{"id":20373,"date":"2025-03-14T12:06:19","date_gmt":"2025-03-14T03:06:19","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20373"},"modified":"2025-03-14T12:06:20","modified_gmt":"2025-03-14T03:06:20","slug":"cnc-halo-enkontru-ho-grupo-traballu-prosesu-rekonsiliasaun-timoroan-sira-iha-tl-no-ntt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/03\/14\/cnc-halo-enkontru-ho-grupo-traballu-prosesu-rekonsiliasaun-timoroan-sira-iha-tl-no-ntt\/","title":{"rendered":"CNC Halo Enkontru Ho Grupo Traballu, Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan Sira Iha TL no NTT"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Juvinal Cabral<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Centro Nacional Chega (CNC) realiza atividade enkontru regular grupo traballu prosesu rekonsiliasaun Timoroan sira iha Timor-Leste no Timoroan sira iha Nusa Tengarah Timur (NTT).<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; \u201cAtu atualiza lalais de\u2019it buat balun ne\u2019ebe mak durante ne\u2019e Centro Nacional Chega (CNC) halo, ami distribui dokumentu rua aleinde termos referensia kona ba estabelesementu nian ne\u2019ebe mak ita deskuti iha fulan kotuk, iha mos dokumentu rua ne\u2019ebe mak CNC elabora iha ne\u2019e ida mak nota konseitu kona ba rekonsiliasaun Timoroan, ne\u2019e deskreve ita nia vizaun boot kona ba rekonsiliasaun. Esperensia Timor-Leste durante ne\u2019e halo ona prosesu ne\u2019e lao to\u2019o ne\u2019ebe e mos dezafiu balun ne\u2019ebe mak ita enfrenta ne\u2019e iha nota konseitu ne\u2019ebe mak ami fiar katak kolega sira lee sei iha komentariu inrikeza tan, segundu mak mekanizmu ba implementasaun,\u201d dehan Diretor Esekutivu Centro Nacional Chega (CNC) Hugo Maria Fernandes iha salaun konferensia CNC, 13\/03.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Diretor CNC esplika durante ne\u2019e ko\u2019alia rekonsiliasaun maibe iha pratika la fasil hanesan ko\u2019alia ne\u2019e presiza iha mekanismu ida oinsa mak bele lori ema sira ne\u2019e mai tur hamutuk. Depois iha prosesu ida nia finalizasaun, dokumentu ida segundu mak sira fahe mos kona ba mekanizmu oinsa mak&nbsp; prosesu rekonsiliasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKlaru uluk iha Comiss\u00e3o De Acolhimento, Verdade e Reconcilia\u00e7\u00e3o (CVAR) nia tempu regulamentu estabelese mekanizmu ohin ha\u2019u fahe ne\u2019e iha laran, se ohin grupo traballu ne\u2019e fo ona imput hotu-hotu ba dokumentu rua ne\u2019e nia prosesu tuir mai mak ita sei submete ba konsellu administrasaun&nbsp; halo aprovasaun hotu tiha ba iha konsellu ministru para dokumentu rua ne\u2019e bele hetan nia Omologasaun liuliu husi ministru ne\u2019ebe Centro Chega tutela ba\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e mos diretor CNC esplika sira nia rekomendasaun ne\u2019e bele transforma mekanizmu&nbsp; atu iha dekretu lei CNC nia ka sai dekretu governu ketak ne\u2019e prosesu ida ne\u2019ebe sei lao tuir mai.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cIda seluk mak ami haruka karta husu mos nomeasaun fiksu ba membro sira grupo traballu nian ita lakhoi fulan ida ne\u2019e ema ne\u2019e mak mai, fulan oin ema ida seluk mak mai, ita tama iha diskusaun sira ne\u2019e dalaruma ita la iha informasaun hanesan\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Sira husu nomeasaun fiksu ida ne\u2019ebe mak sai membru grupo para iha kontinuidade ba oin,&nbsp; minimu ema nain rua sai alterna membru permanente para nia subtitutu ne\u2019e bele fiksu atu nune\u2019e garantia diskusaun ba oin la ba kotuk lae mai ho fali formasaun la atualizadu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cIkus liu ha\u2019u hanoin servisu fulan ida ne\u2019e atualiza hanesan uluk ha\u2019u enktru ho prizionariu tribunal rekursu kontinua bolu atensaun ba buat rua, ida oinsa mak ita lao tuir orientasaun politika estadu nian ne\u2019ebe mai husi Prezidente, Primeiro ministru&nbsp; maibe ita mos tenke atensaun normas legais sira ne\u2019ebe mak iha entaun grupo traballu ne\u2019e prezisa haree parte rua ne\u2019e ida espiritu politiku mak sai orientasaun ba ita nia servisu maibe&nbsp; mos atensaun ba normas legais ida ne\u2019e hanesan dezafiu ida ba ita oinsa atu hala\u2019o atualizasaun ba nasaun rua ne\u2019e\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan reprezentate Alexandrino Xavier&nbsp; \u0111e Araujo nu\u2019udar asesor Asunto politika prezidenti da Republika haktuir diskursu, PR kontenti tebes ho inisiativa tomak ne\u2019ebe husi Centro Nacional Chega hala\u2019o, klaru rekonsiliasaun ne\u2019e laos buat ida dala ida de\u2019it maibe rekonsiliasaun ne\u2019e prosesu ida la fasil maibe inisiativa lao ba beibeik.