{"id":19510,"date":"2024-10-21T10:20:08","date_gmt":"2024-10-21T01:20:08","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=19510"},"modified":"2024-10-21T10:22:11","modified_gmt":"2024-10-21T01:22:11","slug":"rosa-mota-tono-sae-ami-mak-sempre-sai-vitima-no-ami-halai-arbiru-hodi-salva-an","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/10\/21\/rosa-mota-tono-sae-ami-mak-sempre-sai-vitima-no-ami-halai-arbiru-hodi-salva-an\/","title":{"rendered":"Rosa: Mota Tono sa\u2019e ami \u00a0mak sempre sai v\u00edtima no ami halai arbiru hodi salva an"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Silvino &amp; Juvinal<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>&#8220;Ha\u2019u dehan ba polisia bele lori kilat mai tiru ha\u2019u se hau mak hatene tetun karik hau trata imi too at. Tanba dalaruma mane sira sai hotu ba servisu mak mota Tono\u00a0 sa\u2019e\u00a0 ami feto mak sempre sai vitima no ami mesak ami halai arbiru\u201d. <\/em>Rosa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Dalabarak kuandu udan boot komunidade sempre sunu lilin iha fatin ne\u2019ebe estadu dudu ona ne\u2019e, tanba fatin ne\u2019e mos uluk sira nia avo moris fatin&nbsp; no fatin protezida hodi halo ritual lulik maibe agora dudu nune\u2019e atividade ritual sira labele halo<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHa\u2019u dehan ba polisia bele lori kilat mai tiru ha\u2019u se hau mak hatene tetun karik hau trata imi too at. Tanba dalaruma mane sira sai hotu ba servisu mak mota Tono\u00a0 sa\u2019e\u00a0 ami feto mak sempre sai vitima no ami mesak ami halai arbiru hodi salva an&#8221;<\/em>, dehan komunidade Rosa Corbafo iha Aldeia Ume-Noah suku Cunha postu-administrativu Pante Macasar, 18\/2024\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Komunidade ne\u2019e dehan mane sira iha mak mota sae karik hiit sasan muda ba mai uma monu karik sira bele sobu. Nune\u2019e mota para ona mak sira bele fila ba foti fali sira nia sasan.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cMota Tono ne\u2019e akontese beibeik ona ema barak hatene bainhira nakonu lori ita nia animal manu, fahi mota lori hotu ita nia uma mos mota tama hotu,<\/em> Rosa informa\u201d<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-19-at-05.54.39-1024x768.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-19511\" srcset=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-19-at-05.54.39-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-19-at-05.54.39-300x225.jpeg 300w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-19-at-05.54.39-768x576.jpeg 768w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-19-at-05.54.39-1536x1152.jpeg 1536w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-19-at-05.54.39-2048x1536.jpeg 2048w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-19-at-05.54.39-560x420.jpeg 560w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-19-at-05.54.39-80x60.jpeg 80w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-19-at-05.54.39-100x75.jpeg 100w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-19-at-05.54.39-180x135.jpeg 180w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-19-at-05.54.39-238x178.jpeg 238w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-19-at-05.54.39-640x480.jpeg 640w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/WhatsApp-Image-2024-10-19-at-05.54.39-681x511.jpeg 681w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong><em>Komunidade iha Tono ho Rede ba Rai observa moto Tono ne&#8217;ebe fo risku ba sira. [Foto: Juvinal | 18.10.2024]<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Komunidade sira mos sein konhesementu husi autoridade lokal mak dudu hahu husi (kantor desa) nia okos mak dudu sae mai de\u2019it sira lahatene.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cXefe suku mai ha\u2019u dehan ba uluk ami vota ita ne\u2019e servisu hamutuk ami\u00a0 komunidade ka ida ne\u2019e ami\u00a0 nia ezizensia imi xefe suku labele tau matan ba ami ne\u2019e\u201d\u00a0<\/em> Rosa informa<\/p>\n\n\n\n<p>Rosa&nbsp; haktuir xefe suku hateten ba nia fatin ne\u2019e hamos hodi halo atividade motor croos no halai taru, atu nune\u2019e komunidade sira halo bisnis kiik iha ne\u2019e karik eventu ruma bele hetan rendimentu<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cLiu loron rua ami hasoru malu duni hodi koalia kona ba asuntu ida ne\u2019e duni, ami hato\u2019o de\u2019it\u00a0 ita nia autoridade la responde diak ho sira, liuliu xefe suku\u00a0 ho kabu\u00a0 sira nia xefe aldeia, lia nain sira ho autoridade mak hatudu fatin ne\u2019e\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>Inan idoza ne\u2019e ho lian makas nia hasoru xefe suku katak atu dudu rai protezida ne\u2019ebe hodi salva mota ne\u2019e, sira lakhoi fatin ne\u2019e hodi halo atividede ba tanba suru tetuk ne\u2019e mota sei ameasa sobu sira nia uma tanba barazen ne\u2019e iha mos labele satan tanba mota boot.