{"id":20634,"date":"2025-05-08T10:18:37","date_gmt":"2025-05-08T01:18:37","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20634"},"modified":"2025-05-08T10:18:39","modified_gmt":"2025-05-08T01:18:39","slug":"rbr-husu-pntl-atu-hatudu-faktus-ba-publiku-kona-ba-cosmas-olin-nuudar-provokador","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/05\/08\/rbr-husu-pntl-atu-hatudu-faktus-ba-publiku-kona-ba-cosmas-olin-nuudar-provokador\/","title":{"rendered":"RbR Husu PNTL Atu Hatudu Faktus Ba Publiku\u00a0 Kona-ba Cosmas Olin Nu\u2019udar Provokador"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Ekipa Neon Metin<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Relasiona ho&nbsp; kapturasaun ne&#8217;ebe maka&nbsp; Unidade Polisia Fronteira (UPF) kaptura Cosmas Olin Iha Naktuka, Suku Bene-Ufe, Sub Rejiaun&nbsp; Nitibe no Rejiaun Administrativa Espesi\u00e1l Oecusse Ambeno (RAEOA), iha loron 28 Abaril mais ou menus Tuku 3 loraik iha Naktuka, ne&#8217;ebe&nbsp; deskomfia katak Cosmas Olin mak sai provokador iha Naktuka. Tanba ne&#8217;e Rede ba Rai (RbR) husu Polisia&nbsp; Nasional Timor-Leste (PNTL) atu hatudu faktus real ba publiku katak Cosmas Olin sai provokador.<\/p>\n\n\n\n<p>Portavoz organizasaun naun Governament\u00e1l Rede ba Rai (RbR) Ribania do Rego, hateten, Rede ba rai hakarak atu hato\u2019o nia lamentasaun ba kriminalizasaun husi PNTL ba iha komunidade Naktuka Cosmas Olin. Tanba komunidade iha Naktuka durante ne\u2019e ko&#8217;alia makas kona-ba sira nia problema rai Naktuka, no komunidade sira sente la satisfas ho desizaun ne\u2019ebe mak governu Timor-Leste halo hodi monta estaka foun iha sira nia to\u2019os no natar kuando bainhira estabelesementu fronterira terestre foun ida ne\u2019e, komunidade Naktuka sira mak sei lakon sira nia rai to\u2019os no natar no sira mak sei lakon sira nia moris.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, Kronolojia kapturasaun ba Cosmas Olin iha loron 28 de Abril iha Naktuka Bene Ufe mais ou menus tuku 3 lorokraik, &nbsp;bainhira nia atu ba to\u2019os hodi haree fini no animal. Depois de PNTL unidade UPF kaptura, sira halo agregasaun fiziku hodi baku tuku Tebe no basa, Polisia UPF mais ou menus nain 10.<\/p>\n\n\n\n<p>Hafoin ida ne\u2019e sira lori Cosmas Olin ba edifisiu PNTL rejional iha Oecuse Villa, no mos prende Cosmas Olin nia Telefone. Depois de priende Cosmas Olin durante 17 oras sira husik fali, maib\u00e9&nbsp; telefone Polisia la f\u00f3 fila. Depois de kapturasausn ida ne\u2019e PNTL halo publikasaun liu husi Media ba publiku katak Cosmas Olin nu\u2019udar provokator.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Identifikasaun ne\u2019ebe mak PNTL halo no mos f\u00f3 sai informasaun ba publiku katak&nbsp; Cosmas Olin mak sai provokator ida ne\u2019e la lojiku tanba durante ne\u2019e Cosmas Olin ho komunidade Naktuka mak defende rai naktuka tanba nia rai nain no lakoi atu entrega rai ne\u2019e ba Indonesia,&#8221; dehan Portavoz Rede ba Rai, Ribania do Rego liuhusi Konfer\u00e9nsia Imprensa iha Sede Sekretariadu Rede ba Rai, Farol Dili, Kuarta 7\/05.<\/p>\n\n\n\n<p>Rede ba rai mos kestiona prosesu aprensaun ne\u2019ebe mak PNTL UPF halo hodi prende Cosmas Olin nia telefone. Lolos ne\u2019e PNTL tenke komprende prosesu ida ne\u2019e. Tanba aprensaun ne\u2019ebe mak polisia halo ne\u2019e aktu illegal, tanba telefone ne\u2019e la&#8217;os objeitu Krime, aprensaun ba sasan sira hanesan Telefone halo kuando prosesu lori ona ba primeiru interogatoriu no PNTL la lori ida ne\u2019e hodi valida iha tribunal, ida ne\u2019e siknifika katak ne\u2019e sprensaun illegal.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, Rede ba rai halo akompanhamentu ba komunidade iha Naktuka, tanba komunidade sira sei lakon sira nia rai, to\u2019os no natar. Se ba oin mak governu Timor-Leste bazea duni ba estabelesimentu fronteira terestre foun ne\u2019e komunidade uma kain 313 mak sei lakon rai ho total 270 hektares.