{"id":20989,"date":"2025-07-26T20:29:36","date_gmt":"2025-07-26T11:29:36","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=20989"},"modified":"2025-07-26T20:29:38","modified_gmt":"2025-07-26T11:29:38","slug":"komunidade-uma-kain-61-iha-palasiu-prezidensial-nia-kotuk-koopera-no-husu-kompensasaun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/07\/26\/komunidade-uma-kain-61-iha-palasiu-prezidensial-nia-kotuk-koopera-no-husu-kompensasaun\/","title":{"rendered":"Komunidade uma kain 61 Iha Pal\u00e1siu Prezidensi\u00e1l Nia kotuk Koopera no Husu Kompensasaun"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Okupante uma kain 61 iha Aldeia Kalohan, Suku Bairu-Pite, Postu Administrativu Dom Aleixo, Munis\u00edpiu Dili, ne&#8217;ebe maka durante hela iha area Pal\u00e1siu Prezidensi\u00e1l nia kotuk hah\u00fa sai ona husi fatin, no okupante sira ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;koopera di&#8217;ak ho okupante sira ne&#8217;e husu de&#8217;it maka kompensasaun.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prezidente Rep\u00fablika, Jos\u00e9 Ramos Horta hatete, komunidade uma kain 61 ne&#8217;eb\u00e9 durante okupa ared\u00f3r Pal\u00e1siu Prezidensi\u00e1l iha moru kotuk ne&#8217;e koopera no husu kompensasaun, tanba antes ne&#8217;e iha ona konkordansia. No kleur tiha ona, halo negosiasaun ho sira hotu-hotu. Prezidensia rasik, maib\u00e9 negosiasaun dial\u00f3gu ne&#8217;e ho Minist\u00e9riu Justisa, Minist\u00e9riu Obras P\u00fablika sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Primeiru hetan naran, fam\u00edlia 61 depois ida-idak mak hatete, sira hotu-hotu prontu atu muda, sira presiza mak estadu kompensasaun,&#8221; dehan Prezidente Ramos-Horta&nbsp;&nbsp;iha Kantina Matak Pal\u00e1siu Prezidensi\u00e1l Bairu-Pite, Sesta 25\/07.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xefe Estadu haktuir, kompensasaun ne&#8217;e Minist\u00e9riu Obras P\u00fablika, Minist\u00e9riu Justisa halo dial\u00f3gu nune&#8217;e hatene, ida-idak. Tanba uma kain ida kompensasaun hira, no balun depois hatete ne&#8217;e la to&#8217;o, sira halo dial\u00f3gu fila fali, buat ne&#8217;eb\u00e9 governu haree justu.&nbsp;&nbsp;Prezidensia hamutuk ho Minist\u00e9riu Justisa, Minist\u00e9riu Obras P\u00fablika, rekolla sira nia naran, depois sira hotu-hotu, ida-idak tenke loke konta iha banku. Bainhira konta iha banku la&#8217;o ona, ba diretamente sira nia konta. Ho Prezidensia Rep\u00fablika laiha falla, ne&#8217;e laiha demora ho ida ne&#8217;e.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Purtantu se iha tan ida, rua ne&#8217;eb\u00e9 seidauk tau naran karik, ne&#8217;e ha&#8217;u la hatene, maib\u00e9 sei iha karik, klaru Prezidensia Rep\u00fablika prontu atu tur ko&#8217;alia ho sira, nune&#8217;e rona buat ruma karik, fallansu ruma karik, mais ha&#8217;u kontente&#8221;.Nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba fatin ne&#8217;e Prezidensia Rep\u00fablika nian, tanba tinan ida nia laran ko&#8217;alia ona ho Madre Guilermina atu halo rezid\u00e9nsia boot ne&#8217;e iha Balide Madre Canosiana sira nia fatin. Maib\u00e9, madre Timor sira, Madre Guilermina hotu-hotu konkorda, gosta ideia ne&#8217;e, tanba atu halo projetu boot foun iha Balide.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maib\u00e9 madre sira iha Balide ne&#8217;e labele foti desizaun tenke orden husi Canosianu iha Roma, sira mak afin\u00e1l deside bele ka la&#8217;e, mais buat ne&#8217;e donativu boot ida ba Timor liu-liu ba madre sira, depois uma ne&#8217;e sai ona propriedade, mas hein tinan laiha resposta.