{"id":21391,"date":"2025-09-24T20:37:15","date_gmt":"2025-09-24T11:37:15","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=21391"},"modified":"2025-09-24T20:37:47","modified_gmt":"2025-09-24T11:37:47","slug":"governu-presiza-apoiu-grupu-produtor-agrikultura-nia-produsaun-ba-diversifikasaun-ekonomia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/09\/24\/governu-presiza-apoiu-grupu-produtor-agrikultura-nia-produsaun-ba-diversifikasaun-ekonomia\/","title":{"rendered":"Governu Presiza Apoiu Grupu Produtor Agrikultura nia Produsaun Ba Diversifikasaun Ekonomia"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Grupu produt\u00f3r agrikultura, Foinsa\u2019e Tali Laran (FOSTAL) no grupu Hada\u2019ek husu ba governu atu bele apoiu material sira ba grupu produt\u00f3r sira, atu nune\u2019e bele apoiu ba sira nia atividade sira ne\u2019ebe maka sira hala\u2019o iha sira nia munisipiu ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>Kordenadadora Grupu Foinsa\u2019e Tali Laran (FOSTAL) husi Dili, Zelia Ribeiro, hatete, grupu Fostal ne\u2019e harii iha tinan 2019, ho ema barak maib\u00e9 ema baruk hotu entaun ema&nbsp;&nbsp;nain 7 maka ativu to\u2019o agora. Difikulade ne\u2019ebe maka grupu ne\u2019e hasoru maka laiha trakt\u00f3r atu fera rai, tanba iha grupu ne\u2019e kuda mos Pateka, ai-manas, Tomate, tanba ne\u2019e presiza makina atu bele fila rai, tanba iha hera rai maran loos.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e iha ne\u2019e, atu ko\u2019alia uituan bazeia ba atvidade espozisaun&nbsp;&nbsp;nian ne\u2019ebe halai liu ba tema katak investe agora, iha ne\u2019e oportunidade ne\u2019ebe kapas mai grupu foinsa\u2019e sira ne\u2019ebe halo produsaun hodi hato\u2019o problema saida maka gurpu produtivu sira hasoru iha sira nia atvidade sira.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAtu hato\u2019o ami nia problema ba iha governu sira, atu bele resolve ami nia problema, ne\u2019ebe maka ami hasoru liu-liu ba iha set\u00f3r Agrikultura nian, tanba ami mos kuda pateka, Ai-manas, no Tomate entaun ami presiza makina fera rai, hodi ajuda ami nia atividade refere,\u201d dehan kordenadadora Grupu Foinsa\u2019e Tali Laran (FOSTAL), Zelia Ribeiro ba jornalista sira iha salaun Alfandega palaban RAEOA, Tersa 23\/09<\/p>\n\n\n\n<p>Entretantu, Kordenadora grupu Hada\u2019ek husi Viqueque, Nabila Celsia, hatete, grupu ne\u2019e foin harii, iha tinan 2024, iha grupu nia laran ema mesak estudante deit hamutuk ema 27, Feto 5 no mane 22, maib\u00e9 iha grupu nia laran estudante voluntariu deit, Tanba ema n\u2019ebe envolve iha voluntariu ne\u2019e so ema fuan boot.<\/p>\n\n\n\n<p>Hari grupu ida ne\u2019e atu hadi\u2019a ambiente, dezenvolve agrikultura no ekonomia komunidade no liu husi ekipa ida ne\u2019e, mai ho nia prinsipiu katak, vontade, badinas no esperansa, tanba ida ne\u2019e atu tulu komunidade sira oinsa maka atu dezenvolve komunidade sira hodi kria rasik osan ba ita nian aan.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSe iha ona vontade maka ita tenke badinas, se iha ona badinas ita tenke pasensia no iha esperansa, tanba ekipa ida ne\u2019e mos mai ho rasik nia prinsipiu tanba ne\u2019e ami hanesan volontariu estudante, no ami estudante rasik mak iha insiativa loke toos eskolar iha eskola tolu maka Falur Rate laek Loihunu, Mamulak ho Eskola Kabirohan Viqueque,\u201d nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 grupu volontariu husi Hada\u2019ek husu ba governu sira, iha tempu badak nia laran bele ba vizita grupu ne\u2019e tanba grupu ne\u2019e rasik produs ona adubu organiku, Teras ho kompos, iha ne\u2019eba mos grupu halo debu tanba tempu ba loron bee menus, entaun grupu ne\u2019e rasik iha insiativa hodi ke\u2019e debu para iha tempu ba loron karik bee ne\u2019e kontinua iha.<\/p>\n\n\n\n<p>Grupu Hada\u2019ek hetan hetan suporta husi Permatil, suporta husi modo musan. Maib\u00e9 grupu nia prekupasaun maka la hetan suporta husi Governu, tanba ne\u2019e husu governu atu bele apoiu ba ekipa voluntariu sira hodi bele kontinua halo atividade voluntariu ida ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>Hatan ba prekupasaun ne\u2019e,&nbsp;&nbsp;Xefe Gabinete Secoop,&nbsp;&nbsp;Leovogildo Belarmino, hatete Leovogildo Belarmino hatete, Sekoop grupu koperativa ida ne\u2019ebe&nbsp;&nbsp;mesmo iha atividade ida ne&#8217;ebe halai liu-ba&nbsp;&nbsp;empreza mikro ki\u2019ik no mediu sira,&nbsp;&nbsp;maib\u00e9 koperativa iha prinsipiu&nbsp;&nbsp;fokus liu ba iha dezenvolvimentu koperativa&nbsp;&nbsp;nian.