{"id":21057,"date":"2025-08-05T22:49:44","date_gmt":"2025-08-05T13:49:44","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=21057"},"modified":"2025-08-05T22:49:45","modified_gmt":"2025-08-05T13:49:45","slug":"fretilin-konsidera-dekretu-prezidente-republika-nomeia-carmona-sofre-nulidade-insanavel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/08\/05\/fretilin-konsidera-dekretu-prezidente-republika-nomeia-carmona-sofre-nulidade-insanavel\/","title":{"rendered":"FRETILIN Konsidera Dekretu Prezidente Republika Nomeia Carmona Sofre Nulidade Insanavel\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Silvino Freitas<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Relasiona ho pedidu fiskalizasaun abstrata ba lei organizasaun judisiaria artigu 76 alinea A ne&#8217;eb\u00e9 tribun\u00e1l deklara norma ne&#8217;e inkonstituision\u00e1l, maka deputadu husi bankada Frente Revolusionariu Timor Leste Indepedente (FRETILIN), konsidera dekretu Prezidente Republika ne&#8217;ebe nomeia Juiz Afonso Carmona, ba Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu (PTR) ne&#8217;e sofre ona nulidade insanavel, nune&#8217;e sira husu PTR atu\u00e1l Afonso Carmona atu husik ona Tribun\u00e1l Rekursu, no Prezidente Republika tenke nomeia fali Prezidente Tribun\u00e1l foun, tuir konstituisaun haruka, nune&#8217;e karik Prezidente la kumpri desizaun Tribun\u00e1l mak sira konsidera obstruisaun ba Justisa tanba Prezidente Republika jura iha momentu toma de posse, atu kumpri no sai defensoria ba konstiuisaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Deputadu Francisco dos Santos Boraluli dehan, husi sira nia pedidu fiskalizasaun abstrata ba Lei n\u00b0 4\/ 2025, 28 abril, Lei Organizasaun Judisi\u00e1riu, nune simu ona notifikasaun ak\u00f3rdaun no desizaun Tribunal Rekursu nian ba sira nian rekerimentu, nune\u2019e sira kongratula Juiz koletivu Tribunal Rekursu nian ne\u2019eb\u00e9 embora ho presaun oioin, husi poder pol\u00edtiku hatudu duni sira nia independ\u00e9nsia profesionalismu&nbsp;&nbsp;no ser\u00ededade iha sira nia kna\u2019ar, hodi hasai ak\u00f3rdaun n\u00fameru 05\/CONST\/2025\/TR, NUC: 0042\/25TRDIL, ne\u2019eb\u00e9 deklara Inkonstituisionalidade ho Forsa Obrigat\u00f3riu Jer\u00e1l ba artigu 2.0 Lei n\u00b0 4\/ 2025, 28 abril, 2.a alterasaun ba Lei Organizasaun Judisi\u00e1riu, ne\u2019eb\u00e9 aumenta artigu 76.0-A. Tribunal Rekursu kumpri duni ninia obrigasaun nu\u2019udar \u00faltima inst\u00e1nsia defensor ba Konstitu\u00edsaun Rep\u00fablika Demokr\u00e1tika Timor-Leste nian.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHo ak\u00f3rdaun Tribunal Rekursu nian ne\u2019e, afeta diretamente pozisaun Prezidenti Tribunal Rekursu atual, katak Juiz Afonso Carmona hanesan Prezidenti Tribunal Rekursu ne\u2019e de faktu,no laiha ona legitimidade legal, tanba Prezidente Rep\u00fablika, nomeia Juiz Afonso Carmona liu husi dekretu Prezidenti n\u00fameru 35\/2025 de 29 de Abril, ne\u2019eb\u00e9 bazeia ba alin\u00e9a j) husi artigu 86.0, konjuga ho n\u00fameiru 3 husi artigu 124 Konstituisaun, no mos lei vijente\u201d dehan Deputadu Francisco dos Santos Boraluli liuhusi konferensia imprensa neebe halo iha sala bankada FRETILIN iha parlamentu nasional, (05\/08).<\/p>\n\n\n\n<p>Boraluli klarifika, lei vijente ne\u2019eb\u00e9 refere iha dekretu Prezidenti nian maka Lei n\u00b0 4\/ 2025, 28 abril, Lei Organizasaun Judisiariu, ho nia aditamentu iha artigu 76-A, hodi estabelese mos krit\u00e9ria sira atu sai Prezidente Tribunal Rekursu nian, ne\u2019eb\u00e9 ikus mai, liu husi akordaun ida ne\u2019e, Tribunal deklara norma ne\u2019e inkonstitusional ka kontra Konstituisaun, nune\u2019e Dekretu Prezidenti nian hodi nomeia&nbsp;&nbsp;Juiz Afonso Carmona nu\u2019udar Prezidenti Tribunal Rekursu, sofre ona nulidade insan\u00e1vel, tanba tuir artigu 2 n\u00fameru 3 Konstitu\u00edsaun Rep\u00fablika ne\u2019eb\u00e9 hatete lei sira no aktu sira Estadu nian no mos poder lokal nian s\u00f3 bele vale bainhira halo tuir deit konstitu\u00edsaun.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNulidade insan\u00e1vel ne\u2019e signifika katak, aktu Prezidente Rep\u00fablika nian hodi halo nomesaun ba Prezidenti Tribunal rekursu ne\u2019e nulu no la vale, hah\u00fa kedas husi in\u00edsiu nomesaun, ka ho liafuan seluk katak, nomeasaun ne\u2019e la existe ka nunka akontese, tanba labele haketak aktu nomesaun liu husi dekretu Prezidenti Rep\u00fablika nian, ho norma ne\u2019eb\u00e9 Prezidenti Rep\u00fablika uza hodi halo nomeasaun ba Juiz Afonso Carmona\u201d esplika Francisco Boraluli.