{"id":21146,"date":"2025-08-14T16:52:54","date_gmt":"2025-08-14T07:52:54","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=21146"},"modified":"2025-08-14T16:52:56","modified_gmt":"2025-08-14T07:52:56","slug":"sekoms-ho-ki-deside-elimina-esbosu-lei-komsos-artigu-38-b-responsabilidade-penal","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/08\/14\/sekoms-ho-ki-deside-elimina-esbosu-lei-komsos-artigu-38-b-responsabilidade-penal\/","title":{"rendered":"SEKOMS ho KI Deside Elimina Esbosu Lei Komsos Artigu 38 B Responsabilidade Penal"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Relasiona ho Esbosu Lei Komunikasaun Sosi\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 maka Sekret\u00e1riu Estadu Komunikasaun Sosi\u00e1l (SEKOMS) prepara iha artigu 38 B kona-ba responsabilidade pen\u00e1l no iha artigu n\u00fameru 01 to\u2019o n\u00fameru 07 jer\u00e1lmente atu penaliza jornalista, media no produtu jornal\u00edstika. Ohin Sekoms ho konsellu Imprensa Timor-Leste (KI-TL) halo diskusaun kona-ba esbosu lei ne\u2019e no ikus deside hasi ka elemina tiha ona esbosu lei KomSos artigu 38 B kona-ba responsabilidade pen\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>Sekret\u00e1riu Estadu Komunikasaun Sosi\u00e1l (SEKOMS) Expedito Loro Dias Ximenes, hatete,&nbsp; kona-ba Prosesu revisaun lei numeru 5 \/1014 lei komunikasaun social, ohin Sekoms ho konsellu Imprensa hahu halo diskusaun, Portantu durante ne&#8217;e hanesan balun f\u00f3 sai tiha esbosu ka proposta ne&#8217;e ba iha publiku, maibe lolos ne\u2019e ninia prosesu ne\u2019e hahu ohin maka halo diskusaun. Tanba&nbsp; tuir lei molok Sekoms atu aprezenta ba iha Konselhu Ministru (KM) depois ba liu parlamentu nasional tenke rona uluk lai husi Konselhu Imprensa (KI)<\/p>\n\n\n\n<p>Ohin mak ami ho konsellu Imprensa hahu ko&#8217;alia husi diskusaun naruk, diskusaun nakonu ho amizade, nakonu ho amigavel, nakonu ho kualidade espresaun ne\u2019ebe ida idak hato&#8217;o, husi Konselhu Imprensa no ekipa juridiku governu nian Sekoms nia ne&#8217;ebe ha&#8217;u rasik mak lidera diskusaun ne&#8217;e ikus mai ami konkorda katak atu bele hahu, no atu halakon hanesan manipulasaun, espekulasaun ne&#8217;ebe mak oras ne&#8217;e daudaun ba iha publiku,&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir lolos esbosu ne&#8217;e dokumentus ofisial governu nian ke labele sai ba iha liur mas komu iha ema balun ke f\u00f3 sai tiha ona ba liur, iha tiha ona provoka diskusaun ba iha publiku<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Tuir ha&#8217;u diskusaun ne&#8217;e mos diak para sira bele mos f\u00f3 parser ba iha publiku mai iha governu, parser sira ne&#8217;e balun halo aspekulasaun oi-oin ,tanba balun seidauk lee lei ne\u2019ebe mak vigora hela entaun sira nia komentariu sira ne&#8217;e bele dehan katak dalabarak fora de kontestu,&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e mak&nbsp; ohin Sekoms ho konsellu Imprensa hahu duskusaun, no konkorda malu ona katak iha kontestu Timor nia katak media mak pilar ba demokrasia, media mak sai hanesan orgaun ne&#8217;ebe mak importante ba iha procesu konstrusaun ba estadu no nasaun, media mos tenke iha regulamentasaun ida ne\u2019ebe mak forti atu bele proteje nia atu asegura nian iha nia servisu lorloron nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Revisaun ida nee katak aditamentu ida ne&#8217;e ho objektivu atu proteje no asegura servisu orgaun komunikasaun sosi\u00e1l nian. Tanba ne&#8217;e revisaun ida ne&#8217;e laiha oituan mos atu hamate liberdade imprensa iha Timor Leste (TL) revisaun ne&#8217;e&nbsp; laiha intensaun oituan mos atu kriminaliza produtu jornalista nian. Tanba iha espekulasaun barak ne\u2019ebe maka la tuir ona kontestu ba lei ne&#8217;ebe mak sei la&#8217;o hela ne&#8217;e no lei ne\u2019ebe maka sei vigora.