{"id":20684,"date":"2025-05-16T20:30:49","date_gmt":"2025-05-16T11:30:49","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20684"},"modified":"2025-05-16T20:40:10","modified_gmt":"2025-05-16T11:40:10","slug":"tinan-23-komemora-loron-independensia-violensia-kontinua-aas-liu-liu-kazu-infantisidiu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/05\/16\/tinan-23-komemora-loron-independensia-violensia-kontinua-aas-liu-liu-kazu-infantisidiu\/","title":{"rendered":"Tinan 23 Komemora Loron Independensia, Viol\u00e9nsia Kontinua Aas, Liu-liu Kazu Infantis\u00eddiu"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen David da Costa<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Pasu ida tan Timor-Leste avansa hodi selebra anivers\u00e1riu nia independensia\u00a0 ba dala-23, maib\u00e9\u00a0 viol\u00e9nsia kontinua buras iha moris familia, sosiedade no komunidade. Violensia sai nafatin korente ne&#8217;ebe laiha kotu, violensia pasadu sei lori nafatin impaktu ba feto nia moris to&#8217;o oihin loron, no liu-liu kazu Infantisidu.<\/p>\n\n\n\n<p>Diretora Ezekutiva, Organizasaun naun Governament\u00e1l, Forum Komunikasaun ba Feto Timor-Leste, (Fokupers), Domingas Afonso Amaral, hatete, Pasu ida tan Timor-Leste avansa hodi selebra anivers\u00e1riu ba independensia Timor-Leste nian ba dala-23, ne&#8217;eb\u00e9 ema barak, feto, mane luta hodi fo sira nia an ba terus, kontribuisaun no mate hodi bele alkansa ba ukun rasik an. Ema barak hanesan mane, liu-liu feto no labarik sira sai vitima ba ukun rasik an ida ne&#8217;e, sai dadur politika, feto sira ema estraga, baku, sai atan ba seksulidade, labarik sira tenki separa husi familia hodi ba moris iha ema nia rai. Situasaun ida ne&#8217;e lori impaktu bo&#8217;ot ba ema nia moris, liu- liu feto sira ne&#8217;ebe sempre moris iha presaun no imaginasaun violensia iha tempu konflitu pasadu ne&#8217;ebe la kura hodi kontinua haburas violensia sira iha moris familia, sosiedade, komunidade to&#8217;o nasaun ne&#8217;ebe\u00a0 sosa ho terus no ran, violensia iha situasaun politika to&#8217;o iha violensia domestika.<\/p>\n\n\n\n<p>Apos \u0111e ukun rasik an, Fokupers konsidera katak violensia kontinua buras iha moris familia, sosiedade no komunidade. Violensia sai nafatin korente ne&#8217;ebe laiha kotu, violensia pasadu sei lori nafatin impaktu ba feto nia moris to&#8217;o oihin loron, liu-liu ba feto sobrevivente sira ne&#8217;ebe barak sedauk hetan rekonhesimentu no reparasaun ba sira depois de ukun rasik aan. Maske ema hotu halo esforsu barak ona liu husi, sensebilizasaun VBJ, diskusaun ho fen laen, treinamentus kona-ba prevensaun VBJ. halo advokasia iha nivel lok\u00e1l to&#8217;o o nasion\u00e1l hodi luta ba feto no labarik feto sira moris livre husi atus violensia hotu, maibe violensia kontinua buras liu-liu ba iha kazu infantisidu.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Tanba ne&#8217;e mak ami mak iha inisiativa hodi halo diskusaun amigavel iha ambitu selebrasaun loron restorasaun&nbsp; Independensia Timor-Leste ba dala-23. Ita hanoin katak numeru violensia&nbsp; kontinua aas, liu-liu kazu&nbsp; Infantisidu kontinua aas, entaun fokupers hanoin ida ne&#8217;e interesante atu bolu organizasaun hotu-hotu, individu, ativista sira ne&#8217;ebe luta ba direitu umanus, organizasaun parseiru sira inklui jornalista sira, atu ita bele mai hamutuk haree asuntu ida ne&#8217;e. Tanba sa kazu infantisidu kontinua nafatin akontese no feto nafatin sai vitima,&#8221; dehan Diretora Ezekutiva fokupers Domingas, ba jornalista sira iha salaun fokupers, Farol, Dili, Sexta 16\/05.