{"id":21352,"date":"2025-09-17T21:59:00","date_gmt":"2025-09-17T12:59:00","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=21352"},"modified":"2025-09-17T21:59:02","modified_gmt":"2025-09-17T12:59:02","slug":"manifestante-kontinua-ezije-ba-pn-atu-halakon-lpv-regalias-no-regras-100-metru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/09\/17\/manifestante-kontinua-ezije-ba-pn-atu-halakon-lpv-regalias-no-regras-100-metru\/","title":{"rendered":"Manifestante Kontinua Ezije ba PN Atu\u00a0\u00a0Halakon LPV, Regalias\u00a0\u00a0no Regras 100 Metru"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David&nbsp;&nbsp;da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Master Parlamentu&nbsp;&nbsp;Nasional&nbsp;&nbsp;kansela&nbsp;&nbsp;ona&nbsp;&nbsp;sosa kareta&nbsp;&nbsp;prado&nbsp;&nbsp;ba&nbsp;&nbsp;Membru&nbsp;&nbsp;deputa&nbsp;&nbsp;65 iha Parlamentu Nasional, maib\u00e9 Estudante Universitariu&nbsp;&nbsp;Timor-leste&nbsp;&nbsp;(EUTL) ho kamada&nbsp;&nbsp;Sosedade&nbsp;&nbsp;Sivil&nbsp;&nbsp;sira ohin kontinua&nbsp;&nbsp;reziste&nbsp;&nbsp;sira nia pozisaun&nbsp;&nbsp;hodi kontra&nbsp;&nbsp;Parlamentu&nbsp;&nbsp;Nasional&nbsp;&nbsp;atu nune&#8217;e&nbsp;&nbsp;bele&nbsp;&nbsp;halakon&nbsp;&nbsp;lei&nbsp;&nbsp;pensaun&nbsp;&nbsp;vitalisia (LPV), direitu&nbsp;&nbsp;regalias&nbsp;&nbsp;no m\u00f3s atu muda tiha lei&nbsp;&nbsp;100 metrus&nbsp;&nbsp;ne&#8217;e.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Portavos Estudante&nbsp;&nbsp;Universitariu&nbsp;&nbsp;Timor-leste&nbsp;&nbsp;(EUTL), Fernando&nbsp;&nbsp;M. De Andrade hatete,&nbsp;&nbsp;Parlamentu&nbsp;&nbsp;Nasional&nbsp;&nbsp;kansela ona atu sosa kareta&nbsp;&nbsp;prado&nbsp;&nbsp;ba Membru&nbsp;&nbsp;deputa&nbsp;&nbsp;sira maib\u00e9 manifestantes sira Kontinua&nbsp;&nbsp;reziste nafatin&nbsp;&nbsp;hodi luta kontra&nbsp;&nbsp;lei&nbsp;&nbsp;pensaun&nbsp;&nbsp;vitalisia, direitu&nbsp;&nbsp;regalias&nbsp;&nbsp;no m\u00f3s lei 100 metrus&nbsp;&nbsp;ne&#8217;e, tanba ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;manifestantes&nbsp;&nbsp;sei kontinua&nbsp;ezije&nbsp;&nbsp;ba PN&nbsp;&nbsp;Atu jalakon ida ne&#8217;e.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ita atu hatete&nbsp;&nbsp;katak&nbsp;&nbsp;prado maka sira kansela&nbsp;&nbsp;total, maib\u00e9 EUTL&nbsp;&nbsp;nia rezistensia sai nafatin kontinua&nbsp;&nbsp;ezije&nbsp;&nbsp;atu halakon&nbsp;&nbsp;total&nbsp;&nbsp;lei&nbsp;&nbsp;pensaun&nbsp;&nbsp;vitalisia no ida seluk mak halakon ka muda lei 100 metrus,&#8221; dehan Portavos&nbsp;&nbsp;Estudante&nbsp;Universitariu&nbsp;&nbsp;Timor-leste (EUTL) ba Neon&nbsp;&nbsp;Metin iha kampus Sentral UNTL, Kuarta 17\/09.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir mos,&nbsp;&nbsp;primeiru&nbsp;&nbsp;Ministru kay&nbsp;&nbsp;Rala&nbsp;&nbsp;Xanana Gusm\u00e3o mos hatete ona katak osan husi fundus petrolifeiru&nbsp;&nbsp;sei hotu iha tinan haat mai, husi ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;halo analiza katak se Parlamentu&nbsp;&nbsp;Nasional&nbsp;&nbsp;Kontinua&nbsp;&nbsp;dukuru no aloka&nbsp;&nbsp;orsamentu&nbsp;jeral&nbsp;&nbsp;estadu ba&nbsp;&nbsp;setor&nbsp;&nbsp;produtivu&nbsp;&nbsp;sira kiik maka sei lori estadu ida ne&#8217;e ba estadu bankrota no fila ba kotuk.