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ami hanoin atu proteje jornalista sira hanesan informador, edukador iha ita nia rai, mak governu ho konselhu imprensa konkorda atu iha artigu 38&nbsp; ami simplifika hasai tiha ka elimina tiha, esplikasaun detalhu ida iha artigo 38&nbsp; B,&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba&nbsp; ne&#8217;e&nbsp; Sekoms ho konsellu Imprensa konkorda no halo diskusaun ne&#8217;ebe maka naruk,&nbsp; diskusaun ho karakter ne&#8217;ebe hadomi ba profisaun jornalista sira nian, hadomi ba Timor-Leste nia demokrasia, Tanba ne&#8217;e Sekoms ho konsellu Imprensa konkorda hasai tiha esbosu lei komunikasaun Sosi\u00e1l artigu B kona-ba&nbsp; responsabilidade pen\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ami senti katak esplikasaun ida nee bele karik bele mosu fali iha espekulasaun ,ema balun neebe mak ladun diak ,ami konkorda atu elimina artigu 38 B,&#8221; nia afirma.<\/p>\n\n\n\n<p>Maibe Sekoms nafatin kaer artigu lei ne\u2019ebe mak vigora ho mos revisaun balun mas revisaun sira ne&#8217;e agora iha sei iha hela procesu diskusaun nafatin to&#8217;o loron ruma sei konvida organizasaun Jornalista sira, media nain sira, soviedade sivil no husi Universidade sira neebe mak iha departamentu komunikasaun social Sekoms sei konvida sira para rona tok sira nia hanoin.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ohin ami konkorda malu ne&#8217;e entre Sekoms ho Konselhu Imprensa sei konvida mos sociedade sivil sira depois ida ne&#8217;e mak ami foin halo esbosu draf ida depois lori ba, tanba ida ne\u2019e nafatin esbosu, esbosu ne&#8217;e sei to&#8217;o iha Konselhu Ministru sei apresia,&nbsp; Konselhu Ministru mos bele f\u00f3 hanoin balun depois Konselhu Ministru enkaminha, tanba se mak sei halo lei ne\u2019e mak governu ho parlamenti nasional&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Esbosu se bainhira husi governu&nbsp; ida ne&#8217;e hanaran proposta de lei, mas bainhira parlamentu mak halo lei ne\u2019e projetu de lei, ne&#8217;ebe depois de apresiasaun husi Konselhu Ministru sei ba iha Parlamentu Nasion\u00e1l mak iha kompetensia tomak atu bele halo audensia publika ba media nain sira fali husi akademiku sira, sociedade sivil no mos bele ba iha organizasaun jornalista sira .<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 iha mos balun tan agora tekniku sira haree hela agora diskusaun tekniku tantu juridiku Governu nian Sekoms nia ho juridiku sira husi Konselhu Imprensa mais sertu hanesan ohin&nbsp; hateten agora daudaun ne&#8217;e desisaun diskusaun ikus halo ne\u2019e mak elimina artigu 38 B, maib\u00e9 hakarak repete tan katak revisaun ne&#8217;e sei la kriminaliza produtu jornalista.<\/p>\n\n\n\n<p>Tamba ne&#8217;e mak iha artigu 34 lei komunikasaun sosi\u00e1l ne&#8217;e r iha tiha ona lei vizenti ne&#8217;e iha artigu 34 iha ne&#8217;eba ko&#8217;alia kona-ba direitu de resposta ho direitu de ratifikasaun tantu ida ne&#8217;e prinsipiu basiku ba iha orgaun komunikasaun sosi\u00e1l no etika jornalismu nian&nbsp; ne\u2019ebe ida ne&#8217;e kontinua.<\/p>\n\n\n\n<p>Nee signifika katak wainhira jornalista mos laos anjo nia mos bele halo sala normal maib\u00e9 iha dalan ida mak nia bele hanesan jornalista ida hakerek Kona-ba ema nia dignidade ke tun tiha iha privasidade ezemplu entaun ema ne\u2019e bele halo protestu liu husi halo direitu de resposta.