{"id":20295,"date":"2025-02-27T08:17:02","date_gmt":"2025-02-26T23:17:02","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20295"},"modified":"2025-02-27T08:17:16","modified_gmt":"2025-02-26T23:17:16","slug":"governu-rekunese-limitasaun-lideransa-feto-iha-nivel-munisipal-no-lokal","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/02\/27\/governu-rekunese-limitasaun-lideransa-feto-iha-nivel-munisipal-no-lokal\/","title":{"rendered":"Governu Rek\u00fanese Limitasaun Lideransa Feto Iha N\u00edvel Munisipal No Lokal"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen David Costa<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Governu Rek\u00fanese limitasaun lideransa feto iha n\u00edvel Munisipal no lokal nian,&nbsp; tan ne&#8217;e mak Governu liuhosi Sekret\u00e1ria Estadu ba Igualdade no Inkluzaun (SEII) hamutuk ho parseiru sira hanesan GMTPL, sosiedade s\u00edvil, organizasaun feto no parseiru internasional sira adopta ona Enkuadramentu Estrat\u00e9jiku Feto iha P\u00f3litika ba tinan 2021-2025.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sekret\u00e1ria Estadu Igualdade no Inkluzaun (SEII) Albina Marsal Carvalho,&nbsp; hateten,&nbsp; susesu no saida mak presiza halo tan hodi enkoraja feto sira asumi papel no responsabilidade importante sira iha Administrasaun Munisipal nian. Tanba iha pol\u00edtika n\u00edvel nasional nian feto nia partisipasaun liu ona kota ne&#8217;ebe maka iha 30% husi Parlamentu Nasional.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Ita hotu hatene katak feto nia reprezentasaun pozisaun pol\u00edtika iha n\u00edvel nasional nian liuliu iha Parlamentu Nasional Dezde Lejislatura Daruak nian Timor-Leste ultrapasa tiha ona kouta 30%. &nbsp;Iha Lejislatura Da-lima nian ho substituisaun sira ita atinje ona 40% no iha Lejislatura Da-Neen agora dadaun feto iha 37% iha Parlamentu Nasional, ba dahuluk feto lidera hanesan Prezidente Parlamentu Nasional no Feto na&#8217;in rua mak hanesan Prezidente Komisaun mak Komisaun F no C.,&#8221;&nbsp; Dehan SEII Albina Marsal Carvalho, Bainhira Partisipa workshop kona-ba Desentralizasaun iha Timor-Leste \u2018Lori Servisu Munisipal Besik liutan ba Sidadaun&#8217; Iha Hotel Timor, Tersa 25\/02.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia haktuir, &nbsp;tanba iha estipulasaun klaru ka iha provizaun iha Lei Eleitoral N\u00fa.7\/2006 no alterasaun daruak iha tinan 2011 artigu 12 ne&#8217;eb\u00e9 mak regula katak lista permanente no suplenti hosi kandidatura Parlamentu Nasional nian tenke iha minimu feto ida grupu nain 3 ho pena rejeisaun. Signifika se laiha feto ida iha kada grupu na&#8217;in tolu mak lista ne&#8217;e sei rejeita hosi CNE no Tribunal.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Enkuantu feto iha Ezekutivu nunka atinje 30% to&#8217;o agora, aas liu mak iha Governu Konstitusional Daruak mak 23%, dadaun ne&#8217;e iha 17% hosi 47 membru Governu. Iha n\u00edvel suku nian feto hanesan xefe suku iha 5% no xefe Aldeia 4% iha eleisaun tinan 2016, maib\u00e9 infelizmente iha eleisaun 2023 feto hanesan X\u00e9fe Suku tun ba 4% no hanesan X\u00e9fe Aldeia nafatin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Ita hotu hatene katak feto iha lideransa Munisipal nian liuliu hanesan Prezidente Autoridade sei menus tebes ka naiin 2 deit hodi nain 13 iha governasaun agora. Aliende ne&#8217;e feto iha 23% kompara ho mane 77% iha pozisaun foti desizaun nian iha funsaun p\u00fabliku,&#8221; Nia hateten.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia explika, governu Rek\u00fanese limitasaun lideransa feto iha n\u00edvel Munisipal no lokal nian,&nbsp; tan ne&#8217;e mak Governu liuhosi Sekretaria Estadu ba Igualdade hamutuk ho parseiru sira hanesan GMTPL, sosiedade s\u00edvil, organizasaun feto no parseiru internasional sira adopta ona Enkuadramentu Estrat\u00e9jiku Feto iha P\u00f3litika ba tinan 2021-2025 hodi envolve m\u00f3s li\u00f1a ministerial, partidu p\u00f3litiku no parseiru sira hotu hodi servisu hamutuk halo formasaun lideransa, advokasia no edukasaun s\u00edvika atu hakbiit feto hodi kompete iha eleisaun suku n\u00f3 m\u00f3s atu bele hetan konfiansa hosi partidu p\u00f3ltiku sira hodi nomeia ba hanesan Prezidente Autoridade Munisipal no iha pozisaun lideransa no jestaun iha \u00e1rea no n\u00edvel sira seluk.