{"id":21293,"date":"2025-09-04T14:32:31","date_gmt":"2025-09-04T05:32:31","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=21293"},"modified":"2025-09-04T14:32:35","modified_gmt":"2025-09-04T05:32:35","slug":"sbgmdu-konsidera-deputadu-a-sira-laiha-ona-integridade-ba-interese-povu-nian","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/09\/04\/sbgmdu-konsidera-deputadu-a-sira-laiha-ona-integridade-ba-interese-povu-nian\/","title":{"rendered":"SBGMDU Konsidera Deputadu\/a Sira Laiha Ona Integridade Ba Interese Povu nian"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen David da Costa<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Relasiona ho dezisaun husi Parlamentu Nasional (PN) atu hola viatura ba membru deputadu\/a sira iha parlamentu nasional maka Sentru Ba Haburas Movimentu Direitus Umanus (SBHMDU) kontra politika ida ne\u2019e, tanba ne\u2019e sira konsidera Deputadu sira iha PN laiha ona sentidu estadista, laiha ona integridade politika sustentavel hodi foti desizaun ne&#8217;ebe efetivu no efisiente ba interese povu no nasaun nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Liu husi komferensia Imprensa, portavoz Sentru Ba Haburas Movimentu Direitus Umanus (SBHMDU), Jo\u00e3o Casamiro Campos, hatete, SBHMDU hanesan movimentu akademiku ne&#8217;ebe hamrik hanesan organizasaun sosial independente ne&#8217;eb\u00e9 iha misaun hodi halo kontrolu sosial ba politika injustu promove direitu umanus iha Timot-Leste inklui m\u00f3s iha no responsabilidade hodi luta ba defende dezenvolvimentu no distribuisaun iustisa sosial ne&#8217;ebe igualitariu tuir vizaun Estadu nian mak Libertasaun Povu Maubere<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba ne\u2019e, Sentru Ba Haburas Movimentu Direitus Umanus nu\u2019udar movimentu sosi\u00e1l ne\u2019ebe defende direitus umanus ba povu maubere liu husi asaun kontrolu sosi\u00e1l. hodi har\u00e9 desizaun Parlamentu Nasional atu&nbsp;sosa Kareta foun hamutuk unidade 65 ho montante osan 4.2 milloens ho razaun atu ba hala&#8217;o misaun fiskalizasaun husi Parlamentu nasional iha baze. Tanba ne&#8217;e SBHMDU kontra dezisaun prlamentu Nasion\u00e1l hola kareta ne\u2019e<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cDesizaun PN hola kareta ne\u2019e, ami afirma posizaun hodi deklara ba p\u00fabliku katak, ami kontra Politika Juxu ida ne&#8217;e ho Totalmente, sistematikamente no ekonomikamente,\u201d dehan Portavoz, Sentru Ba Haburas Movimentu Direitus Umanus (SBHMDU), Jo\u00e3o Casamiro Campos, iha komite Popular, Farol Dili, Kinta 4\/09.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia argumenta \u201cami konsidera Deputadu sira iha Parlamentu Nasional laiha ona sentidu estadista, laiha ona integridade politika sustentavel hodi foti desizaun ne&#8217;ebe efetivu no efisiente ba interese povu no nasaun\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia esplika, sistema pol\u00edtika iha Timor-Leste ne&#8217;eb\u00e9 kada periodu sempre tun ba habosok povu-liu hosi, hamaus, tanis, rein, hakuak no luku valeta no fahe sasan baziku, ne&#8217;e ba politika baratu ne&#8217;ebe domina ho promesa falsu. Tanba politika baratu ne&#8217;e haburas nepotizmu, korupsaun no broker ne&#8217;ebe mak interese makas ba akumula osan (riku soin) povu nian ba previleziu elites politiku nian deit, tanba ne\u2019e konsidera nu\u2019udar politika borjuza no mafiozune&#8217;eb\u00e9 mak sei hamout no lori estado RDTL ba rai kuak, Ukun nain sira ohin loron hetan previlezio ba kareta, pensaun vitalisia, kontinua privatiza aset estadu no regalia seluk ba garantia moris diak ukun nain.