{"id":20953,"date":"2025-07-24T11:42:07","date_gmt":"2025-07-24T02:42:07","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20953"},"modified":"2025-07-24T11:42:49","modified_gmt":"2025-07-24T02:42:49","slug":"tr-ansa-livru-kodigu-sivil-iha-tetum-atu-fasilita-publiku-sira-komprende","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/07\/24\/tr-ansa-livru-kodigu-sivil-iha-tetum-atu-fasilita-publiku-sira-komprende\/","title":{"rendered":"TR lansa livru kodigu sivil iha tetum, atu fasilita publiku sira komprende\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Tribunal Rekursu (TR) ohin halo lansamentu ba livru kodegu sivil Timor-Leste tetum, orijen ho lian Portug\u00e9s,&nbsp;&nbsp;atu fasilita komunidade sira. liu-liu aut\u00f3r judisiariu sira, estudante, p\u00fabliku sira ne&#8217;eb\u00e9 to&#8217;o oras ne&#8217;e seidauk kompriende Portug\u00e9s, sira bele asesu iha livru kodigu sivil Tetum ne&#8217;e.<\/p>\n\n\n\n<p>Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu (PTR) Afonso Carmona Ohin hah\u00fa ho lansamentu livru kodegu sivil Timor-Leste iha lian tetum, orijen ho lian Portug\u00e9s, maib\u00e9 iha ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;halo anotasaun maka halo lian tetum, atu nune\u2019e bele fasilita komunidade sira ne&#8217;eb\u00e9 to&#8217;o oras ne&#8217;e seidauk kompriende Portug\u00e9s, sira bele asesu. Se mak hatene Portug\u00e9s la&#8217;o norm\u00e1l tuir konstitusaun haruka l\u00edngua Portug\u00e9s ofisi\u00e1l ne&#8217;eb\u00e9 iha halo ida ne&#8217;e, atu responde ba Konstituisaun katak, tetum m\u00f3s l\u00edngua ofisi\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ohin hah\u00fa ho lansamentu livru kodegu sivil Timor-Leste tetum, orijen ho lian Portug\u00e9s, maib\u00e9 iha ne&#8217;e ita halo anotasaun mak ita halo lian tetum mak ita hola, atu fasilita ita nia populasaun sira ne&#8217;eb\u00e9 to&#8217;o oras ne&#8217;e seidauk kompriende Portug\u00e9s, sira bele asesu. Tanba ne&#8217;e ita halo anotasaun nune&#8217;e fasilita ba ema hotu-hotu, liu-liu aut\u00f3r judisiariu sira, estudante, p\u00fabliku sira ne&#8217;eb\u00e9 presiza,&#8221; dehan Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu Afonso Carmona, iha Edif\u00edsiu TR Kaikoli, Kuarta 23\/07.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba direitu sivil ne&#8217;e nia fundamentu, ema nia direitu iha ne&#8217;eba, direitu relasaun entre ema ho ema, ko&#8217;alia kona-ba propert\u00e1riu, ko&#8217;alia m\u00f3s kona-ba fam\u00edlia nune&#8217;e ko&#8217;alia m\u00f3s kona-ba susesaun eransa sira nian. Ne&#8217;eb\u00e9 importante&nbsp;&nbsp;ba sidadaun Timoroan m\u00f3s kompriende, atu sira bele karik sira nia direitu ema vi\u00f3la karik, sira kompriende, la&#8217;\u00f3s Tribun\u00e1l mak deside tiha depois mak sira dehan Tribun\u00e1l mak hakarak deside, sira la kompriende linguajen ne&#8217;e.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Entaun ita fasilita anotasaun ida ne&#8217;e pensamentu inisiu. Kodegu sivil ohin imi rona artigu 2000 resin, anotasaun signifika artigu sivil ita halo hotu ne&#8217;eb\u00e9 mahar tiha,&#8221; Nia hatete.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba atu halo revogasaun karik iha buat ne&#8217;eb\u00e9 falta kona-ba fam\u00edlia nian, tanba iha ne&#8217;eba ko&#8217;alia kazamentu mais kazamentu sivil, kazamentu Kat\u00f3liku, ho barlakeadu. Entaun iha ne&#8217;e rejiaun barak seidauk temi hotu nia naran, iha posibilidade atu halo alterasaun, mais importante iha tiha sin\u00e1l ida nune&#8217;e ajuda parte ne&#8217;eb\u00e9 presiza.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Iha fatin hanesan Prezidente Rep\u00fablika (PR) Jos\u00e9 Ramos-Horta mos hatete, hein de&#8217;it katak aut\u00f3r sira obra ida ne&#8217;e nian f\u00f3 tempu atu konsulta orijin\u00e1l ka verifika ho tradusaun seluk, karik iha lian Indon\u00e9zia, hodi interpreta ho loloos.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ha&#8217;u lee ona dokumentu barak ne&#8217;eb\u00e9 trad\u00fas ba Tetum, no sira la tuir intensaun husi lejislad\u00f3r ka aut\u00f3r livru nian, no ita la hatene katak la&#8217;\u00f3s de&#8217;it iha Timor-Leste, maib\u00e9 iha nasaun barak, inklui Nasoins Unidas, iha ne&#8217;ebe int\u00e9rprete profision\u00e1l sira halo tradusaun simultanea ba dokumentu ministeri\u00e1l sira husi lian oi-oin. Lian sira ne\u2019e dala ruma hamosu insidente diplom\u00e1tiku, maib\u00e9 di\u2019ak lian Tetum agora ema empresta hela,&#8221;&nbsp;&nbsp;Horta explika.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ida ne&#8217;e empresta maka&#8217;as husi Portug\u00e9s, maib\u00e9 ida ne&#8217;e iha vantazen atu bele refere ba dokumentu orijin\u00e1l. Inisiativa hanesan Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu nian ida ne&#8217;e mak pasu importante seluk iha sistema judisi\u00e1l, ne&#8217;eb\u00e9 tenke asesivel ba sira ne&#8217;eb\u00e9 buka iha tribun\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Tanba ne&#8217;e, parab\u00e9ns ba ema hotu ne&#8217;eb\u00e9 halo esforsu ida ne&#8217;e, no ha&#8217;u agradese tebes,&#8221; tenik PR Horta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Tribunal Rekursu (TR) ohin halo lansamentu ba livru kodegu sivil Timor-Leste tetum, orijen ho lian Portug\u00e9s,&nbsp;&nbsp;atu fasilita komunidade sira. liu-liu aut\u00f3r judisiariu sira, estudante, p\u00fabliku sira ne&#8217;eb\u00e9 to&#8217;o oras ne&#8217;e seidauk kompriende Portug\u00e9s, sira bele asesu iha livru kodigu sivil Tetum ne&#8217;e. Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu (PTR) Afonso Carmona Ohin hah\u00fa ho [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20954,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-20953","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-justisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20953","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20953"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20953\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20956,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20953\/revisions\/20956"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20954"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20953"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20953"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20953"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}