{"id":20233,"date":"2025-02-19T11:01:35","date_gmt":"2025-02-19T02:01:35","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20233"},"modified":"2025-02-19T11:02:55","modified_gmt":"2025-02-19T02:02:55","slug":"problema-burokrasia-iha-timor-afeta-ba-investodor-husi-rai-liur-horta-kolen-halo-lobi-ho-investor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/02\/19\/problema-burokrasia-iha-timor-afeta-ba-investodor-husi-rai-liur-horta-kolen-halo-lobi-ho-investor\/","title":{"rendered":"Problema Burokrasia Iha Timor Afeta ba Investodor Husi Rai Liur, \u00a0Horta Kolen Halo Lobi"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Reportajen David Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prezidente Republika (PR) Jose Ramos Horta hatete, nia kolen ona lobi investor husi internasion\u00e1l mai halo investimentu iha Timor Leste, tanba Governu liu husi ministeriu sira la kria lei no buat hotu mout de&#8217;it. Tamba atu urus dokumentu burokrasia iha Timor-Leste ne&#8217;e naruk loos.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cHau dala ruma kolen ona, ita halo promosaun investimentu ema mai, maibe buat hotu-hotu mout iha ministeriu balu. Sira iha rai laran ona ne&#8217;e mos sofre, terus burokrasia manobra oin-oin iha rai laran. Hanesan iha Timoroan ida, nia investimentu tolu ona iha Timor Leste, ho osan ninia rasik, la&#8217;os husi Governu, nia halo ona hotel tolu iha Timor Leste, ida mak City 8, ida JL Vila, ida mak iha area branka ne&#8217;e ninian. Maibe atu hetan deit autorizasaun ba ida nee, ida ne&#8217;eba komplikadu lo&#8217;os,\u201d dehan Prezidente Rep\u00fablika Jos\u00e9 Ramos-Horta iha Pal\u00e1siu Prezidensi\u00e1l Bairu-Pite, Tersa 18\/02.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xefe Estadu ne&#8217;e haktuir, Timoroan balu mos esporta ona kadiuk Timor nia ba Nusa Tenggara Timur (NTT), tanba kadiu Timor nia di\u2019ak liu ho NTT nian,&nbsp; maib\u00e9 atu lori ba NTT maka komplikadu ho kuarentena<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cTimoroan balu hakarak esporta ona kadiuk, tanba kadiuk Timor nian nee kualidade di\u2019ak tebes-tebes, konforme ha&#8217;u rona husi kolega sira iha NTT. Sira hatete kadiuk Timor nian ne&#8217;e di\u2019ak liu ami nian, nia naan nee 80% sira seluk-seluk 60%, kaer kadiuk ne&#8217;e kmaan loos, Timor nian naan 80%, 85%, hakarak faan ba Xina ka Singapura. Sempre komplikadu ho kuarentena, kuarentena labele demora fali, demora ne&#8217;e animal sira nee mate hotu, aat hotu, no dodok hotu,\u201d nia esplika.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia dehan Timor-Leste gasta osan boot US$ 400 milh\u00f5es ba Portu Tibar ne&#8217;e, maib\u00e9 roo husi Indonesia mai la atrake iha Portu Tibar maibe sira atrake fali iha Atapupu tanba ema nian seli impostu ne&#8217;ebe maka ki&#8217;ik, Timor-Leste nian seluk impostu ne&#8217;ebe boot entaun labele atrake iha ne&#8217;e. Tanba ne\u2019e Governu liu-liu Ministeiru Finansas no KAK tenke ba halo investigasaun ba iha Portu Tibar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cGovernu, Ministeriu Finansas ho KAK tenke ba haree jestaun Portu Tibar. Se lae problema,&nbsp; ita gasta osan kuartu sentus milloens Portu ne&#8217;e ladun uza, tanba roo ahi lori karega husi Surabaya mai Atapupu, depois tama atrake mai Dili, tanba baratu liu, labele kritika komersiante ne&#8217;e. Komersiante sira mos&nbsp; buka dalan ne&#8217;ebe kmaan, baratu liu ba nia, se karik liu karik nia bele halo, maib\u00e9 se mak bele selu konsumidor sira mak selu, tau impostu todan, impostu