jintiu. Halo ida ne\u2019e hodi fo konsiderasaun katak Portugal mak civilizadu liu no \u201cmaromak nia oan liu\u201d duke Timor-oan sira. Ezemplu seluk, bainhira atu sarani labarik tenke muda naran ba naran santu-santa ne\u2019ebe Katolik Portugal rekoinese. Se la halo nune\u2019e sei konsidera nafatin nudar \u201cema seluk\u201d ka \u201cotherness\u201d la halo parte iha komunidade katolik nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Atu ema Timor labele sai ema seluk entaun sira tenke obrigatoriamente tama iha projetu asimiliasaun. Idea asimiliasaun ne\u2019e Portuguese halo hodi obriga Timor-oan sira adopta naran, lingua, kustumi, valores hosi estadu kolonial nian hodi abandona tiha Timor-oan sira nia kultura rasik. Projetu ida ne\u2019e hetan duni susesu ida sustentavel tan ema barak ne\u2019ebe moris hosi ka moris ho familia sira asimiliadu ne\u2019e konsege hetan futuru nebe diak liu no konsege mos mantein influensia Portugues no katolik nian iha sosiedade.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Mekanizmu psikolojiku hosi \u201cothering\u201d\u00a0\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cOthering\u201d opeasionaliza liu hosi mekanizmu psikolojiku oioin nebe reforsa liutan divizaun sosial. Mekanizmu ida mak liu hosi kria dinamiku grupo internal kontra grupo external. Grupo internal mak ema sira ne\u2019ebe hola parte ba grupo relijiaun, kultura, etniku ne\u2019ebe hanesan. Iha kazu analojia Papa Francisco nian, lafaek nudar kategoria grupo external, sira nebe iha kultura diferente, relijiaun diferente, etniku diferente no sira nebe hosi rai liur. Maski lafaek ne\u2019e rasik konsidera nudar lulik iha kultura Timor nian. Dikotonomia ida ne\u2019e haburas sensu de partense no superioridade iha internal grupo nian no marjinaliza grupo external sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha teoria identidade sosial nebe dezenvolve hosi Henri Tajfel no John Turner iha tinan 1970 nia laran koalia kona ba oinsa identidade sosial ida forma, mantein no dezenvolve. Iha teoria ida ne\u2019e esplika katak ema individu sira konsidera sira nia-an no valoriza sira nia-an liu hosi asosiasaun ho membru grupo nian. Bainhira sira identifika sira nia an forte ka besik liu ho sira nia grupo mak sira sei konsidera membru ka ema hosi grupo external nian negativamente. Dinamiku ida ne\u2019e bele hamosu diskriminasaun, prekonseitu, diskonfia no la fiar-malu, hametin irarkia sosial no kontribui ba haburas dis-harmonia sosial. <\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Konsequensia sosial hosi \u201cothering\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Konsequensia sosial hosi \u201cothering\u201d sei fo impaktu sosial oioin. Fundamentalmente \u201cothering\u201d sei fo impaktu ba harmonia sosial liu hosi haburas hahalok fahe malu nian no konflitu. Bainhira sosiedade fahe malu liu hosi prosesu \u201cothering\u201d mak sei susar tebes atu atinji kumprensaun mutua no kooperasaun. Fragmentasaun ida ne\u2019e bele manifesta ninia-an iha forma oioin, liu hosi tensaun interpersonal, diskonkordansia iha komunidade, disegualidade sistemiku no violensia.<\/p>\n\n\n\n<p>Ezemplu importante ida hosi probabilidade impaktu hosi \u201cothering\u201d mak relasionamentu entre relijiaun ka grupo fiar, no grupo sosial iha sosiedade nia let. Sentimentu superior fasilmente hamosu inferiorizasaun no ida ne\u2019e bele halo at liutan disparidade sosial no redus lalais koezaun sosial iha sosiedade ida nia laran. Superioridade grupu nian bele uza hodi justifika hahalok sira ne\u2019ebe la los no ideas ne\u2019ebe kontrariu ho grupo ida superior liu sei konsidera nudar ameasa.\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Othering&#8221; mos bele hatudu liu hosi hahalok exkluzaun ba grupo marjinalizadu sira. Hafoin Papa Francisco uza liafuan lafaek hodi \u201cothering\u201d mosu kedas komentariu negative iha media sosial no media mainstream hasoru membru grupo LGBTIQ sira, no mos hasoru organizasaun sira mak luta ba egualdiade no direitus umanus. Komentariu negative hirak ne\u2019e fo atensaun liliu ba \u201cothers\u201d ka sira seluk nia existensia nudar ameasa ba seguransa no valores kulturais. Hahalok \u201cothering\u201d ne\u2019e laos deit fo efeitu ba sira ne\u2019ebe mak sai alvu maibe mos sei halo fraku liutan diversidade sosial mak existe ona, no nega benefisiu hosi diversidade no inkluzaun. Bainhira othering sai demaziadu bele hamoris fali hanoin extremu sira no haburas liutan movimentu sosial hodi luta kontra kultura superior sira.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bainhira Papa Francisco halo misa bo\u2019ot iha Tasi-Tolu temi ho halo alerta ida ba sarani hotu uza liafuan \u201ckuidadu ho lafaek, \u201cNia sei tata metin imi no tata metin imi nia kultura\u201d. Hosi loron ne\u2019e kedas liafuan \u201cLafaek\u201d hetan intrepretasaun oioin. Jornalista Timor-oan ida ne\u2019ebe akompana viajen Papa Francisco nian konsege husu konfirmasaun ba Papa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":19217,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-19307","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19307","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19307"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19307\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19309,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19307\/revisions\/19309"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19217"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19307"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19307"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19307"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}