{"id":20865,"date":"2025-07-16T09:34:18","date_gmt":"2025-07-16T00:34:18","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20865"},"modified":"2025-07-16T09:36:06","modified_gmt":"2025-07-16T00:36:06","slug":"fokupers-informa-violensia-hasoru-feto-no-labarik-kontinua-buras-bainhira-estadu-la-garante-ho-diak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/07\/16\/fokupers-informa-violensia-hasoru-feto-no-labarik-kontinua-buras-bainhira-estadu-la-garante-ho-diak\/","title":{"rendered":"FOKUPERS Informa Violensia Hasoru Feto no Labarik kontinua Buras Bainhira Estadu La garante Implementasaun Lei"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen David Da Costa<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Organizasaun naun Governament\u00e1l, Forum Komunikasaun ba Feto Timor-Leste (FOKUPERS), Konsidera katak violensia hasoru feto no labarik feto sei kotinua buras bainhira Estado Timor-Leste la garante ho diak implementasaun lei sira no la halo monitorizasaun ka fiskalizasaun ho maximu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Liu husi komfrensia imprensa, Ofisial Advokasia Fokupers, Rio Ara\u00fajo, hatete, Kazu Prostituisaun Infantil no Trafiku Umanu ne\u2019eb\u00e9 akontese iha Dili no Bruney.Informasaun liu husi media online&nbsp; iha loron 4 Junho 2025, iha Aj\u00e9nsia balun iha Timor-Leste&nbsp; rekruta jovens feto nain 14 ho ilegalmente atu ba servisu iha Nasaun Slovakia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha loron&nbsp; 07 Jullu&nbsp; 2025 Fokupers asesu informasaun liu husi pajina ofisial Facebook Pol\u00edsia Nasional Timor-Leste (PNTL) katak deskonfia iha kompa\u00f1ia ida iha Dili halo rekrutamentu ba jovens feto balun hodi ba&nbsp; servisu iha Bruney Darusalam. Rekrutamentu ne\u2019e mos konsidera ilegal sem iha li\u00f1a kordenasaun ho orgaun kompotentes iha Timor-Leste.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune\u2019e mos Iha loron 01 Jullu 2025 Fokupers asesu informasaun liu husi pajina ofisial Facebook Ministeriu Interior ba \u201cServi\u00e7os Rela\u00e7oes P\u00fablicas\u2019\u2019 katak deskonfia hotel balun iha Dili halo rekrutamentu ba feto nain ne\u2019en (6) ho idade minor ba aktividade Prostituisaun Infantil.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cTanba ne\u2019e konsidera katak violensia hasoru feto no labarik feto sei kotinua buras bainhira Estado Timor-Leste la garante ho diak implementasaun lei sira no la halo monitorizasaun ka fiskalizasaun ho maximu atensaun ba kompanhia ka agensia sira ne\u2019ebe mai buka lukru iha Timor-Leste hodi hanehan nafatin povu liu-liu feto sira ne\u2019ebe laiha kbi\u2019it.&nbsp; &nbsp;Tanba Kazu asediu seksual iha Istituisaun Governo, fatin publiku, eskola no Universidade sira, kontinua sai polemika ba feto sira atu moris livre, tamba ema uza nafatin poder hodi espresa no hanehan feto sira,\u201d dehan Ofisial Advokasia Fokupers Rio de Ara\u00fajo, iha edifisiu Fokupers farol, tersa 15\/07.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia esplika, Kazu infantisidu ne\u2019ebe kontinua akontese iha Dili no munisipiu lori impaktu negativu ba feto, familia no sosiedade.&nbsp; Iha fulan 3 ikus,&nbsp; Fokupers akompa\u00f1a liuhusi media kazu infantisidiu 3, Fokupers lamenta no triste ba akontesimentu ne\u2019e. Fokupers iha tinan 2 nian laran (2024-2025) fornese akompa\u00f1amentu ba inan liu-liu joven feto balu liga ho problema infantisidiu. Iha sira balu kondenadu ho tinan 4 iha prizaun, iha tinan 2 iha prizaun no balu ne\u2019eb\u00e9 mak sei iha prosesu judisiariu nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba ne\u2019e husi esperiensia ne\u2019e hatudu oinsa sistema judisial reinforsa esteriotipu sira liga ho responsabilidade ba aktu kriminal ne\u2019eb\u00e9 f\u00f3 de\u2019it ba feto. Laiha investigasaun klean, atu buka tuir responsabilidade autor seluk \u201cmane\u201d ne\u2019eb\u00e9 f\u00f3 isin-rua ba feto no abandona, no mos hamutuk ho intensaun atu obriga feto halo asaun krime refere.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cIha ne\u2019ebe naturezamente ita hotu hatene katak isin-rua ida bele akontese tanba iha ema nain rua \u201c feto ho mane\u201d. Autor ne\u2019ebe lei konsidera iha infantisidiu la\u2019os ema nain rua. Kodegu penal konsidera&nbsp; de\u2019it inan nu\u2019udar autor ba infantisidu. maske&nbsp; laos desizaun ne\u2019ebe mai husi feto\/inan rasik., tanba sirkumtansia ho kondisaun sira oioin hatodan desizaun inan ida nian,\u2019\u2019nia subli\u00f1a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ho ida ne\u2019e estadu Timor-Leste iha ona Normas legais oin-oin tantu nasional no internasional atu bele asegura feto no labarik feto moris livre husi viol\u00e9nsia no diskriminasaun sira, ma\u00edb\u00e9 feto no labarik-feto nafatin sai vitima iha sosiedade mask\u00e9 Timor-Leste restaura ona nia indeped\u00e9nsia ba dala 23.