{"id":20885,"date":"2025-07-17T15:24:51","date_gmt":"2025-07-17T06:24:51","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20885"},"modified":"2025-07-17T15:25:22","modified_gmt":"2025-07-17T06:25:22","slug":"rbr-aprezenta-relatoriu-despeju-implementa-husi-ix-governu-durante-2024-2025-kontra-lei-no-halo-violasaun-grave-ba-povu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/07\/17\/rbr-aprezenta-relatoriu-despeju-implementa-husi-ix-governu-durante-2024-2025-kontra-lei-no-halo-violasaun-grave-ba-povu\/","title":{"rendered":"RbR Aprezenta Relatoriu: Despeju implementa Husi IX Governu Durante 2024-2025,\u00a0 Kontra Lei no Halo Violasaun Grave Ba Povu"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen David da Costa<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Organizasaun Naun Governament\u00e1l&nbsp; Rede ba Rai (RbR) ohin hamutuk ho nian membru sira halo lansamentu ba relat\u00f3riu foun kona-ba despeju sira ne&#8217;eb\u00e9 maka implementa husi nunu Governu konstitusion\u00e1l ne&#8217;ebe hah\u00fa husi tinan 2024 to&#8217;o 2025 kontra lei no halo despeju forsada no&nbsp; violasaun grave ba povu afetadu sira nia direitu umanu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Koordenad\u00f3r Nasion\u00e1l Rede ba Rai, Hortencio Pedrito F. da C. Vieira, hatete, Rede ba Rai ohin halo lansamentu ba relat\u00f3riu foun ne&#8217;eb\u00e9 hatudu katak despeju sira ne&#8217;eb\u00e9 maka implementa husi IX Governu durante 2024 no 2025 kontra lei no halo violasaun grave ba povu afetadu sira nia direitu umanu. Relat\u00f3riu ho naran &#8220;Despeju Forsada, Krime no Violasaun Grave ba Direitu Umanu&#8217; aprezenta dadus ne&#8217;eb\u00e9 hatudu momoos katak Governu nia hahalok viola Konstituisaun RDTL, Lei Nasion\u00e1l no Lei Internasion\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Liuhosi monitorizasaun direta, entrevista ho komunidade afetadu no an\u00e1liza leg\u00e1l relat\u00f3riu dokumenta mega-despeju 12 ne?eb\u00e9 akontese iha Dili durante tinan 2024-2025 ho uma kain afetadu 1,336 ba leten (total ema 7,615 ba leten) inklui feto, labarik, ema ho defisi\u00e9nsia no idozu sira. Rezultadu peskiza hatudu katak despeju implementa sen justifikasaun leg\u00e1l, sen konsultasaun, sen notifikasaun adekuadu, no sen kompensasaun adekuadu. Alende ne&#8217;e despeju barak implementa ho forsa no agresaun f\u00edzika ne&#8217;eb\u00e9 la proporsion\u00e1l,&#8221; dehan Koordenad\u00f3r Rede ba Rai Pedrito Vieira Iha sekeretariadu Rede ba Rai Farol, Kinta 17\/07.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia esplika, Iha deskobrementu xave husi relat\u00f3riu katak, entidade Sekret\u00e1riu Estadu Asuntu Topon\u00edmia no Organizasaun Urbana (SEATOU) ne&#8217;eb\u00e9 mak implementa despeju barak laiha kompet\u00e9nsia leg\u00e1l atu implementa despeju.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Entidade Governu finje ba p\u00fabliku katak ema afetadu sira okupa ileg\u00e1l rai estadu maib\u00e9 realidade Governu la implementa prosesu legal hodi identifika rai nain no ema afetadu sira seluk tuir Lei Espropriasaun ba Utilidade Publika (Lei 8\/2017) no Lei Definisaun Titularidade Nain ba rai (Lei 13\/2017) haruka,&#8221; nia esplika liu tan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia haktuir, iha &nbsp;nunu governu hasai obrigat\u00f3riu komunidade sen notifikasaun leg\u00e1l, sen konsultasaun no la kumpre prinsipiu no prosedimentu sira seluk ne&#8217;eb\u00e9 hakerek iha Lei Espropriasaun ba Utilidade Publika (Lei 8\/2017) no Lei Definisaun Titularidade Nain ba rai (Lei 13\/2017). Despeju rezulta komundiade barak lakon asesu ba uma adekuadu no lakon rendimentu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Grupu vulneravel sira hasoru diskriminasaun durante despeju no hetan impaktu todan liu ba sira nia direitu ba uma, edukasaun, saude no seguransa,&#8221; Nia salienta.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia subli\u00f1a, iha fulan Setembru 2024 Relat\u00f3r Espesi\u00e1l ONU nian m\u00f3s hakerek karta ba nunu Governu Timor-Leste kondena despeju forsada nu&#8217;udar violasaun total ba Artigu 11 husi Paktu Internasion\u00e1l Direitu Ekon\u00f3miku, Sosi\u00e1l no Kultur\u00e1l. Ate agora nunu Governu ignora lia menon hirak ne&#8217;e no kontinua atu implementa despeju ne&#8217;eb\u00e9 mak viola Lei Nasion\u00e1l no Lei Internasion\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba ne\u2019e Rede ba Rai husu ba nunu Governu konstitusion\u00e1l atu&nbsp; Hapara imediata despeju ileg\u00e1l. Asegura katak despeju iha futuru tuir lei nasion\u00e1l no lei internasion\u00e1l ne&#8217;eb\u00e9 iha.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Rede ba Rai husu governu atu fin\u00e1liza prosesu levantamentu kadastr\u00e1l (tuir Lei 13\/2017 no Lei 8\/2017 haruka) no atribui t\u00edtulu iha area urbanu no area ne&#8217;eb\u00e9 mak tarjetu ba espropriasaun molok implementa despeju,&#8221; sira husu ba governu<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune&#8217;e mos husu ba governu atu Investiga aktu viol\u00e9nsia, ameasa no abuzu pod\u00e9r husi entidade estadu inklui SEATOU. F-FDTL, PNTL no funsion\u00e1riu sira seluk. Hasa&#8217;e Governu nia kapasidade atu implementa despeju ne&#8217;eb\u00e9 tuir padraun leg\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Proteje direitu ema vulneravel sira nian no asegura igualdade j\u00e9neru durante implementasaun despeju,&#8221; sira kontinua husu ba governu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Alende ne&#8217;e Rede ba Rai mos husu ba Parseiru Internasion\u00e1l sira atu asegura katak sira nia projetu no asist\u00e9nsia t\u00e9knika la kontribui ba violasaun direitu komunidade afetadu sira nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Relat\u00f3riu ida ne&#8217;e fanu ita hotu nu&#8217;udar Timoroan atu hamriik hodi defende povu nia direitu. Tempu to&#8217;o ona atu tane aas estadu de direitu no dignidade povu Timoroan iha prosesu dezenvolvimentu&#8221; Nia konklui.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Organizasaun Naun Governament\u00e1l&nbsp; Rede ba Rai (RbR) ohin hamutuk ho nian membru sira halo lansamentu ba relat\u00f3riu foun kona-ba despeju sira ne&#8217;eb\u00e9 maka implementa husi nunu Governu konstitusion\u00e1l ne&#8217;ebe hah\u00fa husi tinan 2024 to&#8217;o 2025 kontra lei no halo despeju forsada no&nbsp; violasaun grave ba povu afetadu sira nia direitu umanu. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20886,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-20885","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20885","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20885"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20885\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20887,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20885\/revisions\/20887"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20886"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20885"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20885"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20885"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}