{"id":20694,"date":"2025-05-19T08:39:58","date_gmt":"2025-05-18T23:39:58","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20694"},"modified":"2025-05-19T08:40:25","modified_gmt":"2025-05-18T23:40:25","slug":"movimentu-feminismu-indultu-ba-daschbach-sei-trai-prinsipiu-direitus-umanus-estadu-direitu-no-justisa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/05\/19\/movimentu-feminismu-indultu-ba-daschbach-sei-trai-prinsipiu-direitus-umanus-estadu-direitu-no-justisa\/","title":{"rendered":"Movimentu Feminismu: Indultu ba Daschbach Sei Trai Prins\u00edpiu \u00a0Direitus Umanus, Estadu Direitu no Justisa"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Ekipa Neon Metin<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Movimentu Femenismo Baze (MFB)&nbsp; husu ba Prezidente Rep\u00fablika (PR) Jos\u00e9 Ramos-Horta, atu labele f\u00f3 indulut ba antigu padre kat\u00f3lika Richard Daschbach, sei f\u00f3 indulut ida ne&#8217;e ne&#8217;e trai povu no hakoi justisa iha matan impunidade nia okos, no&nbsp; sei aumenta kanek ne\u2019eb\u00e9 tinan naruk ona seidauk kura ho trauma sira ne&#8217;eb\u00e9 sei kontinua iha v\u00edtima sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Portavoz Movimentu Femenismo Baze (MFB), Belena Matos, hatete, Nu&#8217;udar sidadaun nasaun ida ne&#8217;e nian no nu&#8217;udar joven ne&#8217;eb\u00e9 fiar tebes iha justisa, dignidade umana, no direitu ba ema oprimidu hotu, MFB hakerek ba ba Presidente Rep\u00fablika (PR) Jos\u00e9 Ramos-Horta ho hirus no aten barani kona-ba lista indultu nian ne\u2019eb\u00e9 submete husi IX Governu ba nia, ne\u2019eb\u00e9 inklui &nbsp;Richard Daschbach antigu padre katolika ida ne&#8217;ebe kondenadu ida, &nbsp;ne&#8217;eb\u00e9 hetan kondenasaun ba nia aktu abuzu seksu\u00e1l hasoru labarik sira iha Topu Honis oecusse.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ita-boot nia naran ko\u00f1esidu iha mundu tomak nu\u2019udar man\u00e1n na\u2019in ba Pr\u00e9miu Nobel ba P\u00e1s, s\u00edmbolu luta Timoroan nian ba justisa no autodeterminasaun. Ita-boot hamri&#8217;ik hasoru okupasaun, opresaun, no luta ba sira ne\u2019eb\u00e9 lian laek. ohin, ami husu ita boot atu f\u00f3 onra ba legadu ne&#8217;e la&#8217;\u00f3s ho liafuan, maib\u00e9 ho asaun,&#8221; dehan Portavoz Movimentu Femenismo Baze, Belena Matos, liuhusi Konfer\u00e9nsia Imprensa iha Komete Pupular Hak, Farol, Dili, Sabadu 17\/05.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba f\u00f3 indultu ka komutasaun de Pena ba mane ida ne&#8217;eb\u00e9 hetan ona kondenasaun iha tribun\u00e1l, tanba komete abuzu seksu\u00e1l, ne\u2019e la&#8217;\u00f3s hahalok laran luak nian, maib\u00e9 ne\u2019e hahalok ne\u2019eb\u00e9 hakanek povu. Tanba indultu ne&#8217;ebe Prezidente Rep\u00fablika sei f\u00f3 ba antigu padre kat\u00f3lika Richard Daschbach ne&#8217;e aumenta kanek no trauma ba labarik vitima&nbsp; iha tinan narauk.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Indultu ne\u2019eb\u00e9 ita sei f\u00f3 sei aumenta kanek ne\u2019eb\u00e9 tinan naruk ona seidauk kura ho trauma sira ne&#8217;eb\u00e9 sei kontinua iha v\u00edtima. Ita preokupa kona-ba predator ho idade boot hela iha besi prizaun laran, maibe ita la hanoin labarik sira ne\u2019eb\u00e9 ho idade sei ki&#8217;ik deit, tenki sofre iha prizaun ida ne\u2019eb\u00e9 ita la hetan ho matan,&#8221; Dehan Belena.