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba ne\u2019e, Fokupers hakarak apela ba entidades no autoridade relevantes sira hotu hanesan Komisaun F Parlamentu Nasional ho&nbsp; Governu liuhusi ministeriu kompetentesira atu halo intervensaun ho klean no rigorozu ba pratika iregularidade sira ne\u2019ebe grupu ka organizasaun sira halo hodi utiliza feto sira nia vulnerabilidade ba interese no lukrutivu ba sira nia grupu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune\u2019e mos husu ba Orgaun Judisi\u00e1riu sira atu implementa Lei Kontra Viol\u00e9nsia Domestika (LKVD) no lei sira sel\u00fak ne\u2019eb\u00e9 relasiona ho aktu krime ho rigorozu, No aplika duni tuir normas judisi\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 iha ona, Avalia regularmente tend\u00e9nsia krime sira ne\u2019eb\u00e9 julga iha tribun\u00e1l no pena ne\u2019eb\u00e9 aplika ba (kondenadu) sira. Ida-ne\u2019e esensi\u00e1l tebes atu asegura katak sistema leg\u00e1l\/jur\u00eddiku funsiona hodi garante protesaun adekuda ba vitima sira no prevene krime seluk akontese iha futuru. Ministeriu Justisa no tribunal atu asegura aplikasaun lei ho justu no la halo diskriminasaun ba feto inklui ema ne\u2019eb\u00e9 komete iha kazu soe bebe no infantisidiu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cHusu ba Proved\u00f3r Direitus Humanos no Justi\u00e7a (PDHJ) atu asegura implementasaun Lei liu husi&nbsp; monitorizasaun ba lei sira,&nbsp; Manuais, Regulamentu sira nia implementasaun ho efikas&nbsp; tuir prinsipiu Direitus Umanus no Boa Governasaun,\u201d Fokupers husu ba PDHJ<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Husu mos ba Sekret\u00e1ria Estadu ba Igualdade (SEI), Atu haluan no haforsa liut\u00e1n sosializasaun ba Lei sira ne\u2019eb\u00e9 liga ho Viol\u00e9nsia Bazeia ba J\u00e9neru (VBJ) hodi hasa\u2019e komunidade nia konsiensia kona-ba importansia respeitu no lahalo diskrimisaun ba feto ne\u2019eb\u00e9 abranze ba komunidade&nbsp; iha territ\u00f3riu tomak, ho koordenasaun besik liu-tan ho sosiedade siv\u00edl hodi muda norma sosi\u00e1l sira ne\u2019eb\u00e9 kontinua haforsa inbalansu poder no diskriminsaun dizigualdade iha sosiedade.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fokupers mos husu ba igreija katolika no Konviksaun relijiozu sira hotu iha Timor-Leste atu haforsa liutan servisu pastoral sira atu hasa\u2019e liutan povo nia konsiensia valor relijiaun no valores humanidade nune\u2019e ema moris iha respeita malu no respeitu direitu umanu ema nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ba entidade hotu-hotu, li\u00f1as ministerial sira iha Governu, autoridade munisipiu sira,&nbsp; sosiedade sivil&nbsp; ho&nbsp; igreija no konviksaun relijiosu sira hotu atu haforsa koordenasaun no kolaborasaun ho konsistente no komprensivu, atu bele f\u00f3 protesaun di\u2019ak liu ba feto no labarik sira hosi forma viol\u00e9nsia oioin, nune\u2019e m\u00f3s kria sosiedade ida ne\u2019eb\u00e9 seguru no justu liu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cFOKUPERS hamriik hamutuk ho v\u00edtima sira no feto Timoroan tomak iha luta hasoru viol\u00e9nsia. Ami bolu sosiedade siv\u00edl, m\u00eddia, no parte hotu-hotu atu labele nonook. Viol\u00e9nsia hasoru feto ida maka viol\u00e9nsia hasoru umanidade tomak. Mai ita hamutuk tane Timor-Leste ida respeita direitu umanu, igualdade jeneru no livre husi violensia,\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">iha tinan ida ne\u2019e, hah\u00fa husi janeiru to\u2019o Jullu, Fokupers rejistu kazu violensia hamutuk 126, no kazu maioria maka violensia fisika, tuir tan maka violensia sekxual 26 no abuzu seksual 8, 8, asediu seksual 1, incestu 6, violensia Piskologia 3, Violensia fatin publiku 14, no violensia seluk 1.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David Da Costa Organizasaun naun Governament\u00e1l, Forum Komunikasaun ba Feto Timor-Leste (FOKUPERS), Konsidera katak violensia hasoru feto no labarik feto sei kotinua buras bainhira Estado Timor-Leste la garante ho diak implementasaun lei sira no la halo monitorizasaun ka fiskalizasaun ho maximu. Liu husi komfrensia imprensa, Ofisial Advokasia Fokupers, Rio Ara\u00fajo, hatete, Kazu Prostituisaun Infantil [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20866,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-20865","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20865","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20865"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20865\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20868,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20865\/revisions\/20868"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20866"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20865"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20865"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20865"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}