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia explika, tanba ne&#8217;e, diskusaun ida ne&#8217;e f\u00f3 espasu ba organizasaun no&nbsp; parseiru sira ne&#8217;ebe ohin partesipa iha ne&#8217;e atu bele kontinua halo analiza no kritiu liu tan, atu haree ba situasaun ida agora ne&#8217;e. Serake&nbsp; enkuadramentu legal&nbsp; ne&#8217;ebe iha ona ne&#8217;e, naton ona atu responde ba situasaun ida ne\u2019e galae? Tanba sa situasaun ida ne\u2019e kontinua akontese? Entaun Fokupers organiza diskusaun ida ne&#8217;e atu parseiru sira&nbsp; mai halo refleksaun hamutuk. Fokupers mos konsidera katak media mos hola papel importante fahe informasaun&nbsp; halo advokasia&nbsp; ba iha publiku kona-ba situasaun saida maka feto sira hasoru ba iha konstrusaun Estadu ida ne&#8217;e.<\/p>\n\n\n\n<p>Diskusaun ohin hamosu ona ezers\u00edsiu balun&nbsp; laos ba Fokupers de&#8217;it, maib\u00e9 ba ema hotu-hotu hola parte iha diskusaun ne&#8217;e, atu nune&#8217;e&nbsp; kontinua halo diskusaun ida ne&#8217;ebe nak diak liu, atu ema hotu-hotu bele haree asuntu feto ninia, tanba papel atu haree moris diak ba feto, labarik&nbsp; sira hotu-hotu ne&#8217;e laos organizasaun ida rua no fokupers mesak, maibe papel ema hotu-hotu, individu, hah\u00fa husi nia aan rasik, nia familia, sosiedade no nasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Husi diskusaun ne&#8217;e mos, Forum Komunikasaun ba Feto Timor-Leste&nbsp; sei halo relatoriu,&nbsp; hodi submete ba iha parte relevante sira atu nune&#8217;e bele haree kona-ba asuntu violensia bazeia ba jeneru ne&#8217;e. Tanba haree kazu viol\u00e9nsia bazeia ba j\u00e9neru ne&#8217;e kontinua buras ba beibeik.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Iha fulan trimestral Primeiru ita konsege rejistu kazu hamutuk 88 ba viol\u00e9nsia bazeia ba j\u00e9neru, sira ne&#8217;ebe maka asesu ba iha uma Mahon. Entaun sira ne&#8217;ebe maka agora daduk iha, tuir dadus husi Janeiru to&#8217;o Marsu ita iha labarik sira ne&#8217;ebe maka rejistu hamutuk 28 ne&#8217;ebe hela hamutuk iha uma Mahon,&#8221; Nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p>Oradores husi&nbsp; Diskusaun Amigavel ida ne&#8217;e maka Board Forum Komunikasaun ba Feto Timor-Leste (FOKUPERS), Sekret\u00e1ria Estadu Igualdade (SEI), Asosiasaun Chega ba ita (ACbiit),&nbsp; Organizasaun Pupular Muiller Timor (OPMT), Judisial Sistema Monitoriza ba Programa (JSMP) nom\u00f3s Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa&#8217;e (AJTL).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Pasu ida tan Timor-Leste avansa hodi selebra anivers\u00e1riu nia independensia\u00a0 ba dala-23, maib\u00e9\u00a0 viol\u00e9nsia kontinua buras iha moris familia, sosiedade no komunidade. Violensia sai nafatin korente ne&#8217;ebe laiha kotu, violensia pasadu sei lori nafatin impaktu ba feto nia moris to&#8217;o oihin loron, no liu-liu kazu Infantisidu. Diretora Ezekutiva, Organizasaun naun Governament\u00e1l, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20685,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-20684","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20684","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20684"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20684\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20690,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20684\/revisions\/20690"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20685"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20684"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20684"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20684"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}