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cMaske iha kondisaun hanesan Fundu Petrolif\u00e9ru hah\u00fa maran ba beibeik no Tusan\/Debe kontinua Aumenta, ba ita afirma katak, interese ukun nain sira nian ne&#8217;e mak ohin loron povu sei moris iha kondisaun mal nutrisaun, instanting, problema saude kontinua hakdasak, ema mate lor-loron no latuir ona estandar padraun internasional, aimoruk laiha, traballu infantil, traballu imigrante, setor produtivu hakdasak no problema multidimensional sira seluk,\u201dNia Subli\u00f1a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha evidensia husi peskiza balun hatudu katak 41.8 % populasaun Timor-Leste iha li\u00f1a pobreza absoluta no multidimensional ne\u2019ebe afeita ba labarik barak tenke inan ho aman hodi hala\u2019o servisu ekonomika infantil dalan nini iha sidade laran. Nune\u2019e mos relatoriu Ministeriu finansas, SEFOPE ho parseiru dezenvolvimentu husi organizasau internasional traballu (ILO) hatudu katak numeru dezempregu atinji 5.1% iha nivel nasional. No tuir relatoriu saude mundial husi organizasaun mundial Saude nia hatudu katak 47.1% sofre ma nutrisaun husi labarik sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia salineta, kultura legalizasaun sosa kareta Pajero Sport ne&#8217;eb\u00e9 preve iha Estatuto deputadu, tuir lei numeru 22\/2023 iha artigu 12\u00b0, ne&#8217;eb\u00e9 koalia kona-ba iha transporte ba deputadu sira hodi hala&#8217;o misaun Parlamentu Nasional nian, maibe lahatene katak, Pajero Sport, no ida ne&#8217;e SBHMDU hanoin intensionalmente enfrakeza finansiamentu estadu-ne&#8217;eb\u00e9 konsentradu de&#8217;it ba grupu elite politika. Pensaun vitalisia ne\u00e9b\u00e9 mak diskriminadu tebes ba funsionariu publiku sira iha Timor-Leste.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba ne\u2019e, desizaun ne&#8217;ebe sira prod\u00fas atu hakonu deit kamuflasaun koruptores, promove mafia legalizadu iha uma fukun Parlamentu nasional, Tanba realidade hatudu Deputadu sira la hala\u2019o knaar tuir poder no funsaun politika ho professional hodi diskute problema sosi\u00e1l ho estruturalmente, debate setor produtivu ka estrateziku sira hanesan edukasaun, agrikultura, turismu, infraestrutura basiku no setores seluk neebe ikus mai bele fo satisfasaun ka resulta bens estar povu nian no desenvolvimentu sustentavel ba nasaun iha futuru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Parlamentu Nasional fatin atu garante boa-governasaun iha prosesu ezekusaun orsamentu jeral do estadu no prepara lei sira ne\u2019ebe defende interese povu tomak nian liu husi dezisaun no kontrolu ba distribuisaun justisa sosi\u00e1l ne\u2019ebe hanesan ba ema hotu. Realidade hatudu katak, Parlamentu Nasional la prioritiza interese publiku, maib\u00e9 prioritiza kultura neo-kolonialismu hodi hafraku sistema Estadu liu husi akumulasaun kapital no riqueza povu nian ne\u2019ebe konsentradu iha bolsu no politika sira nian&nbsp;&nbsp;liu hosi previlejiu oi-oin ne\u00e9b\u00e9 mak aprova ona ba grupu kiik ida ho nia familia sira mak goza husi jerasaun ba jerasaun.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Enkuantu povu kiak no mukit nia oan sira governu fa&#8217;an lemo-lemo atu bele atinji empregu no situasaun sa\u00fade kontinua sai problema boot ba povu kiak no mukit sira. Tanba ne\u2019e&nbsp;&nbsp;iha konstituisaun RDTL artigu 48 koalia kona-ba sidadaun ida-idak iha direitu atu aprezenta petisaun, keixa ka reklamasaun ba orgaun soberanu sira ka autoridade relevante sira hodi defende sira-nia direitu, Konstituisaun, lei no interese p\u00e1bliku. Asaun koletivu atu proteje no defende direitu individu no m\u00f3s atu defende interese p\u00fabliku, defende prins\u00edpiu fundament\u00e1l sira iha Konstituisaun no defende legalidade demokr\u00e1tiku iha Estadu ida ne\u00e9.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia husu ba Povu hotu-hotu tenke konsiente, tanba votu fo ba partidu atu garantia promesa sira ne\u2019ebe koalia iha kampa\u00f1a politika hodi bele realiza durante mandatu legislasaun no governasaun ida durante tinan 5. Tanba votu laos atu selu deve ne\u2019ebe preve ba grupu borjuista ka tiranya no mistifika grupu minoria iha Timor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cIta nia votu laos atu fo previleziu oioin ba orgaun soberania 4 maib\u00e9 ita f\u00f3 ba sira fasilidade no sal\u00e1riu atu sira hala&#8217;o sira nia funsaun ho loloos. Maib\u00e9 realidade hatudu ita nia votu hakiak mafia iha Timor-Leste. Labele husik let deit. Ita nia forsa popular mak sei hatun ida ne&#8217;e hodi f\u00f3 atensaun ba sira katak, ita f\u00f3 salariu ba sira para atu servi povu la&#8217;os atu servi sira nia an, partidu no grupu,\u201d tenik nia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba ne\u2019e sira ezize ba parlamentu nasional atu kansela sosa kareta foun ba deputadu 65, tanba kareta hirak ne\u2019ebe sosa uluk sei bele funsiona, tanba tuir dadus manufacture, Kareta Pajero sport nia vida utilidade ho beban bo&#8217;ot maka sei bele dura ho tinan 10-20 ho prosesu manutensaun ne\u2019ebe organizadu no sistematiku. Klaru husi dadus ne\u00e9 hatudu katak kareta pajero sport ne\u2019ebe parlamentu utiliza nia prosesu manutensaun mais organizadu, no lao ho kamaan, tanba servisu barak liu halo iha Dili laran.