{"id":20459,"date":"2025-04-08T21:12:37","date_gmt":"2025-04-08T12:12:37","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20459"},"modified":"2025-04-08T21:13:07","modified_gmt":"2025-04-08T12:13:07","slug":"grupu-traballu-prosesu-rekonsiliasaun-timoroan-ho-cnc-aprezenta-prosesu-rekonsiliasaun-ba-governu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/04\/08\/grupu-traballu-prosesu-rekonsiliasaun-timoroan-ho-cnc-aprezenta-prosesu-rekonsiliasaun-ba-governu\/","title":{"rendered":"Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan Ho CNC Aprezenta Prosesu Rekonsiliasaun Ba Governu"},"content":{"rendered":"\n

Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan (GTPRT) ne’eb\u00e9 mai husi Organizasaun Rezistensi sira,  ohin hamutuk ho Centro Nacional Chega, Institutu p\u00fabliku (CNC.IP) aprezenta  ba Governu kona-ba oins\u00e1 preparasaun ba prosessu rekonsiliasaun entre Timoroan ho Timoroan sira iha rai laran nom\u00f3s iha Indonesia.<\/p>\n\n\n\n

Portavoz Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan, (GTPRT) Joaquim Da Fonseca “Russo” hatete, Ohin loron ne’e hanesan oportunidade ida ba grupu de trabalho ba rekonsiliasaun Timoroan atu hamutuk ho Centru Nasion\u00e1l chega (CNC) aprezenta ba Governu prosesu preparatoriu ne’eb\u00e9 mak grupu trabalho ne’e halo ona, hodi prepara ba prosessu rekonsiliasaun ida-ne’e.<\/p>\n\n\n\n

Tanba ne’e,  ohin iha dokumentus rua ne’eb\u00e9 mak aprezenta iha ne’e, nota de konseitu kona-ba rekonsiliasaun entre Timoroan,  ida-ne’e hanesan atu aprezenta vizaun jer\u00e1l kona-ba rekonsiliasaun ne’e, no depois dokumentus seluk mak termus de referensia ba prosesu rekonsiliasaun,  ida-ne’e ko’alia kona-ba pasu t\u00e9kniku ne’eb\u00e9 tenke foti iha prosesu ida-ne’e atu bele f\u00f3 fatin ba ema Timoroan sira atu bele f\u00f3 Dame ba malu.<\/p>\n\n\n\n

“Dadaun ne’e ita sei iha prosesu preparatoriu mais kuandu ko’alia kona-ba hah\u00fa , prosesu ida-ne’e la’\u00f3s hah\u00fa , ida-ne’e kontinua prosessu sira seluk ne’eb\u00e9 akontese tiha ona iha pasadu hanesan liuhusi CAVR , prosessu rekonsiliasaun komunit\u00e1ria ne’eb\u00e9 balun mai husi inisiativa komunidade rasik ho fasilitasaun husi NGO sira grupu sosiedade sivil sira seluk no m\u00f3s husi CAVR duni,” Dehan Portavoz Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan, Joaquim Da Fonseca “Russo” iha Salaun CNC Valide, Dili, Tersa 8\/04.<\/p>\n\n\n\n

Tanba molok ne’e iha ona prosessu seluk kona-ba rekonsiliasaun, prosessu ida-ne’e atu operasionaliza loloos ne’e dalaruma sei lori fila rua ka tolu hanesan ne’e? tanba tenke define didiak termus de referensia ne’e estabelese prosedementu operasional manu\u00e1l sira-ne’e, depois m\u00f3s tenke identifika ema, tenke f\u00f3 preparasaun ba ema sira ne’eb\u00e9 ke envolve iha prosessu ne’e hodi bele ba fasilita dialogu iha komunidade nia leet hodi ba hetan rekonsiliasaun ne’e iha komunidade.<\/p>\n\n\n\n