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cEm prinsipiu husi estadu nasaun rua Timor-Leste no Indonesia hatene tanba sira rua rasik sai ba prosesu ida ohin ita tur hamutuk hodi ko\u2019alia kona ba rekonsiliasaun\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Reprezentante&nbsp; PR ne\u2019e esplika nasaun rua ne\u2019e laos konta nasaun&nbsp; seluk nia historia maibe konta rasik nasaun Timor-Leste ho Indonesia nia historia.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHa\u2019u hanoin Comiss\u00e3o De Acolhimento, Verdade e Reconcilia\u00e7\u00e3o (CVAR) no Comiss\u00e3o Verdade no Amizade (CVA) ne\u2019e mosu tanba komprimisiu politiku husi nasaun rua para atu bele haree kona ba prosesu rekonsiliasaun entre nasaun rua nomos individu ho individu e entre Timoroan ho Timoroan\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Reprezenta PR ne\u2019e salienta iha kontestu ida ne\u2019e, nia mos lee ida husi Oekusse ninian pontu balun&nbsp; Timoroan sira husi ne\u2019eba mos aseita iha pontu sira ne\u2019e parte Timoroan iha ne\u2019e mos aseita, maibe ninia prosesu ne\u2019e sei halo rekomendasaun ba governu para governu haree. Tanba ida ne\u2019e mak hodi forma ekipa teknika para bele halo diskusaun ida kle\u2019an atu bele ko\u2019alia kona ba prosesu ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cGeralmente kona ba rekonsiliasaun ohin ko\u2019alia kona ba reparasaun buat sira ne\u2019e hotu iha laran ne\u2019e klaru que ita nia estadu toma responsabilidade liuhosi diskusaun ne\u2019e bele fo rekomendasaun ba estadu ba governu hodi haree no oinsa nia follow up kontinua ne\u2019e. Rekonsiliasaun iha baze ita bele dehan katak iha mundu ita tama kategoria nasaun demokrasia ba urutan ke 20 ba Indonesia 30 resin, ita tama urutan 20 ne\u2019ebe mak ita bele dehan povu ida ne\u2019e kompriende kle\u2019an tebes ba pasadu ba sira nia mehi ida ukun rasik an ba ohin loron sira sente, maibe kuandu iha konstituisaun RDTL ko\u2019alia kona ba valorizasaun rekonhesimentu entaun aspeitu lubuk, ida mak asegura ita nia rai no mos ba jerasaun tuir mai ba rekonsiliasaun ne\u2019e.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Asesor ne\u2019e dehan Prezidente&nbsp; Republika hahu husi tomada de posse nia komprimisiu kedas para bele kontinua rekonsiliasaun entre Timoroan ho Timoroan e entre estadu nasaun rua.<\/p>\n\n\n\n<p>PR nia vizita primeiru hafoin simu tomada de posse ba iha Atambua ba hasoru malu ho Prezidente Indonesia Joko widodo para bele koalia asuntu nasaun rua inklui mos rekonsiliasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cLiuhusi ne\u2019e prezidente direitamente husu ba prezidente Widodo atu mai kupang hodi hasoru malu mos ho Timoroan sira, iha dokumentu ida Oekusse nian kestiona mos iha ne\u2019eba dokumentu ne\u2019e sira mos esforsu makas, iha ita nia rai laran koalia kona ba rekonsiliasaun internal entre ita mos tenkeser ko\u2019alia, iha ne\u2019eba&nbsp; entre sira ho sira mos ko\u2019alia\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Juvinal Cabral Centro Nacional Chega (CNC) realiza atividade enkontru regular grupo traballu prosesu rekonsiliasaun Timoroan sira iha Timor-Leste no Timoroan sira iha Nusa Tengarah Timur (NTT). &nbsp; \u201cAtu atualiza lalais de\u2019it buat balun ne\u2019ebe mak durante ne\u2019e Centro Nacional Chega (CNC) halo, ami distribui dokumentu rua aleinde termos referensia kona ba estabelesementu nian ne\u2019ebe [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20374,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-20373","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20373","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20373"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20373\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20376,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20373\/revisions\/20376"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20374"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20373"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20373"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20373"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}