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ho situasaun ida ne\u2019e Rede ba rai hakarak hato\u2019o nia ezijensia &nbsp;ba PNTL,&nbsp; atu hato\u2019o klarifikasaun ba p\u00fabliku kona-ba prosesu aprensaun ilegal no publikasaun ne\u2019eb\u00e9 hatudu Cosmas Olin nu\u2019udar provokador, no hatudu faktus real ba publiku atu prova akuzasaun falsu ba Cosmas Olin,&#8221; Rede ba Rai husu ba PNTL.<\/p>\n\n\n\n<p>Rede ba Rai mos husu ba PNTL atu Devolve telefone husi Cosmas Olin ne\u2019eb\u00e9 prende ilegalmente, tanba la iha autorizasaun Tribun\u00e1l atu halo aprensaun ba propriedade privada no Telefone ne\u2019e laos objeitu krime<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e, respeita direitu umanu no prosedimentu legal bainhira halo intervensaun ba komunidade sira, atu labele hat\u00fan konfiansa komunidade ba forsa seguransa estadu.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e m\u00f3s Rede ba Rai husu&nbsp; ba Governu Timor-Leste atu halo renegosiasaun ba prosesu delimitasaun fronteira terestre foun, spesi\u00e1lmente iha Naktuka, hodi garante katak komunidade la lakon sira nia rai.<\/p>\n\n\n\n<p>No halo renegosiasaun tenke Konsulta klean ho komunidade natar nain no to\u2019os nain sira antes de implementa delimitasaun fronteira terestre, nune\u2019e komunidade sira bele involve iha prosesu foti desizaun ida ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>Husu ba Governu Timor-Leste liu-liu Komisaun ba negosiasaun fronteira terrestre presiza bazeia ba Akordo Denhaag 1904, bazeia ba akordu ne\u2019ebe mak Portugal ho Holanda aseita ona konaba demarkasaun no delimitasaun iha momentu ne\u2019eba.<\/p>\n\n\n\n<p>Rede ba Rai m\u00f3s husu ba Organizasaun Sosiedade Sivil, Movimentu Sosial, Organizasaun Rezistensia no Orngaizasaun Estudantil Sira Hato\u2019o nia solidariedade no monitorizasaun ba situasaun komunidade Naktuka hodi prevene abuzu poder husi autoridade sira.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Mai ita hamutuk hodi Halo advokasia konjunta atu defende komunidade sira nia direitu ba rai no Defende soberania Estadu RDTL,&#8221; Dehan Portavos Rede ba Rai.<\/p>\n\n\n\n<p>Alende ne&#8217;e m\u00f3s Rede ba rai&nbsp; hakarak halo klarifikasaun katak Rede ba rai nia pozisaun ba publiku tomak katak Rede ba rai sempre hala&#8217;o nia serbisu ho profesionalidade no la hare\u2019e ba partidu. Rede ba Rai Halo nia serbisu nu\u2019udar organizasaun sosiedade sivil atu garante demokrasia no sai nu\u2019udar Defensor ba komunidade sira ne\u2019ebe la iha kbi\u2019it atu hasoru estadu.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Tanba ne&#8217;e, advokasia ne\u2019ebe mak Rede ba rai ho nia membru tomak halo sempre mai ho prinsipiu ida katak defende komunidade sira nia direitu ba rai. Tantu iha kualker governasaun ne\u2019ebe mak lidera husi partidu saida deit mak halo serbisu la tuir lei Rede ba rai sei halo kritika. Iha serbisu balun Rede ba rai mos ajuda ita nia estadu defende propriedade estadu nian atu labele monu ba mafia da terra sira&#8221; Nia esplika.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Ekipa Neon Metin Relasiona ho&nbsp; kapturasaun ne&#8217;ebe maka&nbsp; Unidade Polisia Fronteira (UPF) kaptura Cosmas Olin Iha Naktuka, Suku Bene-Ufe, Sub Rejiaun&nbsp; Nitibe no Rejiaun Administrativa Espesi\u00e1l Oecusse Ambeno (RAEOA), iha loron 28 Abaril mais ou menus Tuku 3 loraik iha Naktuka, ne&#8217;ebe&nbsp; deskomfia katak Cosmas Olin mak sai provokador iha Naktuka. Tanba ne&#8217;e Rede [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20635,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-20634","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20634","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20634"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20634\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20636,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20634\/revisions\/20636"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20635"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20634"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20634"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20634"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}