{"id":20465,"date":"2025-04-09T20:01:09","date_gmt":"2025-04-09T11:01:09","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20465"},"modified":"2025-04-09T20:01:11","modified_gmt":"2025-04-09T11:01:11","slug":"ramos-horta-apoiu-100-governu-taka-institutu-publiku-no-empreza-publiku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/04\/09\/ramos-horta-apoiu-100-governu-taka-institutu-publiku-no-empreza-publiku\/","title":{"rendered":"Ramos Horta Apoiu 100%\u00a0 Governu Taka Institutu P\u00fabliku no Empreza P\u00fabliku"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen David da Costa<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prezidente Rep\u00fablika (PR) Jos\u00e9 Ramos-Horta, apoiu 100% ba governu ne&#8217;ebe maka lidera husi Primeiru-Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o nia politika atu taka Institutu P\u00fabliku (IP) no Empreza P\u00fabliku (EP), tanba sira gasta. Tanba Instituisaun P\u00fabliku, osan mai husi governu, sira la hatama osan neim duit metan ida ba governu, maib\u00e9 manan osan boot.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prezidente Rep\u00fablika (PR) Jos\u00e9 Ramos-Horta, haktuir, ema balun hatete, tanba s\u00e1 mak Primeiru Ministru agora halo mate tiha Institutu P\u00fabliku balun, ida pi\u00f3r liu mak ida SAMES ne&#8217;e. Tanba, bainhira falta aimoruk ema hotu-hotu, kritik maka Ministra Sa\u00fade,&nbsp; SAMES ne&#8217;e Institutu P\u00fabliku Autonomu, sira mak halo importasaun aimoruk, no sira mak halo jestaun aimoruk, no sira mak manan osan boot.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Tanba ne&#8217;e Primeiru Ministru halo desizaun taka balun, ha&#8217;u konkorda 100%, fila ba governu, governu kaer instuituisaun sira ne&#8217;e,&#8221; Dehan Prezidente Rep\u00fablika Jos\u00e9 Ramos-Horta, iha Fakuldade Siensia Sociais UNTL Kaikoli, Dili, Kuarta 9\/04.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba iha rai seluk Institutu P\u00fabliku&nbsp; halo jestaun osan boot ne&#8217;eb\u00e9 nia rekolla husi impostu ka husi faan merkadu ka saida, hanesan bee, eletrisidade. Maib\u00e9 iha Timor-Leste Institutu P\u00fabliku&nbsp; simu osan husi governu sira la hatama reseita ba iha governu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Ita nia Instituisaun P\u00fabliku, osan mai husi governu, sira la hatama osan neim duit metan ida ba governu, maib\u00e9 manan osan boot&#8221; Nia hatete.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune&#8217;e mos,&nbsp; antes ne&#8217;e, Primeiru-Ministru (PM),&nbsp; Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o deklara tenke taka tanba konsidera Empreza P\u00fablika ho Institutu P\u00fabliku sira mak gasta osan Estadu arbiru de\u2019it.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cHa\u2019u kontente tebtebes tanba ami aprova ona Dekretu-Lei ida hodi book daudaun ona EP no IP sira.&nbsp; Horisehik iha reuniaun Konsellu Ministru ami hasai ona Dekretu-Lei ida, ha\u2019u informa ona b\u00e1 Prezidente Rep\u00fablika atu promulga,\u201d dehan PM Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o&nbsp; hafoin remata reuniaun seman\u00e1l ho Prezidente Rep\u00fablika (PR), Jos\u00e9 Ramos-Horta, iha Pal\u00e1siu Prezidente Nicolau Lobato, Bairru-Pit\u00e9, kinta 20\/03.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maski Institutu P\u00fabliku ho Empreza P\u00fablika sira ne\u2019e tutela b\u00e1 Minist\u00e9riu ida, maib\u00e9 labele intervein tanba sira iha autonomia administrativa finanseira no ida-ne\u2019e mak sira gasta osan millaun b\u00e1 millaun arbiru de\u2019it no rezultadu laiha.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Problema bo\u2019ot ne\u2019eb\u00e9 hamosu gasta osan povu nian ne\u2019e mak mentalidade, tanba ne\u2019e foin lalais iha reuniaun ida iha Minist\u00e9riu Finansas Primeiru-Ministru husu b\u00e1 respons\u00e1vel sira ne\u2019eb\u00e9 sei halo auditoria interna kada instituisaun Estadu, lalika tauk halo auditoria interna hodi bolu atensaun, la kumpri maka informa b\u00e1 Xefe Governu atu hasai tiha.