{"id":20172,"date":"2025-02-12T22:43:37","date_gmt":"2025-02-12T13:43:37","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20172"},"modified":"2025-02-12T22:43:39","modified_gmt":"2025-02-12T13:43:39","slug":"familia-husi-lourenco-deklara-aktu-violentu-husi-pntl-nudar-hahalok-brutalismu-presija-prosesa-tuir-lei","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/02\/12\/familia-husi-lourenco-deklara-aktu-violentu-husi-pntl-nudar-hahalok-brutalismu-presija-prosesa-tuir-lei\/","title":{"rendered":"Familia Husi Louren\u00e7o Deklara Aktu Violentu Husi PNTL Nudar Hahalok brutalismu, Presija Prosesa Tuir Lei"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen Cresencia de Castro<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Relasiona ho video ne\u2019ebe viral facebook, konaba Polisia Nasional nain haat, &nbsp;baku mane nain ida iha munis\u00edpiu Viqueque, hamosu reasaun husi familia v\u00edtima ho naran Louren\u00e7o Gusm\u00e3o, ne\u2019ebe akontese iha loron 6 Fevereiru 2025, tanba la simu aktu violente ne\u2019ebe PNTL rasik halo ba nia sidadaun.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Liuhusi konfer\u00e9nsia imprensa ne\u2019ebe familia nee halo deklara katak iha konstituisaun RDTL hakerek ona iha artigu 29. kona-ba &#8220;Direitu ba Moris&#8221;, ne&#8217;eb\u00e9 iha al\u0131\u00f1a-1 (Labele viola ema ida nia vida), ali\u00f1a-2 (Estadu reko\u00f1e no garante direitu ba vida), no ali\u00f1a-3 (lha Rep\u00fablika Demokr\u00e1tika Timor-Leste laiha kastigu nu&#8217;udar mate-kotu). Nune husi artigu ida-ne&#8217;e, ami familia vitima kumpriende katak ema hotu iha direitu ba moris tanba ne&#8217;e atuasaun Policia Nasional Timor-Leste husi Munisipi\u016f Viqueque ema nain-4 no liu ne&#8217;eb\u00e9 halo asaun hasoru sidadaun ne&#8217;e kontra prinsipiu direitus umanus nian no ita lakohi ida-ne&#8217;e akontese iha ita nian rai doben Timor-Leste&#8221; dehan Portavoz Sabino Hornai<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Portavoz ne\u2019e&nbsp; hateten katak rai ne&#8217;e estadu de direito democratiku no direitu umanus, mak tenke boot liu, nune&#8217;e iha artigu seluk husi Konstituisaun iha artigu 31, kona-ba &#8220;Hala&#8217;o Lei Krimi Nian&#8221;, liliu iha ali\u00f1a-3 katak &#8220;labele f\u00f6 uluk pena eh medida seguransa nian ba ema ida iha momentu nia halo krimi, wainhira hahalok ne&#8217;e ladauk hakerek iha lei&#8221;, husi artigu ho nia ali\u00f1a ida-ne&#8217;e, familia vitima kumpriende katak wainhira sidadaun ida komete krimi PNTL mak hanesan seguransa nasion\u00e1l ba nasaun no labele fo uluk pena no medida ba sidaduan ne&#8217;ebe mak halo krimi wainhira hahalok ne&#8217;e seidauk hakerek iha lei tanba ne&#8217;e atuasaun Policia Nasional Timor-Leste husi Munisipiu Viqueque ema nain-4 no liu ne&#8217;e, familia vitima konsidera katak atuasaun ne&#8217;e la&#8217;\u00f3s profesion\u00e1l maib\u00e9 ne&#8217;e hahalok kriminizu ou preman nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Portavoz nee hateten sekarik vitima halo sala ka&#8217;er nia, hodi prosesu tuir lei, maibe polisia labele aplika lei mais kontra fali lei ne&#8217;e, tanba iha Decreto-Lei N.: 43\/2011 kona-ba Rejime uza forsa, atuasaun husi PNTL Munisipiu Viqueque ba kazu baku vitama ne&#8217;e