{"id":21355,"date":"2025-09-17T22:05:48","date_gmt":"2025-09-17T13:05:48","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=21355"},"modified":"2025-09-17T22:05:53","modified_gmt":"2025-09-17T13:05:53","slug":"eutl-hetan-vitoria-konsege-negosia-ho-pn-halakon-lei-pensaun-vitalisia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/09\/17\/eutl-hetan-vitoria-konsege-negosia-ho-pn-halakon-lei-pensaun-vitalisia\/","title":{"rendered":"EUTL Hetan Vitoria, Konsege Negosia Ho PN Halakon Lei Pensaun Vitalisia"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Deputadu bankada lima iha parlamentu Nasional (PN), CNRT, PD, KHUNTO, FRETILIN no PLP hamutuk ho Estudante Universidade Timor-Leste (EUTL) ohin konkorda ona hamutuk&nbsp;&nbsp;liuhosi dokumentu ofisi\u00e1l ida ne\u2019eb\u00e9 sira asina ona hosi parte rua ne\u2019e rasik hodi halakon lei pensaun vitalisia<\/p>\n\n\n\n<p>Akordu ne\u2019e ofisi\u00e1l ida ne\u2019e liuhosi reuniaun ka dialogu hosi estudante universitariu no deputadu sira iha sala konferensia PN, Dili, Kuarta (17\/09\/2025) ne\u2019e, bainhira estudante sire ezije atu halakon lei pensaun vitalisia ne\u2019e iha tempu badak, tanba haree ba realidade politiku sira promote tinan barak ona atu halakon pensaun vitalisa ne\u2019e maib\u00e9 la akontese to\u2019o agora.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha akordu ne\u2019e&nbsp;&nbsp;sita katak, Bankada parlamentar akumula hosi CNRT, FRETILIN, PD, KHUNTO, no PLP, hafoin enkontru ho portavoz husi manifestantes sira hotu ne\u2019eb\u00e9 reprezenta asosiasaun estudante universit\u00e1riu sira, kompromete atu dezenvolve no promove inisiativa lejizlativa sira maka;<\/p>\n\n\n\n<p>a) Halakon pensaun mens\u00e1l vital\u00edsia, hodi revoga no modifika lejislasaun relevante, ho diskusaun iha Asembleia Jer\u00e1l hah\u00fa iha loron 25 fulan-setembru tinan 2025.<\/p>\n\n\n\n<p>b) Halo revizaun ba lei kona-ba liberdade reuniaun no manifestasaun nian.<\/p>\n\n\n\n<p>c) Durante debate kona-ba Orsamentu Jer\u00e1l Estadu, envolve iha diskusaun s\u00e9riu ho Governu atu garante finansiamentu adekuadu ba set\u00f3r produtivu sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e Vise-Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l, Alexandrino Afonso Nunes hatete, iha diskusaun ida ne\u2019e la\u2019o pozitivu tebes husi estudante no bankada sira no iha rezultadu ne\u2019eb\u00e9 di\u2019ak ba interese povu nian, nasaun ida ne\u2019e, tanba ne\u2019e nia promete ba estudante sira dokumentu ida ne\u2019e sasin duni ba halakon lei pensaun vitalisia.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNia rezultadu mak ohin imi na\u2019in-7 reprezentante EUTL sai sasin hodi haree ita nia lider bankada asina, katak imi lalaika d\u00favidas katak akordu ne\u2019e ita halo tiha asina de\u2019it depois sira la halo, prosesu ita hah\u00fa dadauk agora, dokumentu ita boot sira simu no dokumentu ne\u2019e ita baixa ona ne\u2019eb\u00e9 lalika laran taridu\u201d, dehan Vise-Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l, Alexandrino ba estudante sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Vise-Prezidente ne\u2019e relata, iha akordu ne\u2019e m\u00f3s sira aseita hamtuk ona atu hapara provizoriamente manifestasaun nune\u2019e parlamentu bele hala\u2019o nia funsaun ho di\u2019ak no kalma hodi deskuti alterasaun lei pensaun vitalisia.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKalma para ita bele hala\u2019o serbisu ho di\u2019ak. Ne\u2019eb\u00e9 ha\u2019u enome Prezidente Parlamentu simu ezersisiu ida ne\u2019e m\u00f3s todan ida, hasoru kedas buat boot nasaun nian ne\u2019eb\u00e9 buat todan, ne\u2019e primeiravez maib\u00e9 tanba ita hotu nia kontribuisaun ita bele to\u2019o finalidade ohin ita asina,\u201d nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia m\u00f3s infroma, dokumentu ne\u2019eb\u00e9 asina ona hosi parte rua atu bele rezolve preokupasaun hirak ne\u2019e no nia aparte m\u00f3s agradese ba kritika hosi sosiedade sivil tomak tanba ida ne\u2019e hanesan motivasaun ida atu ba oin Parlamentu hala\u2019o nia funsaun ho di\u2019ak liut\u00e1n.