{"id":20459,"date":"2025-04-08T21:12:37","date_gmt":"2025-04-08T12:12:37","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20459"},"modified":"2025-04-08T21:13:07","modified_gmt":"2025-04-08T12:13:07","slug":"grupu-traballu-prosesu-rekonsiliasaun-timoroan-ho-cnc-aprezenta-prosesu-rekonsiliasaun-ba-governu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/04\/08\/grupu-traballu-prosesu-rekonsiliasaun-timoroan-ho-cnc-aprezenta-prosesu-rekonsiliasaun-ba-governu\/","title":{"rendered":"Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan Ho CNC Aprezenta Prosesu Rekonsiliasaun Ba Governu"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan (GTPRT) ne&#8217;eb\u00e9 mai husi Organizasaun Rezistensi sira,&nbsp; ohin hamutuk ho Centro Nacional Chega, Institutu p\u00fabliku (CNC.IP) aprezenta&nbsp; ba Governu kona-ba oins\u00e1 preparasaun ba prosessu rekonsiliasaun entre Timoroan ho Timoroan sira iha rai laran nom\u00f3s iha Indonesia.<\/p>\n\n\n\n<p>Portavoz Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan, (GTPRT) Joaquim Da Fonseca &#8220;Russo&#8221; hatete, Ohin loron ne&#8217;e hanesan oportunidade ida ba grupu de trabalho ba rekonsiliasaun Timoroan atu hamutuk ho Centru Nasion\u00e1l chega (CNC) aprezenta ba Governu prosesu preparatoriu ne&#8217;eb\u00e9 mak grupu trabalho ne&#8217;e halo ona, hodi prepara ba prosessu rekonsiliasaun ida-ne&#8217;e.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e,&nbsp; ohin iha dokumentus rua ne&#8217;eb\u00e9 mak aprezenta iha ne&#8217;e, nota de konseitu kona-ba rekonsiliasaun entre Timoroan, &nbsp;ida-ne&#8217;e hanesan atu aprezenta vizaun jer\u00e1l kona-ba rekonsiliasaun ne&#8217;e, no depois dokumentus seluk mak termus de referensia ba prosesu rekonsiliasaun, &nbsp;ida-ne&#8217;e ko&#8217;alia kona-ba pasu t\u00e9kniku ne&#8217;eb\u00e9 tenke foti iha prosesu ida-ne&#8217;e atu bele f\u00f3 fatin ba ema Timoroan sira atu bele f\u00f3 Dame ba malu.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Dadaun ne&#8217;e ita sei iha prosesu preparatoriu mais kuandu ko&#8217;alia kona-ba hah\u00fa , prosesu ida-ne&#8217;e la&#8217;\u00f3s hah\u00fa , ida-ne&#8217;e kontinua prosessu sira seluk ne&#8217;eb\u00e9 akontese tiha ona iha pasadu hanesan liuhusi CAVR , prosessu rekonsiliasaun komunit\u00e1ria ne&#8217;eb\u00e9 balun mai husi inisiativa komunidade rasik ho fasilitasaun husi NGO sira grupu sosiedade sivil sira seluk no m\u00f3s husi CAVR duni,&#8221; Dehan Portavoz Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan, Joaquim Da Fonseca &#8220;Russo&#8221; iha Salaun CNC Valide, Dili, Tersa 8\/04.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba molok ne&#8217;e iha ona prosessu seluk kona-ba rekonsiliasaun, prosessu ida-ne&#8217;e atu operasionaliza loloos ne&#8217;e dalaruma sei lori fila rua ka tolu hanesan ne&#8217;e? tanba tenke define didiak termus de referensia ne&#8217;e estabelese prosedementu operasional manu\u00e1l sira-ne&#8217;e, depois m\u00f3s tenke identifika ema, tenke f\u00f3 preparasaun ba ema sira ne&#8217;eb\u00e9 ke envolve iha prosessu ne&#8217;e hodi bele ba fasilita dialogu iha komunidade nia leet hodi ba hetan rekonsiliasaun ne&#8217;e iha komunidade.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Dezafiu ita agora tinan 25 ona depois de konflitu entaun ita sei ko&#8217;alia kona-ba konflitu ida ne&#8217;eb\u00e9 mosu iha tinan 25 liu ba naruk ba kotuk tanba ida-ne&#8217;e mai husi 74 konflitu internal ne&#8217;e entre Timoroan sira la&#8217;\u00f3s de&#8217;it kona-ba sira ne&#8217;eb\u00e9 hakarak ukun an ho sira ne&#8217;eb\u00e9 hakarak ba hamutuk ho Indonesia, &nbsp;maib\u00e9 internalmente iha entre Timoroan sira ne&#8217;eb\u00e9 hakarak ukun aan mos iha konflitu, tanba diferensia ideologia diferensia pensamentu, ida-ne&#8217;e buat sira ne&#8217;ebe agora dalaruma ne&#8217;e ita buka ema atu ko&#8217;alia ida-ne&#8217;e mos laiha