{"id":20428,"date":"2025-03-30T19:11:17","date_gmt":"2025-03-30T10:11:17","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20428"},"modified":"2025-03-30T19:11:19","modified_gmt":"2025-03-30T10:11:19","slug":"problema-naktuka-mari-ami-respeita-fronteira-uluk-belanda-ho-portugal-halo-tuir-nasoens-unidas-nia-desizaun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/03\/30\/problema-naktuka-mari-ami-respeita-fronteira-uluk-belanda-ho-portugal-halo-tuir-nasoens-unidas-nia-desizaun\/","title":{"rendered":"Problema Naktuka, Mari: Ami Respeita Fronteira Uluk Belanda ho Portugal, Halo Tuir Nasoens Unidas nia Desizaun"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Juvinal Cabral<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHistoria&nbsp; ne\u2019e husi ida ne\u2019e uluk kuandu ami sai fundador&nbsp; ha\u2019u lahatene&nbsp; fronteira hahu husi ne\u2019ebe to\u2019o iha ne\u2019ebe? Tanba saida? Ami respeita fronteira uluk Belanda ho Portugal halo tuir Nasoens Unidas nia desisaun. Ne\u2019e mak fronteira fo ba ita direitu luta ba indepedensia se la iha fronteira horas ne\u2019e ita hotu (ibu ho bapa) ho sira hotu ida de\u2019it,\u201d dehan Eis-Primeiru Ministru Mari Alkatiri&nbsp; nia deklarasaun ba komunidade natar nain Naktuka iha sala enkontru Comite Central Fretilin (CCF), 28\/03.<\/p>\n\n\n\n<p>Mari Alkatiri haktuir tanba fronteira mak luta no ema barak mate, hotu-hotu hatene katak aeroportu Oe-Cusse la tau naran ema nia no se nian de\u2019it maibe&nbsp; nia tau naran \u2018Rota do Sandalo\u2019 malae sira to\u2019o iha Timor-Leste tanba buat ida ne\u2019e mos.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHa\u2019u hakfodak bainhira dehan tenke fo rai la tenke fo rai, iha mundu ne\u2019ebe de\u2019it iha fronteira familia balun iha sorin ne\u2019e, familia balun iha sorin ne\u2019eba mais fronteira iha nafatin. Fronteira ne\u2019e hanesan ita halo uma maun alin, mais alin nia uma iha ninia moru maun nia uma iha moru mais diak malu. Tanba ita hatene lolos baliza ne\u2019e iha ne\u2019ebe, se hatene baliza iha ne\u2019ebe populasaun sira iha baliza&nbsp; mosu komesa haksesuk malu, komesa hirus malu tanba rai\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Eis-PM ne\u2019e dehan komunidade sira hatene baliza sira iha relasaun diak ba malu sira lao ba mai, maibe baliza soberania hahu iha ne\u2019e komunidade sira respeita fronteira, ida ne\u2019e mak importante.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHalo nusa mak ami lideransa politika bele haluha ida ne\u2019e primeiru governu halo definisaun fronteira to\u2019o 90%&nbsp; la iha problema, agora 2% ka 3% iha Oe-Cusse ne\u2019e mak komesa problema&nbsp; iha ne\u2019eba. Tanba saida? Tanba 1999 laos tanba historia 500 anos nian, ne\u2019e mak ita tenke rezolve problema 1999 nian\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Mari Alkatiri hateten ema hotu hakarak halo rekonsiliasaun maibe tenke hahu husi uma lisan ida-idak nian laos husi leten mak komanda ba kraik halo rekonsiliasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cIha ne\u2019e toos nain natar nain feto ho mane sira mai to\u2019o iha ne\u2019e para atu ko\u2019alia ho autoridade tanba sira nia preukupasaun ba rai Naktuka, preukupasaun ida ha\u2019u nia, sira nian no ita nian hotu\u201d dehan Eis-PM Mari Alkatiri ba jornalista sira hafoin remata hasoru malu komunidade natar nain Naktuka iha CCF.