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;loloos Parlamentu&nbsp;&nbsp;Nasional&nbsp;&nbsp;tenke&nbsp;&nbsp;aloka ona orsamentu&nbsp;&nbsp;jeral&nbsp;&nbsp;estadu ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;ba iha setor&nbsp;&nbsp;produtivu&nbsp;&nbsp;sira ho masimu atu nune&#8217;e&nbsp;&nbsp;bele garante&nbsp;&nbsp;ba iha sustentabilidade&nbsp;&nbsp;nasaun nian.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Tanba ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;ita nia estadu&nbsp;&nbsp;labele&nbsp;&nbsp;fila ba kotuk, estadu labele&nbsp;&nbsp;bankrota, ita ezije&nbsp;&nbsp;para aloka&nbsp;&nbsp;ona orsamentu&nbsp;&nbsp;jeral&nbsp;&nbsp;estadu ba iha setor&nbsp;&nbsp;produtivu&nbsp;&nbsp;sira ho masimu&nbsp;&nbsp;atu garante&nbsp;&nbsp;sustentabilidade estadu ida ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;ba oin,&#8221; nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune&#8217;e m\u00f3s Atevista&nbsp;&nbsp;Direitu umanu Timor-leste, Nelson Rold\u00e3o, hatete, loron horiseik to&#8217;o ohin loron, Povu maubere nian oan sira, hah\u00fa husi ensinu baziku no ensinu Sekundariu, Movimentu Social, NGO Balun, Igreja, estudante Universitariu husi Universidade sira iha Timor-leste, negosiante, Kiak sidade, traballador rai laran no rai liur, toos nain sira, Dosentes universidade sira, Ema ho defisiensia, hamutuk ho organizadaun Rezistensia nia menbru balun mos hahu hatuur pozisaun katak&nbsp;&nbsp;luta la&#8217;os too deit ba kanselamentu sosa kareta maib\u00e9 ba mos lei&nbsp;&nbsp;pensaun vitalisia, regalias no m\u00f3s lei 100 metru ne&#8217;e.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ita nia luta la&#8217;os&nbsp;&nbsp;to&#8217;o&nbsp;&nbsp;kanselamentu&nbsp;&nbsp;sosa kareta&nbsp;&nbsp;maib\u00e9 ami f\u00f3 hanoin nafatin ba menbru Parlamentu Nasional iha fatin ne&#8217;ebe de&#8217;it iha rai laran ka liur atu tau atensaun didiak iha ita boot sira nia konsiensia Katak Povu Maubere ida ne&#8217;e reseita&nbsp;&nbsp;totalmente lei pensaun&nbsp;&nbsp;vitalisia (hamoos totalmente), Tanba lei ne&#8217;e rasik la afavor ba povu maubere ida ne&#8217;e tuir prinsipiu estadu de direitu e demokratiku,&#8221; dehan Atevista&nbsp;&nbsp;Direitu umanu Timor-leste, Nelson Rold\u00e3o.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;husu ba Parlamentu Nasional atu hamoos direitu&nbsp;&nbsp;regalias&nbsp;&nbsp;sira ne&#8217;ebe la nesesariu hanesan subsidiu moras nian, alojamentu sira, subsidiu kontaktu eleitores, subsidiu bolseiru ba ita boot sira nia oan no familia, bonus mensal, osan ba kareta, pulsa eletriku, no sira seluk ne&#8217;ebe la temi iha ne&#8217;e atu hamoos&nbsp;&nbsp;totoal<\/p>\n\n\n\n<p>Nune&#8217;e mos husu PN atu honoin didi&#8217;ak no halo estudu didi&#8217;ak kona ba lei 100 metrus, tanba&nbsp;&nbsp;hanoin katak instituisaun publiku nia autonomia mak moru laran laos espasu publiku sira &#8220;Tanba ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;ami husu hamoos 100% lei ne&#8217;ebe limita liberdade manifestasaun,&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia mos husu ba manifestantes sira&nbsp;&nbsp;atu kopera ho Polisia&nbsp;&nbsp;Nasion\u00e1l Timor-leste, (PNTL), tanba manifestantes sira nia inimigu la&#8217;os PNTL, maib\u00e9 manifestantes&nbsp;&nbsp;sira nia inimigu maka sira ne&#8217;ebe&nbsp;&nbsp;kria lei&nbsp;&nbsp;ba sira nian aan.