{"id":21050,"date":"2025-08-04T20:11:50","date_gmt":"2025-08-04T11:11:50","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=21050"},"modified":"2025-08-04T20:11:53","modified_gmt":"2025-08-04T11:11:53","slug":"jsmp-desizaun-tr-prova-ida-kumpre-konstituisaun-no-lei-parte-hotu-presiza-halo-tuir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/08\/04\/jsmp-desizaun-tr-prova-ida-kumpre-konstituisaun-no-lei-parte-hotu-presiza-halo-tuir\/","title":{"rendered":"JSMP: Desizaun TR Prova Ida Kumpre Konstituisaun no Lei, Parte Hotu Presiza Halo Tuir"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Relasiona ho desizaun Tribunal Rekuru nian ne\u2019ebe deklara Inkonstitusionalidade ba altersaun ba Lei Organizasaun Judisi\u00e1ria ho ida ne\u2019e&nbsp;<em>Judicial System Monitoring Programme<\/em>&nbsp;(JSMP) husu ba parte hotu atu halo tuir desizaun Tribun\u00e1l Rekursu kona-ba Inkonstitusionalidade artigu 2 Lei n\u00fa. 4\/2025 segunda alterasaun ba Lei nu.25\/2021 kona-ba Lei Organizasaun Judisi\u00e1ria.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha konferensia Imprensa Peskizad\u00f3r Leg\u00e1l JSMP, Luis de Oliveira, hatete, JSMP apresia no kongratula Juis Koletivu sira iha Tribun\u00e1l Rekursu (TR) ne&#8217;eb\u00e9 tuir Konstituisaun no lei, asume m\u00f3s kompet\u00e9nsia konstitusion\u00e1l no eleitor\u00e1l Tribun\u00e1l Supreme Justisa (STJ) tuir Artigu 126 Konstituisaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba iha kontestu ida ne&#8217;e,sira hatudu sira ninia kualidade serbisu no ezerse sira nia kompet\u00e9nsia ho independente hodi hakruk de&#8217;it ba Lei no Konstituisaun hanesan prevee iha Artigu 119 Konstituisaun. TR ezerse kompetensia STJ nian ne&#8217;e iha periodu tempor\u00e1riu de&#8217;it ka tranzit\u00f3ria de&#8217;it hanesan prevee iha pontu 2 Artigu 164 Konstituisaun, katak bainhira seidauk instala STJ, knaar no kompetensia sira relevante ba STJ nian TR mak hala&#8217;o.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cDesizaun TR iha loron 31 Jullu 2025 ne&#8217;e reafirma pozisaun no perspetiva leg\u00e1l jur\u00eddiku JSMP ne&#8217;eb\u00e9 antes ne&#8217;e aprezenta ona katak, nomeasaun Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu atu\u00e1l konstitui inkumprimentu ka violasaun ba norma konstitusion\u00e1l sira, ne&#8217;eb\u00e9 prevee rek\u00e9zitu leg\u00e1l kona-ba prosesu nomeasaun ba kargu Prezidente Tribunal Rekursu ne&#8217;eb\u00e9 iha tempu hanesan asume m\u00f3s knaar nu&#8217;udar Prezidente Tribun\u00e1l Supremu Justisa. Rek\u00e9zitu sira ne&#8217;e mak hanesan prevee iha pontu 3) Artigu 124 Konstituisaun kona-ba STJ katak Prezidente STJ nomeadu entre juis sira STJ nian ba mandatu tinan haat (4) hosi Prezidente Rep\u00fablika,\u201d dehan Peskizad\u00f3r Leg\u00e1l JSMP, Luis de Oliveira, iha edifisiu JSMP kolmera, Segunda 4\/08<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, Desizaun TR nian ne&#8217;e nu&#8217;udar prova ida kona-ba firmeza no kumprimentu ba prins\u00edpiu Estadu Direitu Demokr\u00e1tiku nian katak desizaun hotu tenke tuir Konstituisaun no lei. Iha parte seluk, sai hanesan teste pol\u00edtiku ida ba \u00f3rgaun soberanu sira hotu oinsa atu hatuur interese estadu no sistema justisa aas liu interese sira seluk.<\/p>\n\n\n\n<p>Desizaun m\u00f3s reafirma no reflete movimentu konstitusion\u00e1l ne&#8217;eb\u00e9 Governu Konstitusion\u00e1 Dasia (IX) no Prezidente Rep\u00fablika atu\u00e1l antes ne&#8217;e promove durante kampa\u00f1a eleitor\u00e1l kona-ba tema boot &#8220;Repozisaun Ordem Konstitusion\u00e1l&#8221; nu&#8217;udar tema estrat\u00e9jiku no pertinente iha estadu direitu demokr\u00e1tiku.