{"id":20772,"date":"2025-06-14T15:54:23","date_gmt":"2025-06-14T06:54:23","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20772"},"modified":"2025-06-14T15:54:47","modified_gmt":"2025-06-14T06:54:47","slug":"lao-hamutuk-no-tlce-preokupa-ho-falta-transparensia-iha-prosesu-alterasaun-ba-lei-base-edukasaun-foun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/06\/14\/lao-hamutuk-no-tlce-preokupa-ho-falta-transparensia-iha-prosesu-alterasaun-ba-lei-base-edukasaun-foun\/","title":{"rendered":"La\u2019o Hamutuk no TLCE preokupa ho falta transpar\u00e9nsia iha prosesu alterasaun ba Lei Base Edukasaun foun"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Zevonia Vieira <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>La\u2019o Hamutuk no Timor-Leste Coalition for Education (TLCE) lamenta tebes ba prosesu elaborasaun ba alterasaun ba Projetu Lei Base Edukasaun, tanba falta iha konsultasaun, transpar\u00e9nsia no partisipasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Parlamentu Nasion\u00e1l elabora projetu lei ne\u2019e, baze de\u2019it ba fiskalizasaun parlament\u00e1r limitadu ne\u2019eb\u00e9 la involve aut\u00f3r sosi\u00e1l importante sira hanesan konsellu pais, komunidade lok\u00e1l, grupu relijiozu, sindikatu profes\u00f3r sira no parte relevante sira seluk.<\/p>\n\n\n\n<p>Prosesu lejizlasaun ida ne\u2019e la reprezenta aspirasaun povu hotu-hotu iha Timor-Leste no kontinua halo desizaun pol\u00edtiku iha nivel elitista ne\u2019eb\u00e9 sakrifiika interese koletivu iha set\u00f3r edukasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Maske Parlamentu Nasion\u00e1l aprova ona Projetu Lei n. \u00ba 8\/VI (2.\u00aa) iha faze jeralidade iha loron 9 fulan Ju\u00f1u 2025 no sei tama iha diskusaun espesialidade, ami rekomenda atu diskusaun presiza involve peritu no aut\u00f3r sosiedade siv\u00edl, sindikatu profes\u00f3r no akad\u00e9miku sira seluk atu mellora liu tan lei ida ne\u2019e nian konte\u00fadu.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha komunikadu imprensa La\u2019o Hamutuk husu hodi foka Prins\u00edpiu Ekidade, Lei presiza halo kompromisu forte ba ekidade atu hadi\u2019a dezigualdade edukativu iha \u00e1rea rural ho Urbana, ne\u2019eb\u00e9 povu iha \u00e1rea remota sira seidauk hetan asesu ne\u2019eb\u00e9 hanesan.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Objetivu Edukasaun <\/strong>Sistema edukasaun presiza hamosu estudante sira ho kbiit analiza kritika, atu bele kontribui ba dezenvolvimentu nasaun. Esperi\u00e9nsia Finl\u00e1ndia no Vietnam hatudu katak investimentu kontinua (m\u00ednimu 20% iha Orsamentu Estadu kada tinan) iha set\u00f3r edukasaun, f\u00f3 impaktu di\u2019ak ba ekonomia no sosiedade. Rekomendasaun ida ne\u2019e m\u00f3s suporta husi Global Partnership for Education (GPE).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Alokasaun Orsamentu <\/strong>Set\u00f3r edukasaun tenke simu alokasaun la menus 15% husi OGE kada tinan, tanba Timor-Leste seidauk resolve problema infrastrutura inklui biblioteka, saneamentu, laborat\u00f3riu, formasaun profes\u00f3r, kurikulum no dezigualdade eskola iha urbanu no rural \u2013 Nesesidade edukasional barak sei kontinua investimentu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Reforma Kurr\u00edkulu<\/strong> Kurr\u00edkulu tenke reflete realidade lok\u00e1l no inklui mat\u00e9ria prioridade sira ne\u2019eb\u00e9 iha relasaun ho dezenvolvimentu teknolojia global hanesan Intelij\u00e9nsia Artifisi\u00e1l (AI).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Protesaun Estudante<\/strong> Lei tenke reforsa mekanizmu atu prevene no responde ba kazu konflitu, abuzu no as\u00e9diu sexual iha eskola, atu proteje estudante sira no implementa obrigasaun protesaun labarik sira ne\u2019eb\u00e9 Minist\u00e9riu Edukasaun kompromete ona.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Zevonia Vieira La\u2019o Hamutuk no Timor-Leste Coalition for Education (TLCE) lamenta tebes ba prosesu elaborasaun ba alterasaun ba Projetu Lei Base Edukasaun, tanba falta iha konsultasaun, transpar\u00e9nsia no partisipasaun. Parlamentu Nasion\u00e1l elabora projetu lei ne\u2019e, baze de\u2019it ba fiskalizasaun parlament\u00e1r limitadu ne\u2019eb\u00e9 la involve aut\u00f3r sosi\u00e1l importante sira hanesan konsellu pais, komunidade lok\u00e1l, grupu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":17133,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-20772","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20772","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20772"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20772\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20773,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20772\/revisions\/20773"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17133"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20772"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20772"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20772"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}