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAmi proteze ai-horis\u00a0 ne\u2019ebe mak iha labele tesi labele estraga no ami kuda ai-jati, ai-kameli hodi salva mota ne\u2019e\u00a0 ami uja de\u2019it hodi\u00a0 hodi fo han fahi, halo karau nia luhan. Ami lakhoi ema uja rai ne\u2019e naran de\u2019it\u00a0 ema suru rai henek tula fatuk mos sira lakhoi ami proteze ida ne\u2019e\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan komunidade Gonsalo Vraz informa sira tinan rua nulu resin ema ida la halo toos iha fatin ne\u2019ebe governu&nbsp; dudu tetuk tiha ne\u2019e. Tanba sira hatene mota ne\u2019e ameasa ba sira nia vida no uma kain sira ne\u2019ebe hela besik mota ninin<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHa\u2019u hasoru sira esplika mai hau katak \u2018ami hamoos ida ne\u2019e governu nia hanoin ami sei\u00a0 tau fali barazen iha ne\u2019eba hosi satan mota laran ne\u2019eba para proteze fatin ne\u2019e\u2019 mais ha\u2019u hatan bainhira mak imi halo tanba fatin ne\u2019e imi hamoos tiha ona agora udan mos besik tun mai ona\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Relasiona ho komunidade nia preukupasaun&nbsp; barazen ne\u2019e iha mos funsionariu balun apoiu tanba barazen mak importante hodi bele salva komunidade sira, nune\u2019e mos sekretariu administrasaun dehan povu nia lian governu mos tenke rona<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAmi povu kiik ne\u2019e hato\u2019o deit atu tetu ka foti desisaun ne\u2019e autoridade mak tenke foti, ami rekomenda katak fatin ne\u2019e tenke husik ho razaun ami atu uja fatin ne\u2019e fo han animal hanesan fahi, karau para ami proteze fatin ne\u2019e labele fo ameasa mai ami nia moris\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>Rekomendasaun ikus komunidade sira husu ba Rede ba\u00a0 Rai\u00a0 hanesan advogadu sira ba ona poder tomak entrega ona ba iha advogadu sira asina ona, atu ba prosesu legal nian sira prontu para atu ba sira iha oin advogadu sira iha kotuk, komunidade sira hein bainhira prosesu ne\u2019e ba oin advogadu dehan sira prontu ba. Aleinde fatin ne\u2019ebe dadaun governu prepara ba atividade\u00a0 motor cross no halai taru kuda refere komunidade la kontra governu maibe\u00a0 tenke eziste povu no koordena didiak ho povu.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan Koordenad\u00f3r Nasion\u00e1l Rede ba Rai (RbR) Pedrito Vieira, tuir lei ne&#8217;eb\u00e9 estabelese ona katak kualker se de&#8217;it tantu entidade estadu hotu labele book rai ne&#8217;eb\u00e9 ho estatuto area protejida nune&#8217;e tuir lei governu RAEOA kontra tiha ona, nune&#8217;e iha tempu kleur ona komunidade uza rai refere ba atividade buka moris hanesan hakiak anim\u00e1l ho m\u00f3s uza ba atividade kultural nian.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ha&#8217;u ko&#8217;alia ona ho liurai Antonio rai ne&#8217;e iha dokumentu area protejida, ne&#8217;e governu m\u00f3s labele mai book ona komunidade sira buka du\u2019ut ba anim\u00e1l ne&#8217;e di&#8217;ak hela, tanba ita nia estadu ne&#8217;e sei susar hela, tanba sira mai dudu hotu ona ahi ne&#8217;eb\u00e9 bele satan mota ne&#8217;e sira dudu hotu ona ne&#8217;e sei ameasa boot ba komunidade iha tempu udan&#8221;<\/em> dehan koordenad\u00f3r RbR iha ambitu dialogu ho komunidade sira iha Ume-noah, Cunha, (18\/10).<\/p>\n\n\n\n<p>Udan boot uma kain 40 resin mak bele afeita ba rai ne\u2019ebe governu suru halo tetuk iha mota Tono nia ninin area ume-noah hodi prepara ba eventu motor cross no halai taru kuda.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Silvino &amp; Juvinal &#8220;Ha\u2019u dehan ba polisia bele lori kilat mai tiru ha\u2019u se hau mak hatene tetun karik hau trata imi too at. Tanba dalaruma mane sira sai hotu ba servisu mak mota Tono\u00a0 sa\u2019e\u00a0 ami feto mak sempre sai vitima no ami mesak ami halai arbiru\u201d. Rosa Dalabarak kuandu udan boot komunidade [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":19513,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-19510","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19510","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19510"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19510\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19516,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19510\/revisions\/19516"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19513"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19510"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19510"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19510"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}