{"id":21275,"date":"2025-09-03T13:02:17","date_gmt":"2025-09-03T04:02:17","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=21275"},"modified":"2025-09-03T13:02:19","modified_gmt":"2025-09-03T04:02:19","slug":"horta-dehan-estudante-universitariu-iha-direitu-halo-manifestasaun-hasoru-deputadu-a-sira","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/09\/03\/horta-dehan-estudante-universitariu-iha-direitu-halo-manifestasaun-hasoru-deputadu-a-sira\/","title":{"rendered":"Horta Dehan Estudante Universit\u00e1riu Iha Direitu Halo Manifestasaun Hasoru Deputadu\/a Sira"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Relasiona ho planu Parlamentu Nasion\u00e1l&nbsp;&nbsp;nian ne\u2019ebe maka atu hola viatura ba membru deputadu\/a sira iha Parlamentu Nasion\u00e1l,&nbsp;&nbsp;estudante Universit\u00e1riu no sosedade sivil sira halo protestu maka hasoru PN no sei halo manefestasaun ho ida ne\u2019e&nbsp;&nbsp;Prezidente Rep\u00fablika,&nbsp;&nbsp;konsidera estudante universit\u00e1riu&nbsp;&nbsp;ho sosiadade sivil iha direitu atu halo demonstrasaun hasoru Parlamentu Nasion\u00e1l&nbsp;&nbsp;ne&#8217;ebe hola viatura hamutuk 65 ba membru deputadu\/a sira ne&#8217;e laiha problema ida.<\/p>\n\n\n\n<p>Prezidente Rep\u00fablika (PR),&nbsp;&nbsp;Jos\u00e9 Ramos-Horta hatete, kona-ba universit\u00e1riu sira ne&#8217;eb\u00e9 organiza estudante sira atu halo demonstrasaun hasoru Parlamentu Nasion\u00e1l kona-ba hola karreta prado ba deputadu no deputada sira, estudante universit\u00e1riu sira iha direitu halo demostrasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ne&#8217;e sira nia direitu, la&#8217;\u00f3s primeiravez sira halo, kleur tiha ona. Ba ha&#8217;u ne&#8217;e l\u00e1&#8217;os hanesan problema n\u00fameru ida iha rai ne&#8217;e nian,&#8221; dehan Prezidente Rep\u00fablika Ramos-Horta Horta,&nbsp;&nbsp;ba jornalista sira hafoin partisipa di\u00e1logu nasion\u00e1l ho tema &#8220;Pap\u00e9l Jerasaun Foun iha Konteksu Dezenvolvimentu Nasion\u00e1l Hodi Hatutan Obra Jerasaun Tuan, ne&#8217;eb\u00e9 realiza iha Pal\u00e1siu Prezidensi\u00e1l Bairu-Pite, Kuarta 02\/09.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e, se estudante sira hakarak kontribui maka&#8217;as atu hadi&#8217;a programa governu nian ka orsamentu jer\u00e1l estadu, di&#8217;ak liu haree ba estuda orsamentu hira mak ba viajen internasion\u00e1l ba membru governu sira, deputadu sira. orsamentu hirak mak ba Edukasaun, Sa\u00fade, Agrikultura ne&#8217;e boot, la&#8217;\u00f3s sosa karreta ba deputadu sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, maib\u00e9 karreta ne&#8217;e la hatene, se karreta ne&#8217;e atu halo saida, se atu f\u00f3 ba deputadu sira maka sai hanesan na&#8217;in, ne&#8217;e la konkorda, se atu entrega ba Parlamentu Nasion\u00e1l depois bainhira sira presiza ba foho lori klaru ne&#8217;e iha direitu.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia salienta, deputadu hakarak ba halo fiskalizasaun iha foho ba oins\u00e1, nune&#8217;e ba la&#8217;\u00f3s problema boot ida, tanba ne&#8217;e lakohi lakon fali tempu dabate ida ne&#8217;e. Maib\u00e9, preokupasaun boot liu orsamentu jer\u00e1l estadu 2026 mak tenke haree didi&#8217;ak, infraestrutura, liu-liu estrada rur\u00e1l, estrada nasion\u00e1l, investimentu di&#8217;ak liu tan ba infraestrutura maib\u00e9 ba edukasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba, edukasaun la&#8217;\u00f3s de&#8217;it mestri sira, edukasaun m\u00f3s infraestrutura signifika eskola lubuk ida aat, kakuluk la di&#8217;ak, hariis-fatin laiha, bee moos laiha, ne&#8217;e halo parte infraestrutura.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ha&#8217;u apoiu di&#8217;ak liu tan maka&#8217;as ba agrikultura, tanba tinan ba tinan desde tinan 20 to&#8217;o agora agrikultura produtividade kiik liu, ne&#8217;e mak importante liu estudante sira bele kontribui kap\u00e1s ba ida ne&#8217;e, tur haree depois halo petisaun ba Primeiru Ministru. Ami haree orsamentu jer\u00e1l estadu 2026 ami haree iha ne&#8217;e la di&#8217;ak, ne&#8217;e Primeiru Ministru sei hakfodak, estudante ne&#8217;e matenek, entaun nia sei sensibilizadu, nia bele halo revizaun fali,&#8221; nia konklui.<\/p>\n\n\n\n<p>Entertantu, portavos Universidade da Paz (UNPAZ) Eugenio dos Santos, hatete, lamenta no diskorda desizaun husi parlamentu nasional ne&#8217;ebe preve no aprova orsamentu privativu tinan 2024 nian atu sosa tan karreta prado 65 ba deputadu sira maka dadaun ne&#8217;e ativu hela iha Parlamentu Nasion\u00e1l no Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l Fernanda Lay ne&#8217;ebe dadaun ne&#8217;e defende maka&#8217;as halo deklarasaun iha media hodi apoiu politika hola prado ba deputadu 65.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba hah\u00fa husi primeira lejislatura dadaun ne&#8217;e to&#8217;o ona sesto lejilatura no forma ona governu ba dala 9,&nbsp;&nbsp;sira halo lei oioin ba sira nia interese privadu partido no grupu, politika ne\u2019ebe sira halo iha nakukun laran no povu la hola parte iha desizaun sira nee, ikus mai parlamentu nasional ne&#8217;ebe povu tomak nia esperansa nakfilak sai fatin ne\u2019ebe deputadu nain 65 diskuti no konfronta sira nia interese privadu grupu no partidu.