tuir loloos atu atua ema ruma, tenki la&#8217;o tuir ho lei tanba lei ne&#8217;e dehan ona ho nia sirkut\u00e1nsia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Situasaun saida mak bele uza forsa hanesan; uza gas airmata, stick ou kastete, pistola to&#8217;o kilat boot maib\u00e9 atuasaun Policia nain-4 no liu ne&#8217;e hobur no baku lisuk ema-1, ne\u02bceb\u00e9 la fo ameasa no la halo situasaun perigoju hasoru sira, se dehan ema ne&#8217;e atu hala&#8217;i ou hasoru Policia ne&#8217;e m\u00f3s Policia iha mekanismu propriu la&#8217;\u00f3s sira tenki tuku no tebe ne&#8217;e ami familia konsidera laloos no aktu ne&#8217;e aktu krimi bandalismu nian&#8221; dehan Sabino.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha konferensia imprensa ne\u2019e familia &nbsp;hato&#8217;o m\u00f3s katak Louren\u00e7o Gusm\u00e3o hanesan alin dahitu husi Saudozu Gerileiru Eugenio Gomes ho k\u00f3digu &#8220;LORIKU&#8221;ne\u02bceb\u00e9 mate iha batalla no to&#8217;o ohin loron nia restus mortais laiha, no seidauk rekolla, tanba ne&#8217;e familia vitima rejeita katak iha ema balun ne&#8217;eb\u00e9 halo komentariu ba video ne\u2019e katak vitima ne&#8217;e milisia nia oan, nia jerasaun no lakohi ukun aan ne&#8217;e la loos.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Alein-ho ida-ne&#8217;e, ami familia vitima la konkorda kona-ba klarifikasaun kronolojia kazu ba p\u00fabliku husi Sr. Komisariu Jer\u00e1l Policia, Henrique da Costa ne&#8217;eb\u00e9 hatete katak vitima nia familia sira husu ona deskulpa ba PNTL Munisipiu Viqueque, ne&#8217;e ami konsidera informasaun ne&#8217;e la loos. Familia vitima ba hasoru Komandante PNTL Munisipiu Viqueque, tanba ho razaun katak vitima defisiensia ment\u00e1l tanba ne&#8217;e ami familia husu para sai lalais hodi halo tratamentu no labele akontense buat ida ba nia aan no razaun seluk mak sela ne\u02bceb\u00e9 v\u00edtima detein ba ne&#8217;e la higine no ami familia vitima la konkorda no rejeita m\u00f3s klarifikasaun husi Sr. Komisariu Jer\u00e1l Policia, Henrique da Costa ne&#8217;eb\u00e9 hatete katak iha akontesimentu ne&#8217;e vitima lori arma branka hanesan tudik ne&#8217;eb\u00e9 konsidera kontra k\u00f3digu pen\u00e1l no Dekretu- Lei N\u00fameru: 5\/2017&#8221; hateten Sabino<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Familia vitima hateten tan katak realidade husi akontesimentu ne&#8217;e familia hakarak relata loloos katak v\u00edtima la lori arma branka maib\u00e9 iha motor kotuk ne&#8217;e mak vitima kesi pasta kik oan ida ne\u02bceb\u00e9 iha laran xave no vitima ba ne&#8217;eb\u00e9 de&#8217;it nia sempre lori tanba nia ema t\u00e9kniku tratornista.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Ita tenki koalia onestu ba malu no jura ba rai ida- ne&#8217;e tanba rai ne&#8217;e lulik ita sosa ho ruin no ran tanba ne&#8217;e ita koali&#8217;a buat ne&#8217;eb\u00e9 loos no labele habosok no inventa husi konferensia Emprensa ida-ne&#8217;e ami familia vitima hakarak relata loloos kronolojia akontesimentu vitima nian ba p\u00fabliku, institusaun governu no sosiedade sivil mak hanesan tuirmai ne&#8217;e: Kronolojia Kazu&#8221; hato&#8217;o Portavoz<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Husi konfer\u00e9nsia imprensa familia mos