ne&#8217;e transfere ba konsumidor ne&#8217;e mak ha&#8217;u haree matenek boot sira iha minist\u00e9riu sira ne&#8217;e. Ha\u2019u hanoin sira matenek liu ha&#8217;u karik,&nbsp; ha&#8217;u kompriende ha&#8217;u husu deskulpa, tanba sira matenek liu. Entaun ne&#8217;e oho invested\u00f3r, investedor ne&#8217;ebe iha ne&#8217;e ita buka hakuak sira, ema Xina, Indonezia, Portugues ka sira ne&#8217;ebe iha ne&#8217;e hakuak sira, f\u00f3 fasilidade ba sira, tanba prioridade numeru ida mak ne&#8217;e laos atu karega sira ho impostu,\u201d esplika Ramos-Horta.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia explika liu tan, Governu bele haree fali impostu ne&#8217;e, atu nune&#8217;e bele&nbsp; tau prioridade numeru ida f\u00f3 servisu ba Timoroan sira, no haree vensimentu ne&#8217;ebe di&#8217;ak, tanba&nbsp; Governu la karega impostu ba investedor sira, maibe sira bele selu salariu ne&#8217;ebe diak ba trabalhador Timoroan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cImi la selu impostu mas imi tenke selu salariu m\u00ednimu ba trabalhador diak liu duke ida nee, tanba imi manan osan di&#8217;ak tanba la selu impostu oin-oin, impostu kmaan lo&#8217;os. Prioridade ba Governu mak ida nee, servisu ba Timoroan, maib\u00e9 ho kondisaun ne&#8217;ebe dignu responde ba nesesidade ekonomia nian. Maibe ha&#8217;u mak la hatene, entaun kuitadu investedor sira halai ba Ministeriu Justisa mate iha ne&#8217;eba. Halai ba imigrasaun atu f\u00f3 viza ba ema mai ne&#8217;e mos demora. Atu viza ba trabalhu difisil lo&#8217;os, ita halo ema atu mai servisu iha ne&#8217;e difisil tebes-tebes inklui ONG internasional Madre, Padre sira nian atu mai mos komplikadu lo&#8217;os. Tanba sa la f\u00f3 de&#8217;it tinan lima, la&#8217;e f\u00f3 fulan neen depois tenke halai ba imigrasaun tur iha ne&#8217;eba loron tomak, dala ruma fo envolpe ida ne&#8217;e halo viza sai lalais liu, ne&#8217;e mak halo ha&#8217;u frustrasi lo&#8217;os tanba problema investimentu sira nian ne&#8217;e,\u201d hateten nia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xefe estadu Argumentu tan, nia frustrasi lo&#8217;os ho Ministeriu Interior, frustrasi ho trade investe sira, kuitadu sira fraku la vale buat ida, tanba ema di&#8217;ak, matenek trade investe servisu di&#8217;ak, maib\u00e9 Ministeriu Justisa, Ministeriu Interior, Meiu Ambiente hotu-hotu hatama sira nia kanuru tohar ba ideia, problema mak ida ne&#8217;e.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David Costa Prezidente Republika (PR) Jose Ramos Horta hatete, nia kolen ona lobi investor husi internasion\u00e1l mai halo investimentu iha Timor Leste, tanba Governu liu husi ministeriu sira la kria lei no buat hotu mout de&#8217;it. Tamba atu urus dokumentu burokrasia iha Timor-Leste ne&#8217;e naruk loos. \u201cHau dala ruma kolen ona, ita halo promosaun [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20234,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-20233","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20233","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20233"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20233\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20238,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20233\/revisions\/20238"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20234"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20233"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20233"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20233"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}