<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 dadaun ne&#8217;e deputadu sira iha Parlamentu Nasion\u00e1l kontinua halo lei kona-ba pensaun vitalisia subsidiu oioin no inklui direitu regalia sira seluk hanesan alojamentu kombustivel komunikasaun. Deputadu sira iha Parlamentu Nasion\u00e1l la ezerse ona nia funsaun ho diak hodi diskuti problema sosial nasaun nian, nune\u2019e mos seitor estratejiku sira ba dezenvolvimentu maka edukasaun, agrikultura, turizmu, saude, infraestrutura bazika sira seluk ne&#8217;ebe bele fo satisfasaun bein star ba povu nian no futuru nasaun nian.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ami konsidera katak deputadu sira iha parlamentu nasional laiha responsabilidade moral hodi servi povu tuir prinsipiu konstituisaun hodi reprezenta interese povu maubere, laiha ono,&#8221; nia dehan<\/p>\n\n\n\n<p>Antes ne&#8217;e mos Portavoz universidade oriental timor lorosa&#8217;e, Jaime da Cruz Castelhano, konsidera politika ne\u2019e la nesesariu atu hola kareta pradu, no sira husu parlamentu atu kansela orsamentu privativu ba kareta prado nian antes anunsia ba konkursu publiku.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAmi konsidera katak, desizaun politika ba sosa kareta lussu ka prado, ne\u2019e ironiku tebes, ida ne\u2019e bele konsidera hanesan alokasaun fundu ne\u2019ebe la efisiente,tamba fundu supostu bele aloka ba programa kombate kiak, mellora infraestrutura ka aumenta servisu publiku, maibe uza de\u2019it ba ema balu nia interese,\u201d Informa nia liu husi komunikadu imprensa, iha resintu UNITAL bekora segunda 01\/09.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia konsidera desizasun refere hatudu momos diferensa sosial ne\u2019ebe bo\u2019ot, entre elite politiku no povu iha rai ida ne\u2019e, tamba kereta lussu sai ona hanesan simbolu ba estatutu poder no agrava kondisaun kiak ne\u2019ebe sidadaun barak hasoru.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e sira husu deputadu sira iha parlamentu nasion\u00e1l atu iha seridadse hodi foti desizaun ba bem-estar komun ka moris diak ba povu no nasaun ida ne\u2019e nian, labele&nbsp;&nbsp;halo desizaun ne\u2019eb\u00e9 fo benefisia de\u2019it ba interese grupo partido familia.<\/p>\n\n\n\n<p>Aleinde ne\u2019e deputadu sira hatur kapasidade no responsabilidade moral&nbsp;&nbsp;hodi resolve problema&nbsp;&nbsp;sira ne\u2019ebe agora dadauk akontese iha estado ida nee hanesan; iha sa\u00fade; aimoruk laiha no ema kontinua mate, kualidade edukasaun laiha, be-mos laiha, estrada sira iha teritoriu nasional laiha kualidade ba povu hodi asesu husi foho mai vila atu buka moris, No setor alternativu sira la funsiona no kontinua dependensia ba fundu petrolifero, maibe deputadu sira kontinua sosa kareta lussu sem fiskalizasaun efetiva ba programa&nbsp;&nbsp;ne\u2019ebe governu ezekuta.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHo Problema hirak ne\u2019e, ami husu ba parlamentu nasional liu-liu komisaun relevante, presiza tetu didi\u2019ak antes preve orsamentu ba sosa kareta prado ba deputadu sira,&nbsp;&nbsp;tamba ita hare montate osan ho kustu ne\u2019ebe boot tebes bele aloka fali ba nesidade seluk povu nian, labele gasta deit osan povu nian ba privileziu ema ka grupu minoria nian,\u201d nia husu&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e nia konsidera deputadu sira laos ona reprezenta povu, hodi ko\u2019ali destinu moris povu nian, maibe reprezenta de\u2019it sira nia partidu, familia no grupu. tanba nia konsidera deputadu sira hetan provileiju boot tebes, laos de\u2019it sosa kareta, maibe simu subsidiu oi-oin no direitu regalia sira hanesan, osan manutensau, alojamentu leptop, tratamentu saude, osan pulsa no seluk tan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Relasiona ho planu Parlamentu Nasion\u00e1l&nbsp;&nbsp;nian ne\u2019ebe maka atu hola viatura ba membru deputadu\/a sira iha Parlamentu Nasion\u00e1l,&nbsp;&nbsp;estudante Universit\u00e1riu no sosedade sivil sira halo protestu maka hasoru PN no sei halo manefestasaun ho ida ne\u2019e&nbsp;&nbsp;Prezidente Rep\u00fablika,&nbsp;&nbsp;konsidera estudante universit\u00e1riu&nbsp;&nbsp;ho sosiadade sivil iha direitu atu halo demonstrasaun hasoru Parlamentu Nasion\u00e1l&nbsp;&nbsp;ne&#8217;ebe hola viatura hamutuk 65 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":21276,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-21275","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21275","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21275"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21275\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21277,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21275\/revisions\/21277"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21276"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21275"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21275"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21275"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}