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ami nia&nbsp;&nbsp;inimigu&nbsp;&nbsp;maka sistema&nbsp;&nbsp;ne&#8217;e be ita boot sira uza,ami nia inimigu&nbsp;&nbsp;maka ita boot sira ne&#8217;ebe&nbsp;&nbsp;produs&nbsp;&nbsp;lei ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;rasik, ami nia inimigu&nbsp;&nbsp;maka ita boot sira ne&#8217;ebe&nbsp;&nbsp;maka hakuak&nbsp;&nbsp;metin&nbsp;&nbsp;lei, ami nia inimigu&nbsp;&nbsp;maka mal gastus, ami nia inimigu&nbsp;&nbsp;elitismiu, ami nia inimigu&nbsp;&nbsp;maka borjua, ami nia inimigu&nbsp;&nbsp;maka mafia&nbsp;&nbsp;legal ne&#8217;e be supa ita nia rain no hamout ita nia estadu ba rai&nbsp;&nbsp;seluk nia matan,&#8221; nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;apela ba Deputadu sira hotu katak, se deskontente ho manifestantes&nbsp;&nbsp;sira nia Ezijensia bele halo negosiasaun&nbsp;&nbsp;ho porta voz manifestantes&nbsp;&nbsp;sira hotu. Bainhira&nbsp;&nbsp;hasai lei pensaun&nbsp;&nbsp;vitalisia&nbsp;&nbsp;no direitu regalias ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;bele salva estadu&nbsp;&nbsp;ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;husi risku fiskal.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Se ita boot sira konsegue&nbsp;&nbsp;muda pensaun&nbsp;&nbsp;vitalisia&nbsp;&nbsp;ho direitu&nbsp;&nbsp;regalias&nbsp;&nbsp;maka ita salva&nbsp;&nbsp;estadu&nbsp;&nbsp;ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;husi risiko fiskal nian no salva&nbsp;&nbsp;mos ita nia estadu&nbsp;&nbsp;hudi mafia&nbsp;&nbsp;no koruptores sira inklui&nbsp;&nbsp;mal administrasaun hodi hala&#8217;o ita boot sira nia knaar ho loloos no simu buat ne&#8217;e be ini nia direitu,&#8221;&nbsp;&nbsp;nia husu PN.<\/p>\n\n\n\n<p>Maibe mos keta haluhan l reprezentante manefestante nain 10 sei ba hasoru Parlamentu&nbsp;&nbsp;Nasional sira atu deskute asuntu ne&#8217;e ho seriu ho negosiasaun ne&#8217;ebe progresivu, daletiku, lojiku no kontestual ne&#8217;ebe duradoura, Kualidade no akuntavel.<\/p>\n\n\n\n<p>Entertantu, tuir mai bele lee direitu ne\u2019ebe deputadu sira hetan durante mandatu mak haktuir mai : 1. Direitu Regalias, Simu kareta prad,&nbsp;&nbsp;Simu laptop mac, Simu osan alojamentu $ 450.00\/kada fulan,&nbsp;&nbsp;Simu osan pulsa $ 250\/kada fulan no Osan ba tratamentu Saude $ 7,500.<\/p>\n\n\n\n<p>2. Sal\u00e1riu deputadu sira simu nian tuir Kargu, Deputadu laiha kargu $ 2,681.55\/fulan, Sekretariu Meja Komisaun $ 2,762. 50\/f, Vise Prezidente Komisaun $ 2,843.25\/f, Prez komisaun Espesializada $ 2,925,&nbsp;&nbsp;Vise Prezidente Bankada $ 2, 843.25\/f,&nbsp;&nbsp;Prezidente Bankada $ 2,925.00, Vise Sekretariu Meja PN $ 2,975.00\/f, Vise Prezidente PN $. 3,600.00\/f no&nbsp;&nbsp;Prezidente PN $ 4,500.00\/f.<\/p>\n\n\n\n<p>Total pesoal sira ne\u2019ebe asume kargu funsaun iha PN; Vise PN (2), Vise Sekretariu Meja (2), Prezidente Bankada (6), Vise Prezidente Bankada (5), Prezidente komisaun Espesializada (7), Vise Prezidente komisaun (7), Sekretaria Meja Komisaun (7), Deputadu\/a laiha Kargu hamutuk nain 29<\/p>\n\n\n\n<p>3. Osan Miliaun $16,682,500.00 aloka ba: Parlamento Nacional $7,896,379.00 kompostu hosi Gabinete Presidente Parlamentu $583,621.00, Bancada Parlamentar sira $1,042,799.00, Gabinete Sekret\u00e1riu Jeral PN $88,722.00, Komisaun A $154,960.00, Komisaun B $165,587.00, Komisaun C $181,839.00, Komisaun D $133,300.00, Komisaun E $182,060.00, Komisaun F $151,270.00, Komisaun G $182,980.00.