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xefe Governu nota katak Instituisaun P\u00fabliku no Empreza P\u00fablika ne\u2019eb\u00e9 gasta osan barak-liu mak Aj\u00e9nsia Dezenvolvimentu Nasion\u00e1l (ADN), Komisaun Nasion\u00e1l Aprovizionamentu (CNA), Eletricidade de Timor-Leste (EDTL), no Bee Timor-Leste (BTL).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha reuniaun Konsellu Ministru kuarta (19\/03\/2025) aprova projetu Dekretu-Lei ne\u2019eb\u00e9 aprezenta hosi Ministru Prezid\u00e9nsia Konsellu Ministrus, Agio Pereira, kona-b\u00e1 Rejime tutela administrativa b\u00e1 pesoas koletiva p\u00fablika ne\u2019eb\u00e9 integra iha Administrasaun Indireta Estadu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Diploma ida-ne\u2019e atu responde b\u00e1 nesesidade hodi uniformiza ezers\u00edsiu pod\u00e9r tutela no superintend\u00e9nsia ba institutu p\u00fabliku sira, nune\u2019e bele garante jestaun ida ne\u2019eb\u00e9 efisiente no koordenada-liu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sein prejuizu b\u00e1 espesifisidade entidade ida-idak nian, rejime ida-ne\u2019e estabelese kuadru kom\u00fan ida b\u00e1 supervizaun governament\u00e1l, hodi asegura koer\u00e9nsia ne\u2019eb\u00e9 boot-liu iha atuasaun institutu p\u00fabliku sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Entre dispozisaun prinsip\u00e1l sira, diploma ne\u2019e define kompet\u00e9nsia hosi membru Governu ne\u2019eb\u00e9 tutela, nune\u2019e m\u00f3s autorizasaun konjunta lubuk ida ne\u2019eb\u00e9, tanba ninia impaktu iha despeza p\u00fablika, tenke hetan aprovasaun iha koordenasaun ho Minist\u00e9riu Finansas.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aktu sira ne\u2019eb\u00e9 relasiona ho organizasaun Administrasaun P\u00fablika no partisipasaun iha entidades privadas, oras-ne\u2019e presiza aprovasaun hosi Konsellu Ministru, no aktu sira ne\u2019eb\u00e9 laiha autorizasaun ne\u2019e konsidera nulu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prevee m\u00f3s tutela substitutiva, hodi permite membru Governu atu halo intervensaun iha kazu in\u00e9rsia grave, hodi garante kumprimentu ba obrigasaun leg\u00e1l sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Violasaun b\u00e1 normas bele hamosu responsabilidade siv\u00edl, krimin\u00e1l, dixiplin\u00e1r no finanseira. Atu adapta b\u00e1 regras foun, institutu p\u00fabliku sira sei iha per\u00edodu tranzisaun ida hodi halo revizaun b\u00e1 sira-nia estatutu no lejizlasaun interna<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Prezidente Rep\u00fablika (PR) Jos\u00e9 Ramos-Horta, apoiu 100% ba governu ne&#8217;ebe maka lidera husi Primeiru-Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o nia politika atu taka Institutu P\u00fabliku (IP) no Empreza P\u00fabliku (EP), tanba sira gasta. Tanba Instituisaun P\u00fabliku, osan mai husi governu, sira la hatama osan neim duit metan ida ba governu, maib\u00e9 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20466,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-20465","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20465","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20465"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20465\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20468,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20465\/revisions\/20468"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20466"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20465"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20465"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20465"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}