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Hein tinan ida, madre sira iha Roma neim f\u00f3 resposta, entaun ha&#8217;u deside halo iha Pal\u00e1siu Prezidensi\u00e1l nia sorin. Entaun prosesu atu hah\u00fa ona, iha tinan ida ne&#8217;e nia laran, obra hah\u00fa 2026 bele prontu ona, bele hatama feto sira ne&#8217;eb\u00e9 idade universidade, bele 300 to&#8217;o 500,&#8221; Nia subli\u00f1a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia explika, fatin ne&#8217;e modernu 100%, sei uza de&#8217;it paniel sol\u00e1r, sei iha sistema akapta udan been, no bee ne&#8217;eb\u00e9 uza sei halo resiklazen ne&#8217;e primeiru iha Timor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Ne&#8217;e ha&#8217;u mak hatete ba Abudabhi, ha&#8217;u hakarak nune&#8217;e, sira konkorda. Ne&#8217;e sistema modernu, paniel sol\u00e1r depois la gasta osan ba eletrisidade, labele selu eletrisidade karun tebe-tebes, depois akapta udan been,&#8221; nia afirma.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Alende, bee ne&#8217;eb\u00e9 uza iha dapur, iha hariis fatin ne&#8217;eb\u00e9 de&#8217;it, ba fatin ida halo resiklazen, depois sistema resiklazen uma ne&#8217;e nian. Bee ne&#8217;eb\u00e9 halo resiklazen bele uza fila fali, regra jardim, ka fase hena, tanba sistema modernu. Maib\u00e9, ko&#8217;alia tiha ona orden madre salesiana depois toma konta, la presiza barak tan, tanba feto oan sira hotu-hotu maioridade ona.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba la&#8217;\u00f3s labarik kosok oan tenke ema ba haree, depois sira organiza didi&#8217;ak, feto oan sira ne&#8217;eb\u00e9 hela uma ne&#8217;e, sira mak sei organiza malu, halo rotasaun, kada semana grupu ida mak tein, grupu ida fase hena, tanba iha m\u00f3s m\u00e1kina fase hena nian hotu, grupu ida hamoos uma, grupu ida hadia jardim mas madre na&#8217;in 6 ka na&#8217;in 10 maka orienta sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Ne&#8217;e mak ha&#8217;u foin haree ba Embaixad\u00f3r ho nia kontrat\u00f3r boot husi \u00cdndia mai tiha ona, nune&#8217;e haree. Estudante sira ne&#8217;e seluk buat ne&#8217;eb\u00e9 sira bele, $5, $10, $40 kada fulan konforme sira bele. Mais depois ha&#8217;u m\u00f3s sei haree halo scholarship ida, ne&#8217;e ha&#8217;u loke daudaun tiha ona, scholarship ne&#8217;e ohin ka aban nune&#8217;e tama ona Minist\u00e9riu Justisa. Sira ne&#8217;eb\u00e9 labele selu ne&#8217;e fundasaun mak selu ba sira,&#8221; nia hatete.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maib\u00e9, dormit\u00f3riu ne&#8217;e ba ema kiak sira inan-aman sira iha foho, inan-aman agrikult\u00f3r, kuitadu fila liman iha Dili f\u00f3 fatin ba sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Antes ne&#8217;e, Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o informa, iha hasoru malu ne&#8217;e Prezidente Rep\u00fablika, Jos\u00e9 Ramos Horta m\u00f3s informa kona-ba okupante uma kain 61 iha Aldeia Kalohan, Suku Bairu-Pite, Postu Administrativu Dom Aleixo, Munis\u00edpiu Dili iha area Pal\u00e1siu Prezidensi\u00e1l nia kotuk hah\u00fa sai ona husi fatin ne&#8217;eb\u00e9 durante ne&#8217;e sira okupa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o, Hatete, ohin hasoru malu ho Prezidente Rep\u00fablika (PR) Jos\u00e9 Ramos-Horta nia&nbsp;&nbsp;informa katak hasai ona komunidade sira aitarak laran ne&#8217;ebe maka hela iha Pal\u00e1siu Prezidensi\u00e1l nia sorin no atu halo dormit\u00f3riu ba&nbsp;&nbsp;estudante feto sira ne&#8217;ebe maka tun husi munis\u00edpiu mai ne&#8217;e atu hela maib\u00e9 sira hela ne&#8217;e laos gratuita maib\u00e9 selu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Hasoru malu ho Prezidente Rep\u00fablika m\u00f3s informa, imi haree ona komunidade sira iha Aitarak Laran ne&#8217;eb\u00e9 hasai, nia atu halo dormit\u00f3riu ida ba estudante feto sira ne&#8217;eb\u00e9 husi Munis\u00edpiu mai hela, la&#8217;\u00f3s gratuita, selu-selu uitoan-uitoan,&#8221; Dehan&nbsp;&nbsp;Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o ba jornalista sira bainhira remata enkontru ho Prezidente Rep\u00fablika Jos\u00e9 Ramos-Horta iha Pal\u00e1siu Prezidensi\u00e1l Bairu-Pite, Kinta 24\/07.