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan tan, tuir lol\u00f3s&nbsp;&nbsp;Prezidenti Rep\u00fablika bele ezerse ninian kompet\u00e9nsia Konstitusional tuir artigu 149 Konstitu\u00edsaun Rep\u00fablika, hodi husu fiskalizasaun preventiva molok promulga alterasaun Lei Organizasaun Judisi\u00e1riu, maibe Prezidenti Rep\u00fablika la halo ida ne\u2019e, Prezidenti Rep\u00fablika hili dalan lais nian, iha loron 28 Abril 2025 promulga alterasaun Lei Organizasaun Judisi\u00e1riu&nbsp;&nbsp;no iha loron tuir kedas, 29 Abril 2025 nomeia Juiz Afonso Carmona nu\u2019udar Prezidenti Tribunal Rekursu, karik Prezidenti Rep\u00fablika husu duni Fiskalizasaun preventiva, Juiz Afonso Carmona la priense krit\u00e9ria atu sai Prezidenti Tribunal Rekursu tamba Tribunal Rekursu sei deklara krit\u00e9riu sira ne\u2019eb\u00e9 uza hodi nomeia Prezidenti Tribunal Rekursu atual, inkonstitusional hanesan ak\u00f3rdaun ne\u2019eb\u00e9 fo sai dadaun ne\u2019e.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKaer ba desizaun tribunal nian ne\u2019e, no mos atu salvaguarda integridade, independ\u00e9nsia no normal funsionamentu Tribunal Rekursu nian, ami husu Mer\u00edtissimo Ju\u00edz Afonso Carmona atu voluntariamente husik hela ka dada-an husi Tribunal Rekursu ho dignidade tomak no ami husu Prezidenti Rep\u00fablika atu nomeia fali Prezidenti Tribunal Rekursu foun tuir konstitu\u00edsaun haruka\u201d nia dehan tan.<\/p>\n\n\n\n<p>Fatin hanesan, Deputadu David Ximenes Mandati&nbsp;&nbsp;dehan, dezisaun tribunal rekursu nian neebe deklara inkontitusionalidade ba nomeasaun prezidente tribunal rekursu Afonso Carmona ne\u2019e desizaun neebe as liu iha justisa timor nian, nunee mak prezidente la kumpri desizaun refere maka konsidera Obstrui\u00e7\u00e3o a Justisa kuandu iha sosiedade maka lei la vigora ona sosiedade laiha ona justisa hodi mosu fali ditadura maibe timoroan hotu rejeita rejimi ditadura, tanba timor leste laos hanesan uluk neebe izola husi indonesia maibe iha embaixador sira neebe akompana.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201ckuandu ita nia justisa la lao kuandu senor ida neeba nee lakohi nia nuudar politika nia hakarak hela iha neeba maibe nia jurista nia konsiente sasan sira nee nia hatene an, nia lakohi nia mak sei estraga nia dezisaun sira nee monu ba nulidade hotu\u201d dehan Deputadu David Ximenes Mandati.<\/p>\n\n\n\n<p>Deputadu Antonino Bianco mos fundamenta, akordu neebe fo sai husi tribunal nee obriga orgaun soberania inklui prezidente tenke kumpri no sidadaun sira hotu, nunee mos Prezidente Republika halo juramentu ba konstituisaun hodi sai defensoria ba kontituisaun maka tenke kumpri desizaun inkontituisional neebe tribunal hasai, nee Prezidente nia dever neebe obrigatoriu, la kumpri nee hamosu violasaun grave neebe konsidera nulidade.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Silvino Freitas Relasiona ho pedidu fiskalizasaun abstrata ba lei organizasaun judisiaria artigu 76 alinea A ne&#8217;eb\u00e9 tribun\u00e1l deklara norma ne&#8217;e inkonstituision\u00e1l, maka deputadu husi bankada Frente Revolusionariu Timor Leste Indepedente (FRETILIN), konsidera dekretu Prezidente Republika ne&#8217;ebe nomeia Juiz Afonso Carmona, ba Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu (PTR) ne&#8217;e sofre ona nulidade insanavel, nune&#8217;e sira husu PTR [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":21058,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-21057","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-justisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21057","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21057"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21057\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21059,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21057\/revisions\/21059"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21058"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21057"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21057"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21057"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}