{"id":21510,"date":"2025-10-16T12:45:20","date_gmt":"2025-10-16T03:45:20","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=21510"},"modified":"2025-10-16T12:45:21","modified_gmt":"2025-10-16T03:45:21","slug":"forsa-armada-nia-kompromisu-liberdade-imprensa-laos-ameasa-ba-seguransa-nasional","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/10\/16\/forsa-armada-nia-kompromisu-liberdade-imprensa-laos-ameasa-ba-seguransa-nasional\/","title":{"rendered":"Forsa Armada\u00a0\u00a0Nia kompromisu, Liberdade\u00a0\u00a0Imprensa La&#8217;os Ameasa\u00a0\u00a0Ba seguransa Nasion\u00e1l\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen&nbsp;&nbsp;David&nbsp;&nbsp;da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Komemorasaun&nbsp;&nbsp;&nbsp;loron trajedia Balibo&nbsp;&nbsp;Five&nbsp;&nbsp;ba tinan 50 no loron Nasion\u00e1l&nbsp;&nbsp;Liberdade&nbsp;&nbsp;Imprensa&nbsp;&nbsp;ba da-tolu, Xefe Estadu-Maior Jeneral F-FDTL f\u00f3 nia kompromisu&nbsp;&nbsp;katak&nbsp;&nbsp;liberdade&nbsp;&nbsp;imprensa&nbsp;&nbsp;la&#8217;os sai ameasa&nbsp;&nbsp;ba seguransa&nbsp;&nbsp;nasion\u00e1l, maib\u00e9&nbsp;&nbsp;Imprensa ida ne&#8217;eb\u00e9 livre, responsavel, no profision\u00e1l maka aliadu di&#8217;ak liu ba Forsa Armada.<\/p>\n\n\n\n<p>Xefe Estadu Maior Jeneral FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente Falur Rate Laek, hatete FALINTIL-FDTL, herdeiru husi rezist\u00e9nsia armada hasoru okupasaun, reko\u00f1ese katak nia misaun atu\u00e1l atu defende soberania nasion\u00e1l inklui m\u00f3s defende val\u00f3r demokr\u00e1tiku sira neeeb\u00e9 Timor-Leste luta ba iha tinan barak nia laran.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Nu`udar Xefe Estadu-Maior Jeneral F-FDTL, ha&#8217;u hakarak afirma ho solene kompromisu ita-nia Forsa Armada nian hodi defende liberdade imprensa iha Timor-Leste. Kompromisu ida-ne&#8217;e la&#8217;os de&#8217;it institusional ida-ne&#8217;e istoriku,&#8221; dehan Xefe Estadu Maior Jeneral FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente Falur Rate Laek,\u201d iha kalan reflesaun Nasion\u00e1l&nbsp;&nbsp;kona-ba papel media iha tempu rezist\u00e9nsia no faze dezenvolvimentu Nasion\u00e1l, iha kampu Balibo Vila, Kuarta 15\/10.<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 liberdade imprensa la&#8217;os ameasa ida ba seguransa nasion\u00e1l ne&#8217;e maka ninia garantia. Imprensa ida ne&#8217;eb\u00e9 livre, responsavel, no profision\u00e1l maka aliadu di&#8217;ak liu ba Forsa Armada profision\u00e1l sira ne&#8217;eb\u00e9 komprometidu ho val\u00f3r demokr\u00e1tiku sira.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Tanba ne&#8217;e, ha&#8217;u garante ba profision\u00e1l m\u00eddia sira ne&#8217;eb\u00e9 prezente iha ne&#8217;e katak FALINTIL-FDTL sei defende nafatin imi-nia liberdade informasaun no imi-nia direitu atu kestiona. Eskrut\u00edniu p\u00fabliku ba ita-nia instituisaun sira, inklui milit\u00e1r, hametin ita-nia demokrasia no kontribui ba hadi&#8217;a ita-nia servisu ba nasaun,&#8221; nia afirma.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Alende ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;mos nia ko&#8217;alia,&nbsp;&nbsp;Povu Timor nia luta ba auto-determinasaun labele haketak hosi luta ba lialoos. Durante tinan 24 okupasaun nian, Timor hasoru la&#8217;os de&#8217;it represaun fiziku, maib\u00e9 m\u00f3s tentativa sira atu hamoos Timor-Leste nia identidade no halo silensiu Timor-Leste nia ist\u00f3ria.