hato\u2019\u2019 lalaok antes Louren\u00e7o Gusm\u00e3o hetan baku husi PNTL, sira esplika katak nia sai husi uma (fatin orijen) iha loron, 06 &nbsp;Fevereiru 2025 husi Postu Administrativu Uatolari, Suco Matahoi no Aldeia Uaniuma mais ou menus tuku 10.00 otl, ho objetivu atu ba tula fila nia oan ne&#8217;eb\u00e9 eskola iha Eskola Belia N\u00fa. 07, Suco Matahoi, Postu Administrativu Uatolari maib\u00e9 ho kauza Defisiensia Mental ou ne\u02bceb\u00e9 vitima la konsege tula fila nia oan sira no ikus mai vitima derepenti mosu fila fali iha Munisipiu Viqueque sem ko\u00f1esementu husi familia sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tuir kalkulasun familia husi Uatolari katak vit\u0131ma sai husi uma mais ou menus (+) tuku 10.00 oras TL no vitima to&#8217;o iha Munisipiu Viqueque bo kalkulasaun oras 12.30 oras TL. ho durasaun viajen Uatolari &#8211; Viqueque oras rua (2) ho balun.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kazu ne&#8217;e akontese ba vitima tuir konfirmasaun husi familia Vitima ba komandante Policia Munisipiu Viqueque Ant\u00f3nio Rego Fernandes, haktuir katak v\u00edtima mosu iha \u00e1rea base camp edifisiu Policia Munisipiu Viqueque tuku 01.00 otl ho liafuan ameasadu dehan koko atu Sunu kareta no Motor iha \u00e1rea edifisiu Policia Munisipiu Viqueque, koko atu Sunu Kazerna Policia. Maib\u00e9 tuir informasaun husi komadante Policia ne&#8217;e katak hetan hase no hakilar husi feto Policia ida, depois vitima hakfodak no halai, Ikus mai Policia sira duni tuir ho kareta tranzitu no toman iha \u00e1rea Buanurak (Natar Futudo mais ou menus kilo-1 liu) iha Postu Administrativu Ossu hetan kaptura no halo viol\u00e9nsia ba Vitima tuir Videu ne&#8217;eb\u00e9 viral ona iha Media Sosi\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ikus mai Policia detein kedas vitima iha sela Policia Esquadra Viqueque Villa, durante kalan ida hafoin hetan livre iha loron, 07 &nbsp;Fevereiru tuku 09.00 otl no familia lori ba hospital Viqueque hodi halo tratamentu sa\u00fade ba vitima.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune\u2019e familia husi v\u00edtima ne\u2019e rekomenda ba Orgaun Soberano tomak, instituisaun governu no sosiedade sivil hanesan hodi bele halo investigasaun ba kazu membru Policia nain-4, no Liu ne&#8217;eb\u00e9 halo agresaun fiziku ba sidadaun naran Louren\u00e7o Gum\u00e3o ne&#8217;eb\u00e9 ema hotu hare&#8217;e atuasaun ne&#8217;e la tuir ona CRDTL iha artigu 29 no alina 1, 2 no 3, 2. Ami familia vitima husu ba sosiedade sivil hodi bele preokupa no hakilar ba hahalok brutalismu husi membru PNTL hasoru nian sidadaun,n ne&#8217;eb\u00e9 la tuir ona lei no ordem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Familia ne\u2019e husu Prezidente Rep\u00fablika, Primeiru Ministru, Parlamentu Nasion\u00e1l husi Komisaun B no Minist\u00e9riu Interior, atu bolu atensaun ba Komandante Jer\u00e1l, Investiga no Prosesu sira ne&#8217;eb\u00e9 ho nasaun defende kriminozu, duke defende reputasaun Instituisaun Estadu, tanba aktu defeza ne\u02bceb\u00e9 Komandante Munisipiu Viqueque halo, mai tan deklarasaun ne&#8217;eb\u00e9 Komandante PNTL, Komisariu Jer\u00e1l halo liga ba kazu Viqueque nakonu ho deklarasaun FALSU.