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKona-ba&nbsp;&nbsp;dezafiu ne\u2019ebe ita hetan no hatene husi joven sira ne\u2019ebe mak&nbsp;&nbsp;iha inisiativa hakarak hari&#8217;i gropu primeiru tenke iha dezafiu oin oin, ita hari grupu koperativa sira&nbsp;&nbsp;ema nain rua serbisu hamutuk sempre&nbsp;&nbsp;hasoru dezafiu barak, dezafiu balun iha parte teknika kona-ba finanseira&nbsp;&nbsp;infrestrutura&nbsp;&nbsp;kona-ba promosaun&nbsp;&nbsp;no asesu ba merkadu hirak ne\u2019e&nbsp;&nbsp;sempre hasoru&nbsp;&nbsp;&nbsp;bainhira iha hari&#8217;i grupu ida,\u201d dehan nia.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, tanba ne&#8217;e mak husi papel SEKOOP&nbsp;&nbsp;nian&nbsp;&nbsp;atu asegura&nbsp;&nbsp;legalidade sira, liu-liu regulamentu&nbsp;&nbsp;ba iha koperativa sira, atu sai koperativa ne\u2019ebe atonomu&nbsp;&nbsp;sai investimentu depois fasilita&nbsp;&nbsp;koperativa sira&nbsp;&nbsp;liu husi formasaun&nbsp;&nbsp;basika formasaun jestaun koperativa&nbsp;&nbsp;lideransa&nbsp;&nbsp;akontabilidade&nbsp;&nbsp;&nbsp;ba grupu nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Depois Sekoop akonpa\u00f1a deit grupu sira ne&#8217;ebe iha inisiativa atu registu&nbsp;&nbsp;formal iha Ministeiru Justisa&nbsp;&nbsp;no ba sira ne\u2019ebe hala&#8217;o atividade negosiu&nbsp;&nbsp;tenke ba registu iha serve&nbsp;&nbsp;depois hetan sertifikadu&nbsp;&nbsp;&nbsp;ba&nbsp;&nbsp;faan produtu ou&nbsp;&nbsp;negosiu sira ne\u2019ebe sira halo iha grupu laran<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba Sekoop&nbsp;&nbsp;&nbsp;mos investe ona&nbsp;&nbsp;ivestimentu barak ba iha produtidade&nbsp;&nbsp;atu hasae produto agrikula nian&nbsp;&nbsp;atu atrai&nbsp;&nbsp;grupu sira&nbsp;&nbsp;no investe ba iha grupu sira ne&#8217;ebe mak eziste&nbsp;&nbsp;&nbsp;liu-liu ba iha movementu&nbsp;&nbsp;koperativa sira ne\u2019ebe iha rai laran&nbsp;&nbsp;no produtu saida deit mak sira produs&nbsp;&nbsp;koba-ba produsaun iha rai laran&nbsp;&nbsp;importante tenke serbisu hamutuk&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nia explika Sekoop nia papel mak tenke f\u00f3 apoiu ba iha&nbsp;&nbsp;grupu ki\u2019ik sira ne&#8217;ebe servisu ba iha area Sekoop nian&nbsp;&nbsp;no f\u00f3 apoiu liu husi tranferensia publika&nbsp;&nbsp;ne&#8217;e f\u00f3 ba grupu sira ne&#8217;ebe mak ezizte tiha ona, maib\u00e9 iha pol\u00edtika foun&nbsp;&nbsp;husi governu nian entaun tinan oin mai&nbsp;&nbsp;transferensia publika ne&#8217;e la\u2019os iha&nbsp;&nbsp;Sekoop, maib\u00e9 sira asesu liu husi&nbsp;&nbsp;banku&nbsp;&nbsp;ida hanesan banku dezenvolvimentu nasional&nbsp;&nbsp;ho funan ne\u2019ebe mak ki&#8217;ik mak ezizensia ba iha koperativa&nbsp;&nbsp;no ba iha grupu sira&nbsp;&nbsp;atu halo planu negosiu&nbsp;&nbsp;ba iha sira nia atividade.<\/p>\n\n\n\n<p>Kada tinan Sekoop iha&nbsp;&nbsp;osan atu tau ba&nbsp;&nbsp;iha Set\u00f3r produtivu sira iha tinan ida ne&#8217;e, Sekoop aloka osan ba iha Set\u00f3r produtivu iha 1.8 miloes&nbsp;&nbsp;ne&#8217;e ba iha transferensia publika&nbsp;&nbsp;no apoiu ida ne&#8217;e ba iha grupu produtivu sira no empreza&nbsp;&nbsp;mikro ki\u2019\u00efk no mediu sira&nbsp;&nbsp;apoiu ba sira para atu hala&#8217;o atividade negosiu&nbsp;&nbsp;no koperetiva sira ne\u2019ebe ezizte iha Timor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cMaib\u00e9 nia iha rekegistu ne&#8217;ebe rigorozu no ita tenke hatene sira&nbsp;&nbsp;nia ativiadade ne&#8217;e halao duni klae. Sekoop kada tinan aloka osan ba iha Set\u00f3r produtivu&nbsp;&nbsp;sira ita bolu naran transferensia publiku,\u201d nia konklui&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Grupu produt\u00f3r agrikultura, Foinsa\u2019e Tali Laran (FOSTAL) no grupu Hada\u2019ek husu ba governu atu bele apoiu material sira ba grupu produt\u00f3r sira, atu nune\u2019e bele apoiu ba sira nia atividade sira ne\u2019ebe maka sira hala\u2019o iha sira nia munisipiu ne\u2019e. Kordenadadora Grupu Foinsa\u2019e Tali Laran (FOSTAL) husi Dili, Zelia Ribeiro, hatete, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":21392,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-21391","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21391","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21391"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21391\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21393,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21391\/revisions\/21393"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21392"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21391"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21391"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21391"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}