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba FRETILIN unilateralmente proklama Timor-Leste nia independ\u00e9nsia iha 28 Novembru 1975, liu de&#8217;it loron 12 hafoin asasinatu jornalista nain Lima. Tinan ruanulu-resin-haat rezist\u00e9nsia nian tuir mai, durante ne&#8217;eb\u00e9 FALINTIL, ala armada rezist\u00e9nsia nian, mantein moris esperansa liberdade nian iha ai-laran. Luta ida-ne&#8217;e la&#8217;os delit milit\u00e1r,&nbsp;&nbsp;ida-ne&#8217;e m\u00f3s luta ida ba lialoos ist\u00f3riku no reko\u00f1esimentu internasion\u00e1l ba Timor nia direitu ba autodeterminasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Jomalista sira ne&#8217;ebe ariska sira-nia vida hodi konta ita nia istoria s\u1ea1i nu&#8217;udar aliadu krusial iha batalla ida-ne&#8217;e. Bainhira mundu hakarak ita invizivel, jornalista internasion\u00e1l sira mak buka ami iha ai-laran, hasoru malu ho gerrilleiru FALINTIL sira. Profisional korajozu sira hanesan Francisco Borja da Costa, Adelino Gomes husi RTP Portugal, Kamal Bamadhaj, Max Stahl, Sakamoto, Agus Mulyawan, Muki no Sahe &#8211; diretor jornal Vis\u00e3o, Bernardino Guterres &#8220;Berekai,&#8221; Sander Thoenes, no seluk tan, bele aumenta tan sira seluk iha ne&#8217;e, sai ita-nia narrador internasional sira iha ita-nia rezistensia iha tempu susar sira, Jornalista sira-ne&#8217;e la&#8217;os observad\u00f3r de&#8217;it. Sira sai sasin moris, mikrofone ba ita nia rezistensia, mundu nia matan ba ita nia terus no esperansa. Entrevista hotu-hotu, relat\u00f3riu hotu-hotu, imajen hotu-hotu ne&#8217;ebe sira kaptura maka aktu rezistensia diplomatiku,&#8221; nia esplika.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e, Imprensa maka Timor-Leste nia embaixador silensiu. Bainhira Timor-Leste laiha lian, sira ko&#8217;alia kona-ba&nbsp;&nbsp;Timor. Bainhira Timor-Leste hakarak mundu atu haree Timor, Jornalista sira maka sai Timor nia matan no buka meius oi-oin hodi infiltra tama mai Timor-Leste hanesan ezemplu konkretu, inisiativa husi Padre Satu haruka nia espoza hodi infiltra mai hodi organiza solidariedade parlamentar japon\u0117s.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ohin loron, ita fo onra la&#8217;os de`it ba papel imprensa nian, maibe ba papel sagradu atu hateten lia-loos. Referendu istoriku 30 Agostu 1999, ne&#8217;ebe timoroan 78% vota ba independensia, sai m\u1ed1s triunfu lia-loos hasoru bosok, justisa hasoru opresaun. Ida-ne&#8217;e maka kulminasaun husi prosesu ida iha ne&#8217;ebe jornalizmu livre hala&#8217;o knaar fundamental, hodi permite mundu atu asiste tantu koraien husi povu timoroan no mos violensia ne&#8217;ebe mosu hafoin referendu,&#8221; nia konklui.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen&nbsp;&nbsp;David&nbsp;&nbsp;da Costa Komemorasaun&nbsp;&nbsp;&nbsp;loron trajedia Balibo&nbsp;&nbsp;Five&nbsp;&nbsp;ba tinan 50 no loron Nasion\u00e1l&nbsp;&nbsp;Liberdade&nbsp;&nbsp;Imprensa&nbsp;&nbsp;ba da-tolu, Xefe Estadu-Maior Jeneral F-FDTL f\u00f3 nia kompromisu&nbsp;&nbsp;katak&nbsp;&nbsp;liberdade&nbsp;&nbsp;imprensa&nbsp;&nbsp;la&#8217;os sai ameasa&nbsp;&nbsp;ba seguransa&nbsp;&nbsp;nasion\u00e1l, maib\u00e9&nbsp;&nbsp;Imprensa ida ne&#8217;eb\u00e9 livre, responsavel, no profision\u00e1l maka aliadu di&#8217;ak liu ba Forsa Armada. Xefe Estadu Maior Jeneral FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente Falur Rate Laek, hatete FALINTIL-FDTL, herdeiru husi rezist\u00e9nsia armada hasoru okupasaun, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":21511,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-21510","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21510","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21510"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21510\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21512,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21510\/revisions\/21512"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21511"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21510"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21510"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21510"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}