<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 tuir lei ne\u2019e hatete iha 30 dias nia laran masimu nia tenke halo protestu ne&#8217;e ho naran direitu de resposta,&nbsp; media ida ne\u2019ebe halo sala ne&#8217;e nia presiza fo hatene&nbsp; para halo resposta se nia tau iha jornal se nia tau iha pagina primeiru iha artigu ne&#8217;e kuandu ema ne\u2019e halo direitu de resposta ne&#8217;e tau duni iha pagina primeiru no mos trasmisaun televisaun se nia tau iha notisia destake ema ne\u2019e halo protestu ka direitu de resposta nia mos ne&#8217;e mos tau kedas iha destake ida ne&#8217;e mak iha artigu 34&nbsp; lei komunikasaun sosi\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>Prezidente konsellu Imprensa Timor-Leste (KI-TL), Ant\u00f3nio Cesar Moniz Mali, hatete<strong>, <\/strong>&nbsp;ohin&nbsp; Sekoms ho konsellu Imprensa halo diskusaun ba lei KomSos artigu 38 B responsabilidade pen\u00e1l no parte rua ne&#8217;e intende malu ho di&#8217;ak loos, embora&nbsp; iha artigu&nbsp; 38 B responsabilidade pen\u00e1l&nbsp; sai tiha polemika iha publiku husi sosedade sivil, husi komunidade media rasik ne&#8217;ebe maka f\u00f3 reasaun makaas tebes.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Esplikasaun hanesan horseik ha&#8217;u dehan tiha ona ba media balun, ohin&nbsp; konsellu Imprensa liu-liu hau ho konseileiru nain rua ne&#8217;ebe reprezenta media ho media nain, ami mai husu esplikasaun duni iha Sekoms kona-ba intensaun&nbsp; husi artigu ida,&#8221; nia hatete.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, esplikasaun ne&#8217;ebe Sekoms explika beibeik ona iha media no mos karik iha diskusaun pessoal ruma, Sekoms hatete laiha intensaun&nbsp; atu kriminaliza media. Maib\u00e9 ohin KI&nbsp; mos husu duni ba Sekoms ho ekipa tekniku sira, artigu 38 B Responsabilidade Penal ne\u2019e ninia intensaun saida? esplikasaun hanesan laiha intensaun atu kriminaliza media sira.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Maib\u00e9 ohin iha esplikasaun ne&#8217;ebe ami hetan intensaun justru atu proteje liu tan media sira. entaun ami to&#8217;o iha konkluzaun katak&nbsp; se hanesan ne&#8217;e entaun ita mantein deit lei ezist\u00e9nsia bele ka lae? afin\u00e1l konsellu Imprensa ho Sekoms iha hanoin hanesan hela,&#8221; nia explika.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e ohin konsellu Imprensa mai propoin tanba mosu ona polemika&nbsp; karik bele mantein lei ezist\u00e9nsia, afin\u00e1l Sekoms ho nia ekipa hanoin&nbsp; hela karik bele kontinua, se labele hasai tiha laiha problema tanba iha fase diskusaun no an\u00e1lise hela.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Entaun ami to&#8217;o iha pontu ida ami aseita malu, sei karik lei ida ne&#8217;e hamosu konfuzaun duni, polemika, tanba iha reasaun makaas, karik ita hotu aseita bele retira tiha lei ida ne&#8217;e, entaun hanesan hau dehan ona Sekoms mos hanoin hanesan, se lei ne\u2019e maka hamosu duni polemika, hamosu desentedimentu. Afin\u00e1l Sekoms sira mos hanoin hela hasai tiha entaun ita retira tiha deit, apalagi konsellu Imprensa mos hanoin hanesan ne&#8217;e,&#8221; nia explika liu tan<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba tuir esplikasaun husi Sekoms ho nia ekipa laiha intensaun atu kriminaliza media, maib\u00e9 razaun retira tanba&nbsp;&nbsp; lei ezist\u00e9nsia mos ko&#8217;alia buat ne&#8217;ebe hanesan ke laiha intensaun atu kriminaliza jornalista sira, maib\u00e9 lei artigu 38 B responsabilidade pen\u00e1l halo detailiu liu tan&nbsp; entaun hamosu tiha interpretasaun oi-oin&nbsp; ne&#8217;ebe maka dehan atu kriminaliza jornalista.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Maib\u00e9 importante maka ne\u2019e, ami hotu intensaun diak, konsiensa diak atu retira tiha ka elimina tiha artigu ida ne\u2019e. razaun husi Sekoms loos hela, lei ida revizaun husi konsellu Imprensa f\u00f3 ne&#8217;e mos hanesan hela soke nia hakerek badak hela, ida Sekoms nia esbosu ne&#8217;e&nbsp; esplikasaun naruk tebes,&#8221; nia konklui.