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dormit\u00f3riu ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;Emirante \u00c1rabe Unidus maka atu halo, loloos ne&#8217;e dormit\u00f3riu ba feto sira husi munis\u00edpiu mai hela ne&#8217;e atu halo iha Balide, mais fatin iha ne&#8217;eba ne&#8217;e kolot ne&#8217;eb\u00e9 mai halo iha pal\u00e1siu nia kotuk ne&#8217;e.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xefe Governu ne&#8217;e horseik fila husi&nbsp;&nbsp;nia vizitasaun ba Singapura, liuhusi Aitarak laran haree komunidade nia hela fatin ne\u2019ebe maka governu liuhusi Sekret\u00e1riu Estadu Asuntu Topon\u00edmia no Organizasaun Urbana hasai hotu ona komunidade sira maib\u00e9 hasai sira ne&#8217;e Prezidente Rep\u00fablika rasik maka husu ba SEATOU mai hasai.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Ha&#8217;u horsehik to&#8217;o, ha&#8217;u liu, ha&#8217;u haree, ha&#8217;u dehan SEATOU mate ona, afin\u00e1l Prezidente Rep\u00fablika mak husu SEATOU mai hamoos tiha lai,&#8221; Dehan Primeiru Ministru<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Primeiru Ministru hatete, atu f\u00f3&nbsp;&nbsp;Indeminizasaun ba komunidade sira ne&#8217;e, osan la f\u00f3 direta ba komunidade sira afetadu maib\u00e9 osan sira ne&#8217;e governu sei halo transper\u00e9nsia liu husi banku maka komunidade afetadu sira foti.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Indeminizasaun ne&#8217;e la f\u00f3 osan direita, hatene katak osan haruka ba banku, la&#8217;\u00f3s ita mak f\u00f3 osan direta ne&#8217;e l\u00e1&#8217;os indeminizasaun, tenke kontrola buat ne&#8217;e hotu,&#8221;&nbsp;&nbsp;Nia subli\u00f1a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maib\u00e9 bankada Fretilin lamenta ho serbisu Sekret\u00e1riu Estadu Asuntu Topon\u00edmia no Organizasaun Urbana (SEATOU) nian katak, hasai komunidade la prepara fatin ba komunidade sira,&nbsp;&nbsp;Maib\u00e9 Xefe Governu dehan nia foti lima no atu liberta povu ne&#8217;e hanesan ne&#8217;e<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;La prepara, ne&#8217;e ha&#8217;u foti liman ba Fretili, liberta povu ne&#8217;e hanesan ne&#8217;e,&#8221; Dehan Xanana<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Okupante uma kain 61 iha Aldeia Kalohan, Suku Bairu-Pite, Postu Administrativu Dom Aleixo, Munis\u00edpiu Dili, ne&#8217;ebe maka durante hela iha area Pal\u00e1siu Prezidensi\u00e1l nia kotuk hah\u00fa sai ona husi fatin, no okupante sira ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;koopera di&#8217;ak ho okupante sira ne&#8217;e husu de&#8217;it maka kompensasaun. Prezidente Rep\u00fablika, Jos\u00e9 Ramos Horta hatete, komunidade uma [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20990,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-20989","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20989","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20989"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20989\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20991,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20989\/revisions\/20991"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20990"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20989"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20989"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20989"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}