{"id":19434,"date":"2024-10-08T20:55:44","date_gmt":"2024-10-08T11:55:44","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=19434"},"modified":"2024-10-08T20:55:46","modified_gmt":"2024-10-08T11:55:46","slug":"taur-tempu-agora-jornalista-nia-vida-iha-perigu-laran-lalika-tauk-brani-koalia-maibe-fo-sai-informasaun-los","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/10\/08\/taur-tempu-agora-jornalista-nia-vida-iha-perigu-laran-lalika-tauk-brani-koalia-maibe-fo-sai-informasaun-los\/","title":{"rendered":"Taur: Tempu Agora Jornalista nia Vida Iha Perigu Laran Lalika Tauk, Brani Koalia Maibe Fo Sai Informasaun Los"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportazen Zevonia Vieira <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>\u201ckadaves imi nia vida iha perigu nia laran, mesmu hanesan ne\u2019e lalika tauk. Jornalista tenke brani, hateke matan laran no koalia. Jornalista hanesan nati, imi fila an hanesan nati, halo ema kalan la toba\u201d,<\/em> Taur Matan Ruak<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha \u00e1mbitu loron liberdade imprensa ba daruak nian, ne\u2019ebe monu iha loron 16 Outubru, Konsellu Imprensa hahu lansa feira foto jurnalismu, iha loron 8 Outubru hodi hasae p\u00fabliku nia konesementu, hodi valoriza kontribuisaun jornalista no media iha prosesu luta ba ukun rasik an.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Liuhusi diskursu Eiz Premeiru Ministru, Taur Matan Ruak iha edif\u00edsiu Konsellu Imprensa, loron 8\/10 hato\u2019o nia intervensaun katak, Timor nia luta ba libertasaun, luta kontra rezemi. Nasaun sira iha mundu normalmente sira prega demokrasia no direitu umanus.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Taur Matan Ruak dehan <em>\u201ckuandu to autura sira hanesan ne\u2019e, sira defende liu sira nian interese, tanba ne\u2019e ba ita nasaun ne\u2019ebe kiik, povu ne\u2019ebe kiik, ne\u2019ebe hakarak hetan ita nia independ\u00e9nsia, ita nia lian nunka sae, ema la hatene saida mak ita sei hetan iha ita nia rain, no iha tempu ne\u2019eba versaun ne\u2019ebe Indonesia fo sai, ne\u2019e mak versaun los\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia relembra fila fali akontesementu 12 Novembru 1991, joven sira mate sai famouzu liu fali tanba jornalista sira nia papel. Nia dehan kuandu ema bafa ita, kuandu ema hanehan ita, kuandu ema ataka ita, ita nia vontade to\u2019o ita nia lian sai ne\u2019e boot liu. Se mak bele autura ita nia lian? Iha tinan 1983, ita nia karta sira sai, ita nia dokumentus sira sai, fotografia barak sai.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jill Jollife jornalista Australiana ne\u2019ebe hasoru ho Taur Matan Ruak iha ai-laran tempu ne\u2019eba, hodi hakerek ist\u00f3ria konaba Falintil sira nia luta ba rai ida ne\u2019e, Taur haktuir katak uluk funu iha Ai-laran mundo l\u00e1 hatene ha&#8217;u, ho ha&#8217;u nia soldado sira iha ne&#8217;eb\u00e1, Jornalista sira mak fahe informasaun, tanba ne&#8217;e uluk Ha&#8217;u hakerek ba Jill Jollif hateten \u00ab\ud835\udc02\ud835\udc28\ud835\udc27\ud835\udc2d\ud835\udc1a \ud835\udc1a \ud835\udc1c\ud835\udc1a\ud835\udc1d\ud835\udc1a \ud835\udc2e\ud835\udc26 \ud835\udc1e \ud835\udc2d\ud835\udc28\ud835\udc1d\ud835\udc28\ud835\udc2c; \ud835\udc0e \ud835\udc2a\ud835\udc2e\ud835\udc1e \ud835\udc2f\ud835\udc22\ud835\udc2e \ud835\udc1e \ud835\udc28\ud835\udc22\ud835\udc2f\ud835\udc22\ud835\udc2e; \ud835\udc0f\ud835\udc1a\ud835\udc2b\ud835\udc1a \ud835\udc1c\ud835\ude56\ud835\ude59\ud835\ude56 \ud835\ude56\ud835\ude62\ud835\ude5e\ud835\ude5c\ud835\ude64 \ud835\ude66\ud835\ude6a\ud835\ude5a \ud835\ude6b\ud835\ude64\ud835\ude58\u00ea \ud835\ude58\ud835\ude64\ud835\ude63\ud835\ude66\ud835\ude6a\ud835\ude5e\ud835\ude68\ud835\ude69\ud835\ude56 \u00e9 \ud835\ude62\ud835\ude5a\ud835\ude63\ud835\ude64\ud835\ude68 \ud835\ude5e\ud835\ude63\ud835\ude5e\ud835\ude62\ud835\ude5e\ud835\ude5c\ud835\ude64 \ud835\ude65\ud835\ude56\ud835\ude67\ud835\ude56 \ud835\ude62\ud835\ude5e\ud835\ude62!