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Entertantu, tuir mai bele lee direitu ne\u2019ebe deputadu sira hetan durante mandatu mak haktuir mai : 1. Direitu Regalias, Simu kareta prad,&nbsp;&nbsp;Simu laptop mac, Simu osan alojamentu $ 450.00\/kada fulan,&nbsp;&nbsp;Simu osan pulsa $ 250\/kada fulan no Osan ba tratamentu Saude $ 7,500.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2. Sal\u00e1riu deputadu sira simu nian tuir Kargu, Deputadu laiha kargu $ 2,681.55\/fulan, Sekretariu Meja Komisaun $ 2,762. 50\/f, Vise Prezidente Komisaun $ 2,843.25\/f, Prez komisaun Espesializada $ 2,925,&nbsp;&nbsp;Vise Prezidente Bankada $ 2, 843.25\/f,&nbsp;&nbsp;Prezidente Bankada $ 2,925.00, Vise Sekretariu Meja PN $ 2,975.00\/f, Vise Prezidente PN $. 3,600.00\/f no&nbsp;&nbsp;Prezidente PN $ 4,500.00\/f.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Total pesoal sira ne\u2019ebe asume kargu funsaun iha PN; Vise PN (2), Vise Sekretariu Meja (2), Prezidente Bankada (6), Vise Prezidente Bankada (5), Prezidente komisaun Espesializada (7), Vise Prezidente komisaun (7), Sekretaria Meja Komisaun (7), Deputadu\/a laiha Kargu hamutuk nain 29<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">3. Osan Miliaun $16,682,500.00 aloka ba: Parlamento Nacional $7,896,379.00 kompostu hosi Gabinete Presidente Parlamentu $583,621.00, Bancada Parlamentar sira $1,042,799.00, Gabinete Sekret\u00e1riu Jeral PN $88,722.00, Komisaun A $154,960.00, Komisaun B $165,587.00, Komisaun C $181,839.00, Komisaun D $133,300.00, Komisaun E $182,060.00, Komisaun F $151,270.00, Komisaun G $182,980.00.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Konsellu ba Fiskalizasaun Sistema Nasional Intelijensia Timor-Leste $69,490.00, Konsellu Konsultivu Fundu Petrol\u00edfeiru $255,131.00, Grupu Feto Parlamentar $46,944.00, Diresaun Jestaun Finanseira $1,721,281.00 Diresaun, Apoiu Parlamentar $129,608.00, Diresahn Rekursu Umanu no Formasaun $3,087,266.00, Diresaun komunikasaun $371,219.00<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Divizaun Protokolu $22,923.00, Gabinete Auditoria Interna $53,150.00, Gabinete Estudu Estrat\u00e9jiku Jur\u00eddisus $24,044.00, Gabinete Relasaun Internasionais no Koperasaun $8,721.00, Divizaun Planeamentu, Monitorizasaun no Avaliasaun $15,9000.00, Organizasaun Global Parlamentares Contra Corupsaun $92.7000.00, no Sentru Promosaun Igualdade Jeneru $20.606.00.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Relasiona ho dezisaun husi Parlamentu Nasional (PN) atu hola viatura ba membru deputadu\/a sira iha parlamentu nasional maka Sentru Ba Haburas Movimentu Direitus Umanus (SBHMDU) kontra politika ida ne\u2019e, tanba ne\u2019e sira konsidera Deputadu sira iha PN laiha ona sentidu estadista, laiha ona integridade politika sustentavel hodi foti desizaun ne&#8217;ebe efetivu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":21294,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-21293","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21293","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21293"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21293\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21295,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21293\/revisions\/21295"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21294"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21293"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21293"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21293"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}