<\/p>\n\n\n\n<p>Mari Alkatiri hatutan komunidade toos, natar nain Naktuka la konsege hasoru autoridade sira la simu, parlamentu rasik bankada Fretilin ida rua tan mak simu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSira mai hasoru ha\u2019u hanesan Eis-Primeiro Ministru ita hotu hatene katak ha\u2019u mos fundador RAEOA-ZEESM ha\u2019u prontu simu e uluk ha\u2019u ba iha ne\u2019eba mos sira halo seminariu ida ha\u2019u deklara ha\u2019u nia pozisaun\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Eis-Primeiru Ministru hanesan fundador no lider opozisaun agora nia lao vizita fatin-fatin la\u2019os atu fo sala ema ida, maibe nia lao para prontu atu ajuda problema saida mak los ne\u2019e los no saida mak sala ne\u2019e sala, labele hirus bainhira nia dehan ida ne\u2019e sala ida ne\u2019e los.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cImi hatene lolos situasaun politika ne\u2019e laos fasil, ba ha\u2019u fo sinal ona katak ha\u2019u prontu atu ajuda. Se mak iha leten tenke hatene katak povu nia preukupasaun saida, e hanoin katak saida mak sinal ke ha\u2019u fo ne\u2019e pozitivu bele simu, ha\u2019u prontu atu ajuda\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Nia esplika ajuda mak atu fo hanoin saida mak direitu ema ida-idak nia (kusta) no saida mak direitu povu nian, saida mak soberania, saida mak halo negosiasaun ba fahe malu buat ruma ne\u2019e oin seluk.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan veteranu Tarcicio da costa reprezenta veteranu&nbsp; hodi hamutuk&nbsp; Komunidade suku Bene Ufe postu administrativu<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00edtibe, ne&#8217;eb\u00e9 nain ba area Naktuka&nbsp; aprezenta ba Eis-PM estaka&nbsp; sira harii ona iha sira nia natar laran, tanba halo sira duvida ba estaka refere ne&#8217;eb\u00e9 laiha klarifikasaun klaru ba sira nu&#8217;udar rai nain natar nain Naktuka.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHa\u2019u hakarak hato\u2019o buat ne\u2019ebe akontese, ita fila fali ba historia Oe-Cusse laos foin mak horseik ka hodibainrua Oe-Cusse uluk no to\u2019o ohin loron Timor-Leste&nbsp; ita ukun an ne\u2019e iha tempu naruk ami hasoru buat barak iha fronteira maibe nunka mosu kona ba fronteira tanba mesak maun alin de\u2019it mak fahe malu tuir prosesu ne\u2019ebe maun alin sira toos nain no kintal,\u201d veteranu Tarcicio aprezenta&nbsp; ba Eis-PM&nbsp; iha sesaun enkontru.<\/p>\n\n\n\n<p>Komunidade sira halao serimonia ritual hotu-hotu iha Naktuka tanba toos, natar ne\u2019e mak sira nia bikan sanan, maibe ohin loron sai problema komunidade sira halo natar iha ameasa nia laran ka la hakmatek. Nune\u2019e komunidade sira nia prezensa iha autoridade no lideransa sira nia fatin atu hamutuk hodi solusiona soberania Timor-Leste iha fronteira Naktuka<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Juvinal Cabral \u201cHistoria&nbsp; ne\u2019e husi ida ne\u2019e uluk kuandu ami sai fundador&nbsp; ha\u2019u lahatene&nbsp; fronteira hahu husi ne\u2019ebe to\u2019o iha ne\u2019ebe? Tanba saida? Ami respeita fronteira uluk Belanda ho Portugal halo tuir Nasoens Unidas nia desisaun. Ne\u2019e mak fronteira fo ba ita direitu luta ba indepedensia se la iha fronteira horas ne\u2019e ita hotu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20429,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-20428","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20428","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20428"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20428\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20431,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20428\/revisions\/20431"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20429"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20428"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20428"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20428"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}