“Dezafiu ita agora tinan 25 ona depois de konflitu entaun ita sei ko’alia kona-ba konflitu ida ne’eb\u00e9 mosu iha tinan 25 liu ba naruk ba kotuk tanba ida-ne’e mai husi 74 konflitu internal ne’e entre Timoroan sira la’\u00f3s de’it kona-ba sira ne’eb\u00e9 hakarak ukun an ho sira ne’eb\u00e9 hakarak ba hamutuk ho Indonesia,  maib\u00e9 internalmente iha entre Timoroan sira ne’eb\u00e9 hakarak ukun aan mos iha konflitu, tanba diferensia ideologia diferensia pensamentu, ida-ne’e buat sira ne’ebe agora dalaruma ne’e ita buka ema atu ko’alia ida-ne’e mos laiha ona, maib\u00e9 kanek ne’e sei iha, familia sira lori hela kanek ne’e tantu husi familia ne’eb\u00e9 mak sai hanesan v\u00edtima nune’e m\u00f3s fam\u00edlia balu ne’eb\u00e9 inosente m\u00f3s akuzadu ne’eb\u00e9 prosesu ne’e hanesan ita ba kee fali buat ida ist\u00f3ria nian,  maib\u00e9 importante ba ita nia aan no ba ita nia rai nia futuru ida-ne’e mak ita nia dezafiu boot mak ida memoria ne’e, mais tenki halo agora ne’e tanba tinan 25 mai tan ne’e kleur liu ona agora maka sai hanesan momentu oportunidade atu bele halo prosesu ida-ne’e,” Russo explika.<\/p>\n\n\n\n

Nia esplika liu tan, rekonsiliasaun ida-ne’e entre Timoroan, iha kontestu internal ne’e entre Timoroan sira ne’eb\u00e9  hotu-hotu hakarak ukun aan ne’e, no m\u00f3s sira ne’eb\u00e9 balun sei iha sorin ne’eb\u00e1 (Indonesia),  tanba iha sorin ne’eb\u00e1 m\u00f3s balun ne’e ba de’it,  nia la halo buat ida mais nia trankadu hela iha ne’eb\u00e1,  tanba tauk mai ema atu kaer, buat sira ne’e hotu ne’eb\u00e9 dokumentus ne’e enkuadra prosesu, se mak responsabiliza,   buat sira hanesan ne’e.<\/p>\n\n\n\n

“Ida ne’e hanesan termus referensia ne’eb\u00e9 nia konteudu ha’u labele f\u00f3 sai, tanba ne’e mos dokumentus ida sei evolui hela depois kuandu halo ona no kompleta ona CNC ou grupu trabalhu sei ko’alia fali atu hatete ba publiku Timorense dehan nota konseitu ba rekonsiliasaun Timoroan  maka ne’e,  termus referensia ba prosesu mak ida-ne’e hodi konvida publiku atu partisipa, atu f\u00f3 sira nia kontribuisaun f\u00f3 sira nia informasaun no apoiu hotu-hotu ne’eb\u00e9 grupu trabalhu ida-ne’e presiza atu rekonsiliasaun ne’e bele la’o ba oin” Russo haktuir.<\/p>\n\n\n\n

Tanba ne’e, Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o, la’\u00f3s f\u00f3 orientasaun maib\u00e9 nia apresia dokumentus ne’e no nia fo hanoin, nia pontu devista kona-ba dokumentus ida-ne’e, dokumentus ne’eb\u00e9 grupu de trabalho prepara ne’e, hodi kompleta buat balu ne’eb\u00e9 seidauk inklui iha dokumentus ne’eb\u00e1, entaun jeralmente nia haree dokumentus ne’e pozitivu no nia apresia, nia apresia tebes tanba haree pozitivu husi dokumentus ne’e, esforsu di’ak no nia agradese ba esforsu ne’eb\u00e9 grupu trabalho halo, i kompromete nia apoiu pesoal nom\u00f3s apoiu Governu RDTL nia ba prosessu rekonsiliasaun ida-ne’e.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Reportajen David da Costa Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan (GTPRT) ne’eb\u00e9 mai husi Organizasaun Rezistensi sira,  ohin hamutuk ho Centro Nacional Chega, Institutu p\u00fabliku (CNC.IP) aprezenta  ba Governu kona-ba oins\u00e1 preparasaun ba prosessu rekonsiliasaun entre Timoroan ho Timoroan sira iha rai laran nom\u00f3s iha Indonesia. Portavoz Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan, (GTPRT) Joaquim Da Fonseca […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20460,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-20459","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t