<\/p>\n\n\n\n<p>Hosi sorin seluk, tuir dokumentu Proposta de Lei Primeiru Alterasaun ba Lei nu. 5\/2014, 19 Novembru (Lei Komunikasaun Sosial) ne&#8217;ebe Neon Metin asesu hakerek momoos iha Artigu 38 B (Responsabilidade Penal).<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir mai publika kompletu konteudu Artigu 38 B husi numeru 01 to&#8217;o numeru 07, Proposta Ezbosu Revizaun Lei KomSos ne&#8217;ebe SEKOMS ho nia ekipa juridiku sira produs iha lian Portuges ne&#8217;ebe Neon Metin rekolla ona maka;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Artigo 38. B (Responsabilidade penal)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1. A publica\u00e7\u00e3o ou transmiss\u00e3o de textos ou imagens atrav\u00e9s de meos de Comunica\u00e7\u00e3o social, que ofenda bens juridicos penalmente protegidos, \u00e9 punidi nos termos gerais, sem preju\u00edzo do disposto na presente lei, sendo a sua aprecia\u00e7\u00e3o da compet\u00eancia dos tribunais judiciais.<\/p>\n\n\n\n<p>2. A autoria dos crimes cometidos atrav\u00e9s de meios de comunica\u00e7\u00e3o social cabe a quem tiver criado o texto, imagem ou som cuja publica\u00e7\u00e3o ou transmiss\u00e3o continua a ofensa dos bens juridicos protegidos pelas disposi\u00e7\u00f5es penais.<\/p>\n\n\n\n<p>3. Nos casos de publica\u00e7\u00e3o n\u00e3o consentida, \u00e9 autor do crime quem a tiver promovido.<\/p>\n\n\n\n<p>4. O diretor, o diretor-adjunto, o subdiretor ou quem concretamente os substitua assim como o editor, no caso de publica\u00e7\u00f5es n\u00e3o peri\u00f3dicas, que n\u00e3o se opotha, atrav\u00e9s da a\u00e7\u00e3o adequada, \u00e1 comiss\u00e3o de crime atrav\u00e9s da imprensa, podendo faze-lo, \u00e9 punido com as penas cominadas nos correspondentes tipos legais, reduzidas de um ter\u00e7o nos seus limites.<\/p>\n\n\n\n<p>5. Tratando se de declara\u00e7\u00f5es corretamente reproduzidas, prestadas por pessoas devidamente identificadas, s\u00f3 estas podem ser responsabilizadas, a menos que o seu teor constitua insuga\u00e7\u00e3o \u00e0 pr\u00e1tica de um crime.<\/p>\n\n\n\n<p>6. O regime previsto no n\u00famero anterior aplica-se igualmente em rela\u00e7\u00e3o aos artigos de opini\u00e3o, desde que o seu autor esteja devidamente identificado.<\/p>\n\n\n\n<p>7. S\u00e3o isentos de responsabilidade criminal todos aqueles que, no exercicio da sua profiss\u00e3o, tiveram interven\u00e7\u00e3o meramente t\u00e9cnica, subordinada ou touneira no processo de elabora\u00e7\u00e3o ou difus\u00e3o da publica\u00e7\u00e3o contendo o escrito ou imagem controvertidos.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Relasiona ho Esbosu Lei Komunikasaun Sosi\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 maka Sekret\u00e1riu Estadu Komunikasaun Sosi\u00e1l (SEKOMS) prepara iha artigu 38 B kona-ba responsabilidade pen\u00e1l no iha artigu n\u00fameru 01 to\u2019o n\u00fameru 07 jer\u00e1lmente atu penaliza jornalista, media no produtu jornal\u00edstika. Ohin Sekoms ho konsellu Imprensa Timor-Leste (KI-TL) halo diskusaun kona-ba esbosu lei ne\u2019e no [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":21147,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-21146","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21146","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21146"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21146\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21148,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21146\/revisions\/21148"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21146"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21146"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21146"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}