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, tanba indulut Ida-ne&#8217;e la&#8217;\u00f3s trai de&#8217;it sobrevivente sira husi abuzad\u00f3r ne\u2019e, maib\u00e9 trai m\u00f3s prins\u00edpiu sira direitus umanus, estadu direitu, no justisa nian ne&#8217;eb\u00e9 Prezidente Rep\u00fablika&nbsp; nia naran rasik reprezenta kleur ona.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Desizaun ne\u2019eb\u00e9 ita atu foti, labele haketak hosi estrutura pod\u00e9r ist\u00f3riku sira iha Timor-Leste. Bainhira estadu hili atu proteje predator ho pod\u00e9r ne&#8217;eb\u00e1, ne&#8217;e la&#8217;\u00f3s neutralidade maib\u00e9 ne&#8217;e komplisidade.&nbsp; Ida-ne&#8217;e maka konverj\u00e9nsia hosi patriark\u00e1l no privil\u00e9jiu elite nian, iha ne&#8217;eb\u00e9 labarik kiak no ema oprimidu sira maka tenke halo sakrif\u00edsiu hodi proteje imajen hosi pod\u00e9r dominante nian,&#8221; Nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ita m\u00f3s tenke husu ba ita nia an rasik, s\u00e9 nia dame mak ita proteje? S\u00e9 nia liberdade mak ita f\u00f3 prioridade? No ho kustu saida,&#8221;Nia afirma.<\/p>\n\n\n\n<p>Indultu ida-ne&#8217;e sei nunka kona-ba rekonsiliasaun, maib\u00e9 ida ne\u2019e sei reforsa kultura ida, iha ne&#8217;eb\u00e9 manesira ne&#8217;eb\u00e9 ho pod\u00e9r no iha instituisaun dominante nunka hetan responsabilidade loloos, iha ne&#8217;eb\u00e9 halo sobreviventesira kontinua nonook, no halo justisa nafatin dook liutan ba ema sira ne&#8217;eb\u00e9 vulner\u00e1vel liu.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Tanba ist\u00f3ria sei han-oin hikas momentu ida ne&#8217;e. Ami hotu no jerasaun tuir mai sei hanoin ser\u00e1-ke Laureadu Nobel da Paz ida hamriik ho v\u00edtima sira viol\u00e9nsia nian ka apoia predator? Ne\u2019e la\u2019\u00f3s desizaun pol\u00edtika leet de\u2019it. Ida ne\u2019e hanesan funu entre povu no sistema. Entre sobrevivente sira no mane sira ne&#8217;eb\u00e9 subar iha t\u00edtulu no pod\u00e9r nia kotuk,&#8221; Nia esplika.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e, MFB oan feto husi inan sira ne\u2019eb\u00e9 subar iha ai-laran, inan sira ne\u2019eb\u00e9 fan isin no ruin ba rai ida ne\u2019e, husi vendedores ambulantes, kiak sidade, to\u2019os nain, traballadores no povu kiak ne\u2019eb\u00e9 so bele satan kabun ho ai-farina no aten barani hodi moris. husu ba Prezidente Rep\u00fablika atu labele f\u00f3 indulut ba eis padre antigu katolika Richard Daschbach ne&#8217;ebebe maka halo abuzu seksu\u00e1l hasoru labarik minoridade.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ami husu ba ita atu labele f\u00f3 indulut ba eis padre Richard Daschbach. Labele trai povu, labele hakoi justisa iha matan impunidade nia okos,&#8221; Nia husu ba Presidente Rep\u00fablika.<\/p>\n\n\n\n<p>Desizaun saida de\u2019it, povu sei la haluha. No ist\u00f3ria sei la perdua.&nbsp; tamba ne&#8217;e, ho esperansa boot no solidariedade ne&#8217;eb\u00e9 la nakdoko ba sobrevivente sira hotu.<\/p>\n\n\n\n<p>Atvista Movimentu Femenismo Baze,&nbsp; Amandina Silva&nbsp; m\u00f3s hatete, Se akontese Prezidente Rep\u00fablika f\u00f3 duni indultu ba kondenadu eis padre Richard Daschbach, imajen la di&#8217;ak husi Prezidente Rep\u00fablika hanesan laureadu Nobel da Pas.