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHa\u2019u espera dokumentu ne\u2019e sai bukti katak ita iha kumprimisiu ne\u2019eb\u00e9 ami m\u00f3s iha ne\u2019e sei hadi\u2019a, ami lakohi ba oin dehan ou deputadu sira ne\u2019e oin kareta, ne\u2019eb\u00e9 atu hakotu tiha korentti ne\u2019e katak ba oin ne\u2019e Parlamentu sei la\u2019o di\u2019ak. La\u2019o di\u2019ak ne\u2019e tanba ita boot sira-nia kritika ohin ba loos mai loos, ne\u2019e m\u00f3s buat di\u2019ak ida, ha\u2019u agradese ba ita hotu nia kontribuisaun no ba seguransa no ema hotu nia pasensia\u201d, nia iha esperansa.<\/p>\n\n\n\n<p>Portavoz EUTL Jos\u00e9 da Costa haktuir, durante loron tolu manifestantes sira hala\u2019o manifestasaun hodi kritika deputadu sira tanba kondisaun sosi\u00e1l konkretu ne\u2019eb\u00e9 povu hasoru iha nasaun ida ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cEma barak m\u00f3s aproveta situasaun ida ne\u2019e dehan ita hosi kor a, kor b laiha EUTL komunga prinsipiu no natureza kampus nian katak EUTL independete, demokrasia no devende justisa no lia loos\u201d. Nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia salienta m\u00f3s katak&nbsp;&nbsp;vitoria ne\u2019eb\u00e9 manifestantes sira konsege hetan liuhosi akordu hosi parte rua ne\u2019e la\u2019\u00f3s deputadu sira iha parlamentu nia laran di\u2019ak maib\u00e9 ida ne\u2019e luta hosi manifestantes sira nia luta rasik, katak ida ne\u2019e estudante universitariu no sosedade sivil no kamada sosiais hotu-hotu nia hamutuk mak konsege hetan rezultadu ida ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSosa kareta ita akopa\u00f1a rezolusaun sai ona sira kansela ona no ohin ita kesi kabun iha parlamentu ita debate ho sira argumentativu ho rasionalidade no ohin ita konsege asina akordu ne\u2019e katak, halakon lei pensaun mesal vitalisia halakon tot\u00e1l, segundu sei halo alterasaun ba lei 100 metrus no debate OJE 2026 sira sei tau osan boot ba set\u00f3r produtivu ba povu nia moris di\u2019ak,\u201d nia subli\u00f1a<\/p>\n\n\n\n<p>Diskusaun ba halakon tot\u00e1l lei pensaun vitalisia ne\u2019eb\u00e9 sei deskuti iha loron 25 fulan setembru tinan ne\u2019e, no sei marka prezensa mos hosi reprezentante esstudante universidade Timor-Leste hodi akompa\u00f1a direta iha faze generalidade nian. No demostrasaun ne\u2019e sei akontese fali depende ba rezultadu hosi diskusaun pensaun ne\u2019e rasik oins\u00e1 halakon tot\u00e1l ka halo redusaun de\u2019it. Maib\u00e9 pozisaun hosi EUTL katak pensaun vitalisia ne\u2019e tenke hamos hotu, laiha rezerva ba redusaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 m\u00f3s f\u00f3 hanoin fali katak molok ne\u2019e estudante entrega petisaun ba Parlamentu Nasion\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 sita asuntu haat hanesan, kansela sosa kareta foun ba deputadu sira, segundu halakon lei pensaun vitalisia, terseiru altera lei 100 metrus ba demonstrasaun no ikus liu alokasaun OJE tenke ba set\u00f3r produtivu.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir Neon Metin nia observasaun demonstrante sira iha liur haksolok no sente hetan vitoria ba asaun protestu ne&#8217;ebe sira halo durante loron 3 nia laran, maske liuhusi dezafiu oinoin hanesan hasoru &#8216;gas airmata&#8217; husi polisia nasional Timor-Leste <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Deputadu bankada lima iha parlamentu Nasional (PN), CNRT, PD, KHUNTO, FRETILIN no PLP hamutuk ho Estudante Universidade Timor-Leste (EUTL) ohin konkorda ona hamutuk&nbsp;&nbsp;liuhosi dokumentu ofisi\u00e1l ida ne\u2019eb\u00e9 sira asina ona hosi parte rua ne\u2019e rasik hodi halakon lei pensaun vitalisia Akordu ne\u2019e ofisi\u00e1l ida ne\u2019e liuhosi reuniaun ka dialogu hosi estudante [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":21356,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-21355","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21355","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21355"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21355\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21357,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21355\/revisions\/21357"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21356"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21355"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21355"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21355"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}