<\/p>\n\n\n\n<p>Konsellu ba Fiskalizasaun Sistema Nasional Intelijensia Timor-Leste $69,490.00, Konsellu Konsultivu Fundu Petrol\u00edfeiru $255,131.00, Grupu Feto Parlamentar $46,944.00, Diresaun Jestaun Finanseira $1,721,281.00 Diresaun, Apoiu Parlamentar $129,608.00, Diresahn Rekursu Umanu no Formasaun $3,087,266.00, Diresaun komunikasaun $371,219.00<\/p>\n\n\n\n<p>Divizaun Protokolu $22,923.00, Gabinete Auditoria Interna $53,150.00, Gabinete Estudu Estrat\u00e9jiku Jur\u00eddisus $24,044.00, Gabinete Relasaun Internasionais no Koperasaun $8,721.00, Divizaun Planeamentu, Monitorizasaun no Avaliasaun $15,9000.00, Organizasaun Global Parlamentares Contra Corupsaun $92.7000.00, no Sentru Promosaun Igualdade Jeneru $20.606.00.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir&nbsp;&nbsp;objervassaun&nbsp;&nbsp;&nbsp;Jornalista&nbsp;&nbsp;Neon&nbsp;&nbsp;Metin&nbsp;&nbsp;iha tereinu nota&nbsp;&nbsp;katak manifestantes&nbsp;&nbsp;sira halo&nbsp;&nbsp;manefestasaun&nbsp;&nbsp;hah\u00fa ba loron&nbsp;&nbsp;da-tolu ona no iha manefestasaun loron&nbsp;&nbsp;da-tolu ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;la&#8217;o hakmate&nbsp;&nbsp;laiha tiru&nbsp;&nbsp;ona husi Polisia&nbsp;&nbsp;Nasion\u00e1l&nbsp;&nbsp;Timor-leste. Iha manefestasaun&nbsp;&nbsp;loron&nbsp;&nbsp;da-tolu&nbsp;&nbsp;ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;hetan&nbsp;&nbsp;seguran&nbsp;&nbsp;masimu&nbsp;&nbsp;husi PNTL.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David&nbsp;&nbsp;da Costa Master Parlamentu&nbsp;&nbsp;Nasional&nbsp;&nbsp;kansela&nbsp;&nbsp;ona&nbsp;&nbsp;sosa kareta&nbsp;&nbsp;prado&nbsp;&nbsp;ba&nbsp;&nbsp;Membru&nbsp;&nbsp;deputa&nbsp;&nbsp;65 iha Parlamentu Nasional, maib\u00e9 Estudante Universitariu&nbsp;&nbsp;Timor-leste&nbsp;&nbsp;(EUTL) ho kamada&nbsp;&nbsp;Sosedade&nbsp;&nbsp;Sivil&nbsp;&nbsp;sira ohin kontinua&nbsp;&nbsp;reziste&nbsp;&nbsp;sira nia pozisaun&nbsp;&nbsp;hodi kontra&nbsp;&nbsp;Parlamentu&nbsp;&nbsp;Nasional&nbsp;&nbsp;atu nune&#8217;e&nbsp;&nbsp;bele&nbsp;&nbsp;halakon&nbsp;&nbsp;lei&nbsp;&nbsp;pensaun&nbsp;&nbsp;vitalisia (LPV), direitu&nbsp;&nbsp;regalias&nbsp;&nbsp;no m\u00f3s atu muda tiha lei&nbsp;&nbsp;100 metrus&nbsp;&nbsp;ne&#8217;e.&nbsp; Portavos Estudante&nbsp;&nbsp;Universitariu&nbsp;&nbsp;Timor-leste&nbsp;&nbsp;(EUTL), Fernando&nbsp;&nbsp;M. De Andrade hatete,&nbsp;&nbsp;Parlamentu&nbsp;&nbsp;Nasional&nbsp;&nbsp;kansela ona atu sosa kareta&nbsp;&nbsp;prado&nbsp;&nbsp;ba Membru&nbsp;&nbsp;deputa&nbsp;&nbsp;sira maib\u00e9 manifestantes sira Kontinua&nbsp;&nbsp;reziste nafatin&nbsp;&nbsp;hodi luta kontra&nbsp;&nbsp;lei&nbsp;&nbsp;pensaun&nbsp;&nbsp;vitalisia, direitu&nbsp;&nbsp;regalias&nbsp;&nbsp;no m\u00f3s lei 100 metrus&nbsp;&nbsp;ne&#8217;e, tanba ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;manifestantes&nbsp;&nbsp;sei kontinua&nbsp;ezije&nbsp;&nbsp;ba PN&nbsp;&nbsp;Atu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":21353,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-21352","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21352","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21352"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21352\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21354,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21352\/revisions\/21354"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21353"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21352"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21352"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21352"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}