ona, maib\u00e9 kanek ne&#8217;e sei iha, familia sira lori hela kanek ne&#8217;e tantu husi familia ne&#8217;eb\u00e9 mak sai hanesan v\u00edtima nune&#8217;e m\u00f3s fam\u00edlia balu ne&#8217;eb\u00e9 inosente m\u00f3s akuzadu ne&#8217;eb\u00e9 prosesu ne&#8217;e hanesan ita ba kee fali buat ida ist\u00f3ria nian, &nbsp;maib\u00e9 importante ba ita nia aan no ba ita nia rai nia futuru ida-ne&#8217;e mak ita nia dezafiu boot mak ida memoria ne&#8217;e, mais tenki halo agora ne&#8217;e tanba tinan 25 mai tan ne&#8217;e kleur liu ona agora maka sai hanesan momentu oportunidade atu bele halo prosesu ida-ne&#8217;e,&#8221; Russo explika.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia esplika liu tan, rekonsiliasaun ida-ne&#8217;e entre Timoroan, iha kontestu internal ne&#8217;e entre Timoroan sira ne&#8217;eb\u00e9&nbsp; hotu-hotu hakarak ukun aan ne&#8217;e, no m\u00f3s sira ne&#8217;eb\u00e9 balun sei iha sorin ne&#8217;eb\u00e1 (Indonesia),&nbsp; tanba iha sorin ne&#8217;eb\u00e1 m\u00f3s balun ne&#8217;e ba de&#8217;it, &nbsp;nia la halo buat ida mais nia trankadu hela iha ne&#8217;eb\u00e1, &nbsp;tanba tauk mai ema atu kaer, buat sira ne&#8217;e hotu ne&#8217;eb\u00e9 dokumentus ne&#8217;e enkuadra prosesu, se mak responsabiliza, &nbsp;&nbsp;buat sira hanesan ne&#8217;e.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ida ne&#8217;e hanesan termus referensia ne&#8217;eb\u00e9 nia konteudu ha&#8217;u labele f\u00f3 sai, tanba ne&#8217;e mos dokumentus ida sei evolui hela depois kuandu halo ona no kompleta ona CNC ou grupu trabalhu sei ko&#8217;alia fali atu hatete ba publiku Timorense dehan nota konseitu ba rekonsiliasaun Timoroan&nbsp; maka ne&#8217;e, &nbsp;termus referensia ba prosesu mak ida-ne&#8217;e hodi konvida publiku atu partisipa, atu f\u00f3 sira nia kontribuisaun f\u00f3 sira nia informasaun no apoiu hotu-hotu ne&#8217;eb\u00e9 grupu trabalhu ida-ne&#8217;e presiza atu rekonsiliasaun ne&#8217;e bele la&#8217;o ba oin&#8221; Russo haktuir.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e, Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o, la&#8217;\u00f3s f\u00f3 orientasaun maib\u00e9 nia apresia dokumentus ne&#8217;e no nia fo hanoin, nia pontu devista kona-ba dokumentus ida-ne&#8217;e, dokumentus ne&#8217;eb\u00e9 grupu de trabalho prepara ne&#8217;e, hodi kompleta buat balu ne&#8217;eb\u00e9 seidauk inklui iha dokumentus ne&#8217;eb\u00e1, entaun jeralmente nia haree dokumentus ne&#8217;e pozitivu no nia apresia, nia apresia tebes tanba haree pozitivu husi dokumentus ne&#8217;e, esforsu di&#8217;ak no nia agradese ba esforsu ne&#8217;eb\u00e9 grupu trabalho halo, i kompromete nia apoiu pesoal nom\u00f3s apoiu Governu RDTL nia ba prosessu rekonsiliasaun ida-ne&#8217;e.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan (GTPRT) ne&#8217;eb\u00e9 mai husi Organizasaun Rezistensi sira,&nbsp; ohin hamutuk ho Centro Nacional Chega, Institutu p\u00fabliku (CNC.IP) aprezenta&nbsp; ba Governu kona-ba oins\u00e1 preparasaun ba prosessu rekonsiliasaun entre Timoroan ho Timoroan sira iha rai laran nom\u00f3s iha Indonesia. Portavoz Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan, (GTPRT) Joaquim Da Fonseca [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20460,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-20459","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20459","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20459"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20459\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20464,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20459\/revisions\/20464"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20460"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20459"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20459"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20459"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}