&#8221; ne&#8217;e ha&#8217;u hakerek ba nia ho laran tomak ho profundo konsensia ba papel jornalista nian\u00bb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Eiz Prezidente Republika ne\u2019e mos fo hanoin katak iha tinan 1980 laiha informasaun ida konaba Timor, kuandu iha radio koalia konaba Timor-Leste, soldadu hotu haksoit ho kontente, no iha tinan 1990 informasaun sira nee sai normal tiha, maibe ne\u2019e tanba papel jornalista sira nian. &nbsp;Hahu husi matebian Jill Jollife, Max Sthal, no seluk sira ne\u2019ebe sei moris, komesa fo sai informasaun makaas liu konaba asaun Indonesia nian mai Timor, informasaun ba mundu forte liutan, mundu konese ita nia kazu, konese sofrementu ne\u2019ebe ita iha.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Ami iha Ailaran, oras tuku 6:00 rona Radio Australia, oras tuku 7:00 rona BBC, oras tuku 8:00 BBC Bahasa Indonesia, oras tuku 9:00 rona fila fali bahasa Indonesia, oras tuku 13:30 rona Voice de America, iha oras tuku 14:00 Voice de Angola. Ami kalan kuaze la toba, rona deit radio koalia konaba Timor.\u00a0 Entaun papel jornalista nian iha momentu ne\u2019eba fundamental los\u201d, <\/em>dehan Taur<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia haktuir memoria ne\u2019ebe sei lembra iha tempu ne\u2019eba, iha jornalista estranjeiru nain rua iha tinan 1998, sira mai hela ho ami iha ai-laran semana rua, hodi hare ami nia moris, lao ho ami to ain sira kanek hotu, liu mota soldadu sira hulan deit, ema hotu koidadu sira, para sira fila lori fali fotografia no informasaun fo ba mundu, tanba ita mesak, ita nia lian la to\u2019o no ema la rona.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha tinan 1996, jornalista estranjeiru ida ho jornalista Jose Belo Taraleu ba hasoru ami, nia hakarak filma konaba kombate, maibe nia tauk. Nia dehan hanesan ne\u2019e <em>\u201cKomandaten diak liu imi fahe malu ba grupu rua, ida halo an hanesan Falintil, ida halo an hanesan tentara, imi tiru malu bosok, hau hasai deit. Hau dehan ba nia lae, tanba se ami halo hanesan ne\u2019e aban bainrua funu hotu, ema dehan ami bosokten, ne\u2019ebe ita ba tiru malu agora\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hosi ist\u00f3ria ne\u2019e Taur haforsa liut\u00e1n katak papel jornalista ne\u2019e importante, tanba ita boot sira laiha mosaun, dalaruma ita boot sira sente ki\u2019ik iha ema boot sira nia leet, maibe imi nia lian nee kro\u2019at liu. Ambiente situasaun uluk ho agora la hanesan. Taur hateten tempu agora dezafiu boot tebes, tanba imi bele foti ami, mais imi mos bele oho ema nia kredibilidade, oho ema nia karakter. Se imi la koidadu hasai informasaun ne\u2019ebe la los.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Liberdade espresaun ne\u2019e importante los, maibe iha mos direitu balun ne\u2019ebe proteje husi lei, tanba ne\u2019e hau enkoraja para imi kontinua brani, mais antes imi nian nutisia ka informasaun sira kuandu sai, favor ida reve halo didiak katak ida ne\u2019e tebes, los no la bosok&#8221;, <\/em>dehan Taur Matan Ruak ba jornalista sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Taur hato\u2019o lia menon ba jornalista sira katak, imi nia papel eduka no fo informasaun los, tanba ne\u2019e kontinua esforsu imi nia an, mesmu ita hatene ohin loron iha mundu kadaves jornalista mate, iha Palestina no iha fatin seluk, jornalista sira sakrifika sira nia vida para fo sai nutisia, dalabarak ema lakohi