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ha&#8217;u hanoin Prezidente Rep\u00fablika rasik hatene ninia figura hanesan laureadu Nobel da Pas ba Direitus Umanus ne&#8217;e atu defende saida, ne&#8217;e ha&#8217;u hanoin Prezidente Rep\u00fablika rasik hatene pap\u00e9l ida ne&#8217;e, no se ida ne&#8217;e mak akontese movimentu feto sei la nonok, ami kontinua halian sobrevivente sira ne&#8217;eb\u00e9 agora moris iha presaun mentalidadade nia laran, ami hanoin sei kontinua halian nafatin lian ida ne&#8217;e&#8221; Amandina dehan.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e MFB nunka mais tolera predakt\u00f3r seksual boot ida, satan predakt\u00f3r boot ne&#8217;eb\u00e9 halo ba labarik ne&#8217;eb\u00e9 ho minoridade ida ne&#8217;e nunka mais atu tolera, se indultu ne&#8217;e akontese MFB nafatin buka solidaridade ba movimentu hotu, liu-liu movimentu feto sira Timor-Leste atu nafatin halian ba lian laek sira liu-liu sobrevivente sira ne&#8217;eb\u00e9 sai hanesan vit\u00edma ba predakt\u00f3r ne&#8217;e rasik.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Haree ba idade no kondisaun sa\u00fade, pedidu husi fam\u00edlia sira ida ne&#8217;e la sai razaun fundament\u00e1l atu ita perdua predakt\u00f3r ida. Se ita ko&#8217;alia kona-ba idade, prizoneiru barak iha prizaun laran, tanba s\u00e1 tenke ba predakt\u00f3r boot ida ne&#8217;e, nusa la ba povu maubere nia oan iha prizaun laran, nia naok hahan hodi f\u00f3 han nia fam\u00edlia sobreviven nusa la f\u00f3 indultu ba ida ne&#8217;e, tanbas\u00e1 tenke f\u00f3 ba ema ida ne&#8217;eb\u00e9 iha poder boot mak nia komete violasaun ida ne&#8217;e ita f\u00f3 fali ba nia,&#8221;&nbsp; Nia esplika.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba maluk Timoroan barak, labarik kiik ne&#8217;eb\u00e9 m\u00f3s tama prizaun, lakon nia futuru, nusa&nbsp; la f\u00f3 indultu ba sira, nune&#8217;e sira hadia sira nian&nbsp; aan no kontinua halo di&#8217;ak ba rai ida ne&#8217;e. indultu ba fali ema predakt\u00f3r ida, Hanoin iha prizaun ne&#8217;e Predakt\u00f3r hanesan Richard Daschbach ne&#8217;e rasik mos hetan tratamentu ba nia saude ne&#8217;e diak tebes.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ha&#8217;u m\u00f3s fiar katak, iha prizaun laran, tratamentu ba sira di&#8217;ak tebes ne&#8217;e ha&#8217;u fiar, sira akompa\u00f1a ba halo tratamentu sa\u00fade ne&#8217;eb\u00e9 ida ne&#8217;e labele sai razaun atu dehan tenke f\u00f3 indultu ba ema ida, se f\u00f3 indultu ba ema ne&#8217;eb\u00e9 iha poder ba halo violasaun boot sira oins\u00e1 ho povu maubere nia oan sira ne&#8217;eb\u00e9 agora daudauk iha prizaun,&#8221; Nia haktuir.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e, Prezidente Rep\u00fablika rona ida ne&#8217;e, no tau ida ne&#8217;e ba&nbsp; Presidente Rep\u00fablika nia hanoin, nune&#8217;e tetu didi&#8217;ak, labele f\u00f3 indultu ba ema iha poder de&#8217;it, povu aileba nia oan m\u00f3s iha prizaun barak loos nusa la f\u00f3 indultu, maib\u00e9 hakarak f\u00f3 indultu fali ba ema ne&#8217;eb\u00e9 iha poder boot,&nbsp; hanoin ida ne&#8217;e la loos.