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Governu nota katak ita sei iha ketan dook tebes entermu feto nia lideransa iha n\u00edvel munisipal no lokal nomos iha n\u00edvel ezekutivu. tan ne&#8217;e mak importante ita hotu servisu hamutuk hodi kontinua f\u00f3 formasaun no kapasitasaun ba feto sira m\u00f3s atu hare lei no p\u00f3l\u00edtika sira ne&#8217;eb\u00e9 sai bareira ne&#8217;e presiza reve no halo ajustamentu. exemplu sei lei suku nian no mekanizmu nomeiasaun sei hanesan agora dadaun mak ita sei mantein ho situasaun agora. Tanba nomeiasaun ba kargu PAM ne&#8221;e konforme lideransa pol\u00edtika sira nian,&#8221; Nia explika liu tan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba ne&#8217;e SEII hanesan makina governu nian ne&#8217;eb\u00e9 koordena no halo advokasia sei kontinua servisu hamutuk ho parseiru sira natu implementa Enkuadramentu Estrat\u00e9jiku Feto iha Pol\u00edtika nian iha areas prinsipal 8 mak hanesan tuit mai ne&#8217;e formasaun no kapasitasaun: atu asegura katak governu, partidu pol\u00edtku sira, organizasaun sosiedade s\u00edvil sira nia papel importante tebes atu halo kapasitasaun no promosaun ba feto. Nune&#8217;e presiza dezenvolve programa sira hanesan edukasaun s\u00edvika atu aumenta kapasidade feto iha vida pol\u00edtika no lideransa komunit\u00e1ria. SEI m\u00f3s iha programa no atividade ba ida ne&#8217;e liuhosi Departmentu Promosaun Partisipasaun Feto iha Pol\u00edtika.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Haforsa implementasaun igualdade j\u00e9neru iha partidu pol\u00edtika laran: atu fornese formasaun kona-ba igualdade j\u00e9nru lideransa partidu nian, militante no simpatizante sira hodi promove no pratika kultura igualdade j\u00e9neru iha partidu pol\u00edtiku laran no asegura alokasaun orsamentu atu promove igualdade j\u00e9neru,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Orsamentu Sens\u00edvel J\u00e9neru ba Feto iha Pol\u00edtika: atu asegura alokasaun orsamentu ba partidu pol\u00edtiku sira no instituisaun relevante hodi implementa kompromisu igualdade j\u00e9neru no hakbiit feto nia partisipasaun iha eleisaun<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Infraestrutura ne&#8217;eb\u00e9 asses\u00edvel ba ema hotu-hotu, inklui ema ho defisi\u00e9nsia: rekere asesu ba fasilidade no infraestrutura ne&#8217;eb\u00e9 apoiu feto no ema ho defisi\u00e9nsia sira<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Haforsa no hasae partisipasaun feto iha desentralizasaun no poder loka: asegura 30% feto nia reprezentasaun iha desentralizasaun no governasaun lokal.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pratika kultura sens\u00edbilidade j\u00e9neru no inklusivu: enkoraja pratika kultura no inkluzaun iha governu, partidu pol\u00edtiku no instituisaun komunit\u00e1ria.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Seguransa inklusivu ba kandidatu feto no voranre sira: atu garante provizaun seguransa no planu seguransa ba kandidata feto no votante sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Media responsivu j\u00e9neru no inklusivu: atu asegura abilidade hosi media kona-ba reportajen no kovertura ne&#8217;ebzee sensivel no inklusivu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune&#8217;e m\u00f3s SEII sei kontinua servisu hamutuk ho parseirua hosi instituisuan governu hanesan MAE, CNE, STAE no Parlamentu (GMPTL) partidu pol\u00edtiku, sosiedade s\u00edvil no organizasaun internasional sira hodi asegura implementa enkuadramentu stratjiku feto iha pol\u00edtika nian bele lori impaktu no mudansa positive hodi aumenta feto iha liderasan no dezblokia bareira sira no responde ba abut dezigualdade nian.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David Costa Governu Rek\u00fanese limitasaun lideransa feto iha n\u00edvel Munisipal no lokal nian,&nbsp; tan ne&#8217;e mak Governu liuhosi Sekret\u00e1ria Estadu ba Igualdade no Inkluzaun (SEII) hamutuk ho parseiru sira hanesan GMTPL, sosiedade s\u00edvil, organizasaun feto no parseiru internasional sira adopta ona Enkuadramentu Estrat\u00e9jiku Feto iha P\u00f3litika ba tinan 2021-2025. Sekret\u00e1ria Estadu Igualdade no Inkluzaun [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20296,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-20295","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20295"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20295\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20298,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20295\/revisions\/20298"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20296"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}