jornalista, tanba jornalista enkomoda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&#8220;Kadaves fatin ne\u2019ebe jornalista enkomoda, kadaves imi nia vida iha perigu nia laran, mesmu hanesan ne\u2019e lalika tauk. Jornalista tenke brani, hateke matan laran no koalia. Jornalista hanesan nati, imi fila an hanesan nati, halo ema kalan la toba\u201d,<\/strong> Taur konklui<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dadus jornalista sira ne\u2019eb\u00e9 halao entrevista ho Xefe Estadu Maior FALINTIL, Taur Matan Ruak iha tempu Rezist\u00e9nsia:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"720\" height=\"547\" src=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-08-at-20.19.45-1.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-19436\" srcset=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-08-at-20.19.45-1.jpeg 720w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-08-at-20.19.45-1-300x228.jpeg 300w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-08-at-20.19.45-1-553x420.jpeg 553w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-08-at-20.19.45-1-80x60.jpeg 80w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-08-at-20.19.45-1-100x75.jpeg 100w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-08-at-20.19.45-1-640x486.jpeg 640w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-08-at-20.19.45-1-681x517.jpeg 681w\" sizes=\"auto, (max-width: 720px) 100vw, 720px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\"><strong><em>Iha tempu funu Jornalista estranjeiru ba hasoru Xefe Estadu Maior Falintil Taur Matan Ruak ho nia soldadu sira. [Foto: Doc. Estadu]<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Entrevista Jornalista Dominic Rotheroe ho Xefe Estadu Maior FALINTIL Taur Matan Ruak ho Sub Xefe Estadu Maior FALINTIL, David Alex iha loron 18 fulan-agostu, tinan 1996 produz ba film \u201cBLOCKADE\u201d (Kombate Asalaitula) hosi Jornalista Jill Jollife no p\u00fablika iha RTP. https:\/\/ucpages.uc.pt\/collections\/max-stahl-1ed8d64822f4eccd\/20years\/items\/blockade-with-the-falintil-ambush-at-larigutu\/<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Entrevista Jornalista Japonezes, Koyama &#8220;Mau Funu&#8221; ho Xefe Estadu Maior FALINTIL, Taur Matan Ruak iha Foho Mundo Perdido, Ossu, iha loron 17 fulan-janeiru, tinan 1997<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Entrevista Jornalista Chantal Abouchar no Mathew Carney hosi Televizaun Austr\u00e1lia ho Xefe Estadu Maior FALINTIL, Taur Matan Ruak iha fulan-marsu, tinan 1997.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jornalista nain rua ne\u2019emak halo filme kona-ba moris Xefe Estadu Maior FALINTIL Taur Matan Ruak ho Sub Xefe Estadu Maior FALINTIL, David Alex iha abrigu ida naran AIDAK HUN besik Zona Baukau, iha fulan-marsu, tinan 1997.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Entrevista Jornalista Sophie Barry no Philip Blenkinsop ho Xefe Estadu Maior FALINTIL Taur Matan Ruak iha Tinan 1998 delega hosi Jornalista Jill Jollief.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Entrevista Jornalista Tosi hosi M\u00e9dia Japaun ho Xefe Estadu Maior FALINTIL Taur Matan Ruak iha Bekora iha Tinan 1998<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Entrevista Jornalista John Martinkus ho Xefe Estadu Maior FALINTIL Taur Matan Ruak iha Tinan 1998 http:\/\/www.etan.org\/et2002b\/may\/19-25\/20ruak.htm<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Youtube: https:\/\/youtu.be\/eEBq_cktKQY?si=Xre84Ld09JHAq5pb<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Entrevista Jornalista M\u00e9dia Japaun, Jornal Maninchi Shimbun TVBS TV Japaun akompanha hosi Jornalista Suara Timor-Timur (STT), Jo\u00e3o Barreto no Santina de Ara\u00fajo ho Xefe Estadu Maior FALINTIL, Taur Matan Ruak iha tinan 1999, iha Kaurtel Jer\u00e1l FALINTIL, Uai Mori.