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ho Kondisaun Vitima ne&#8217;eb\u00e9 agora daudaun sa\u00fade ho kondisaun isin komesa tun no grave tanba kauza husi torturasaun, sira husu ba Minist\u00e9riu Interior, PDHJ, Parlamentu Nasional no Sosiedade sivil, &nbsp;hodi halo protesaun ba vitima no lori Autor nain-4 ga liu ne&#8217;eb\u00e9 involve iha kazu ida-ne&#8217;e, lori to&#8217;o iha Minist\u00e9riu P\u00fabliku hodi hasoru Imputa tuir lei no tuir Prosesu Disiplinar PNTL ba kualker prestasaun,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha Fatin seluk Provedor Direitus Umanus Justisa (PDHJ), Virgilio da Silva&nbsp; Guteres &#8216;Lamukan&#8217; hateten situasaun real ne\u2019eb\u00e9 ema ho defisiente hasoru, ne\u2019e preokupante bainhira ita hasoru iha dalan ni-nin, tanba sira hala&#8217;o sira nia moris hodi sustenta ba nesesidade, maib\u00e9 dala-barak liu ita haree ema ho defisi\u00e9nsia iha bairo-bairo no dalan ninin, Bainhira ita haree defisi\u00e9nsia sira iha dalan ninin sente estadu seidauk kria&nbsp; kondisaun dignu ba ema ho defisi\u00e9nsia, tuir mandatu ne\u2019eb\u00e9 konstituisaun haruka.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune PDHJ rekomenda ba estadu tenki ezekuta halo planu ba dezenvolvimentu no orsamentu jeral estadu tenki tau prioridade ba edukasaun ema ho defisi\u00e9nsia sira nian no akoilamentu, lo-loos estadu tenki tau matan ba sosiedade sira ne&#8217;eb\u00e9 hetan&nbsp; trauma iha tempu naruk estadu tenki Konselin. Tanba ita agora iha PRADET, akonselamentu Laclubar no Jo\u00e3o de Deus nian fatin ne\u2019e ba ema defisi\u00e9nsia f\u00edziku mental.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Virgilio konklui katak ema ho defisi\u00e9nsia iha direitu hanesan ho ema la ho defisi\u00e9nsia, tuir konstituisaun artigu 2 haruka, ema ho defisi\u00e9nsia (EhD)&nbsp; mental ka f\u00edziku sira mos iha direitu hanesan ho ita ne\u2019eb\u00e9 la ho defisi\u00e9nsia sira iha direitu hetan&nbsp; liberdade goza asist\u00e9nsia akonselamentu rekopera hosi defisiente nune\u2019e mak tenki iha entidade hodi halo konselin ba sira tanba sira hetan bully iha&nbsp; sosiedade.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Cresencia de Castro Relasiona ho video ne\u2019ebe viral facebook, konaba Polisia Nasional nain haat, &nbsp;baku mane nain ida iha munis\u00edpiu Viqueque, hamosu reasaun husi familia v\u00edtima ho naran Louren\u00e7o Gusm\u00e3o, ne\u2019ebe akontese iha loron 6 Fevereiru 2025, tanba la simu aktu violente ne\u2019ebe PNTL rasik halo ba nia sidadaun. Liuhusi konfer\u00e9nsia imprensa ne\u2019ebe familia [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20173,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-20172","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20172","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20172"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20172\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20175,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20172\/revisions\/20175"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20173"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20172"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20172"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20172"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}