<\/p>\n\n\n\n<p>Desizaun fin\u00e1l tribun\u00e1l nian ne&#8217;e ho natureza kumprimentu obrigat\u00f3riu hanesan prevee iha pontu 3) artigu 118 Konstituisaun ne&#8217;eb\u00e9 define katak Tribun\u00e1l nia desizaun prevalese liu desizaun hosi autoridade sira seluk no tenke kumpri obrigatoriamente.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201clha kontestu ida ne&#8217;e, desizaun TR kona-ba inkonstitusionalidade sei la konstitui rekursu hanesan desizaun ba kazu babain sira nein atu halo revizaun ba lei iha kazu iha kontestu veto pol\u00edtika hosi Prezidente Rep\u00fablika ba lei ruma ne&#8217;eb\u00e9 Parlamentu Nasion\u00e1l haruka ba promulgasaun,\u2019\u2019 hatete Luis.<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 JSMP fiar katak tantu Prezidente Rep\u00fablika Jos\u00e9 Ramos-Horta, Prezidente Rekursu atual Afonso Carmona, no \u00f3rgaun soberanu sira seluk, entidade relevante sira seluk, sei hatuur interese estadu aas liu interese seluk hodi kumpri desizaun Tribunal relasiona ho materia ne&#8217;ebe juis sira husi tribunal rekursu dekreta kona-ba inkonstitusionalidade nomeasaun Prezidente Tribunal Rekursu.<\/p>\n\n\n\n<p>Partikularmente, JSMP fiar metin katak Prezidente Tribunal Rekursu atual sei hatudu vontade boot, konsiensia moral-s\u00edviku no profisional atu kolabora no kumpri orden tribunal nian nu&#8217;udar ordem aas liu iha estadu demokratiku ne&#8217;ebe konsagra iha Konstituisaun nu&#8217;dar lisaun polftiku boot liu ba povu no estadu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2018\u2019Liuliu nu&#8217;udar juis no autoridade judisiariu&nbsp;&nbsp;mak sei hatudu dalan loos ba sosiedade no estadu tomak katak desizaun tribunal nian sei iha efeitu vinkulativu no final nune&#8217;e bele hametin konfiansa p\u00fabliku ba setor justisa. Iha parte seluk, kualker aktu ka diploma normativu no lejizlativu ne&#8217;ebe STJ\/TR deklara inkonstitusional ka nulu ka mate, nia sei la iha efetivu jur\u00eddiku ka la iha ona nia vijensia,\u2019\u2019 nia esplika.<\/p>\n\n\n\n<p>JSMP husu&nbsp;&nbsp;ba Governu atu bele tau prioriedade ba instalasaun STJ hodi bele evita problema ne&#8217;ebe hanesan iha futuru. Tanba JSMP haree katak kazu ida ne&#8217;e sai hanesan lisaun boot ne&#8217;ebe parte relevante hotu-hotu aprende no evita atu labele akontese tan iha futuru.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa&nbsp; Relasiona ho desizaun Tribunal Rekuru nian ne\u2019ebe deklara Inkonstitusionalidade ba altersaun ba Lei Organizasaun Judisi\u00e1ria ho ida ne\u2019e&nbsp;Judicial System Monitoring Programme&nbsp;(JSMP) husu ba parte hotu atu halo tuir desizaun Tribun\u00e1l Rekursu kona-ba Inkonstitusionalidade artigu 2 Lei n\u00fa. 4\/2025 segunda alterasaun ba Lei nu.25\/2021 kona-ba Lei Organizasaun Judisi\u00e1ria. Iha konferensia Imprensa Peskizad\u00f3r [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":21051,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-21050","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-justisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21050","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21050"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21050\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21052,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21050\/revisions\/21052"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21051"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21050"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21050"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21050"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}