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kobertura Fotografer Senior Jornalista Eddy Hasby hosi Jornal KOMPAS Indon\u00e9zia ba atividades Xefe Estadu Maior FALINTIL Taur Matan Ruak iha Serem\u00f3nia Loron FALINTIL 20 de Agostu 1999 iha Kaurtel Jer\u00e1l FALINTIL, Uai Mori, ne\u2019eb\u00e9 halo ba Livru ho Titlu \u201cTIMOR TIMUR SATU MENIT TERAKHIR, CATATAN SEORANG WARTAWAN.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kobertura Jornalista Rien Kuntari hosi Jornal KOMPAS Indon\u00e9zia ho Xefe Estadu Maior FALINTIL Taur Matan Ruak iha loron 10 fulan-agostu, tinan 1999, iha Kaurtel Jer\u00e1l FALINTIL, Uai Mori.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">ai iha Biblioteka KOMNAS HAM Indon\u00e9zia:&nbsp; https:\/\/perpustakaan.komnasham.go.id\/opackomnas\/index.php?p=show_detail&amp;id=11216&amp;keywords=<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Publika iha TATOLI: https:\/\/tatoli.tl\/2019\/07\/29\/rai-hun-mutin-sae-daudaun-ona-xiv\/<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Estadu Maior FALINTIL Taur Matan Ruak hasoru malu ho Jornalista East Timor 1999: Jude Conway no Andrew McNaughtan iha tinan 1999, Kaurtel Jer\u00e1l FALINTIL, Uai Mori.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-timor-archives wp-block-embed-timor-archives\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<blockquote class=\"wp-embedded-content\" data-secret=\"nk9vK89mf4\"><a href=\"https:\/\/timorarchives.wordpress.com\/2013\/07\/25\/mcnaughtan-videos-chart-work\/\">Andrew McNaughtan video archive: CHART&nbsp;work<\/a><\/blockquote><iframe loading=\"lazy\" class=\"wp-embedded-content\" sandbox=\"allow-scripts\" security=\"restricted\" style=\"position: absolute; visibility: hidden;\" title=\"&#8220;Andrew McNaughtan video archive: CHART&nbsp;work&#8221; &#8212; Timor Archives\" src=\"https:\/\/timorarchives.wordpress.com\/2013\/07\/25\/mcnaughtan-videos-chart-work\/embed\/#?secret=uxgoJRhxN6#?secret=nk9vK89mf4\" data-secret=\"nk9vK89mf4\" width=\"600\" height=\"338\" frameborder=\"0\" marginwidth=\"0\" marginheight=\"0\" scrolling=\"no\"><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Agus Mulyawan hosi Press \u00c1zia baze iha Tokyo halao kobertura ba Xefe Estadu Maior FALINTIL Taur Matan Ruak iha iha tinan 1999, Kaurtel Jer\u00e1l FALINTIL, Uai Mori.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttps:\/\/www.facebook.com\/share\/r\/E6vnvMNSoHw7fuiZ\n<\/div><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportazen Zevonia Vieira \u201ckadaves imi nia vida iha perigu nia laran, mesmu hanesan ne\u2019e lalika tauk. Jornalista tenke brani, hateke matan laran no koalia. Jornalista hanesan nati, imi fila an hanesan nati, halo ema kalan la toba\u201d, Taur Matan Ruak Iha \u00e1mbitu loron liberdade imprensa ba daruak nian, ne\u2019ebe monu iha loron 16 Outubru, Konsellu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":19435,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-19434","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19434","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19434"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19434\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19438,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19434\/revisions\/19438"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19435"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19434"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19434"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19434"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}