<\/p>\n\n\n\n<p>Ativista Direitus Umanus, Nelson Rold\u00e3o, hatete, se bainhira estadu, governu toman f\u00f3 indultu ba ema sira ne&#8217;eb\u00e9 hanehan povu ida ne&#8217;e, liu-liu vi\u00f3la povu ida ne&#8217;e, no&nbsp; vi\u00f3la labarik sira, se&nbsp; toman ida ne&#8217;e mak it estadu, governu ida ne&#8217;e kontinua hatoman kultura abuzu seksual sira ne&#8217;e ba jerasaun sira tuir mai. Tuir loloos&nbsp; Prezidente Rep\u00fablika, nia hanesan laureadu Nobel da Pas nia iha duni kbiit ida kombate ida ne&#8217;e iha sosiadade Timor ida ne&#8217;e.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ita labele husik ida ne&#8217;e kontinua buras, se agora ita f\u00f3 indultu ba Eis padre Richard Daschbach nia hanesan momentu ida ne&#8217;eb\u00e9 ita hakanek liu tan, kanek ida ne&#8217;eb\u00e9 antes ne&#8217;e labarik sira iha ona ba tempu naruk,&#8221; Nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, eis padre Richard Daschbach tama prizaun nia sai remata ona, maib\u00e9 labarik sira kanek ne&#8217;e sei kontinua. Tuir loloos hanesan Prezidente Rep\u00fablika nia tenke iha duni mekanizmu ida atu tulun mak labarik sira ne&#8217;e, liberta husi situasaun ne&#8217;eb\u00e9 sira infrenta hela.<\/p>\n\n\n\n<p>Labele husik fali, depois husik fali ida ne&#8217;e tanba kestaun idade, kestaun sira seluk, lei iha Timor-Leste hatete, ema sira ne&#8217;eb\u00e9 komete tenke tuir prosesu norm\u00e1l, prosesu sira ne&#8217;eb\u00e9 ezist\u00e9, hanesan m\u00f3s ba&nbsp; maluk sira seluk ne&#8217;eb\u00e9 tama iha prizaun, labele husik ida ne&#8217;e, se la&#8217;e l\u00edder sira konfia sira nia an. Prezidente Rep\u00fablika hanesan kaliber ida iha Timor-Leste, sira kontinua hatoman ida ne&#8217;e, entaun naok ten sira m\u00f3s mai sira f\u00f3 indultu, ema predakt\u00f3r m\u00f3s sira f\u00f3 indultu depois oins\u00e1 ho povu kiik sira, labele hanesan ne&#8217;e, no labele husik&nbsp; kultura at ida ne&#8217;e ba iha sosiadade.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Entaun ita la liberta karakter ema Timoroan sira nian, maib\u00e9 ita hatoman sira atu kontinua haburas buat ida predakt\u00f3r ne&#8217;e iha ita sosiadade, ida ne&#8217;e ita la tolera no ita rejeita tot\u00e1l&#8221; Nia kritika.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Ekipa Neon Metin Movimentu Femenismo Baze (MFB)&nbsp; husu ba Prezidente Rep\u00fablika (PR) Jos\u00e9 Ramos-Horta, atu labele f\u00f3 indulut ba antigu padre kat\u00f3lika Richard Daschbach, sei f\u00f3 indulut ida ne&#8217;e ne&#8217;e trai povu no hakoi justisa iha matan impunidade nia okos, no&nbsp; sei aumenta kanek ne\u2019eb\u00e9 tinan naruk ona seidauk kura ho trauma sira ne&#8217;eb\u00e9 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":20695,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-20694","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20694","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20694"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20694\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20696,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20694\/revisions\/20696"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20695"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20694"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20694"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20694"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}