{"id":21597,"date":"2025-10-27T08:47:57","date_gmt":"2025-10-26T23:47:57","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=21597"},"modified":"2025-10-27T08:50:05","modified_gmt":"2025-10-26T23:50:05","slug":"tl-sai-membru-asean-asanami-esforsu-kolektivu-husi-lideransa-no-povu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/10\/27\/tl-sai-membru-asean-asanami-esforsu-kolektivu-husi-lideransa-no-povu\/","title":{"rendered":"TL Sai Membru ASEAN, Asanami: Esforsu Kolektivu, Ekonomia Sei Dezenvolve Hela Ita Tenke Serbisu Makaas"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da&nbsp;&nbsp;Costa&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Iha Loron 26 fulan-Outubru tinan 2025 nu\u2019udar ist\u00f3ria importante ba Povu Timor-Leste,&nbsp;&nbsp;tanba Timor-Leste ofisialmente sai membru permanente ba organizasaun rejion\u00e1l Asosiasaun Nasaun sira Sudeste Azi\u00e1tiku nian (ASEAN) ba dala 11&nbsp;&nbsp;liuhusi simeira da-47 iha Kuala Lumpur, Mal\u00e1zia.<\/p>\n\n\n\n<p>Governu&nbsp;&nbsp;Timor-Leste&nbsp;&nbsp;realiza serim\u00f3nia&nbsp;&nbsp;ofisi\u00e1l&nbsp;&nbsp;adezaun Timor-Leste&nbsp;&nbsp;ASEAN. No adezaun Timor-Leste&nbsp;&nbsp;ba ASEAN&nbsp;nudar resultadu husi esforsu kolektivu husi lideransa no povu Timor-Leste tomak, hah\u00fa husi tempu rezist\u00e9nsia liu ba, tempu rekonstrusaun nasaun, no to\u2019o agora.<\/p>\n\n\n\n<p>Vise Primeiru Ministru (VPM) no Ministru Koordenad\u00f3r Asuntus Sosiais (MKAS) no Ministru Dezenvolvimentu Rur\u00e1l no Abitasaun Komunit\u00e1ria (MDRAK), Mariano Assanami Sabino, hateten Timor-Leste marka momentu ist\u00f3riku,&nbsp;&nbsp;ida ne\u2019e&nbsp;&nbsp;momentu ida ne\u2019eb\u00e9 povu Timor-Leste&nbsp;&nbsp;durante tinan barak hein ho esperansa, pasi\u00e9nsia no determinasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan Prezidente da Rep\u00fablica (PR) Jos\u00e9 Ramos-Horta, Primeiru Ministru (PM) Kay&nbsp;&nbsp;Rala&nbsp;&nbsp;Xanana&nbsp;&nbsp;Gusm\u00e3o ho delegasaun&nbsp;&nbsp;iha hela Kuala Lumpur, atu marka loron ne\u2019ebe Timor-Leste ofisi\u00e1lmente, sai&nbsp;&nbsp;membru Asosi\u00e1saun Nasaun sira Sudeste Azi\u00e1tiku&nbsp;&nbsp;(ASEAN).<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Hah\u00fa husi tempu rezist\u00e9nsia liu ba, tempu rekonstrusaun nasaun, no to\u2019o agora,&nbsp;&nbsp;ita la haluha ita-nia objetivu ida&nbsp;&nbsp;atu f\u00f3 Timor-Leste sai fatin diak ba komunidade&nbsp;&nbsp;rejion\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 mak naturalmente ita hola parte,&#8221; dehan&nbsp;&nbsp;Vise Primeiru&nbsp;&nbsp;Ministru (VPM), Mariano Assanami Sabino, Bainhira halo diskursu iha Largo Lecidere, Domingu 26\/10.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, nu&#8217;udar membru plenu ida, pil\u00e1r boot tolu husi Komunidade ASEAN maka sei sai&nbsp;&nbsp;matadalan ba Timor nia dezenvolvimentu nasion\u00e1l, ne\u2019ebe foka ba Pol\u00edtika Seguransa ASEAN, hodi hametin pas no estabilidade, merkadu dinamiku, ho ema liu 600 miliaun no sosio kultura&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e, adesaun ofisi\u00e1l ida ne\u2019e halo nasaun Timor sente org\u00fallu, maib\u00e9 mos f\u00f3 Timor nia lideransa no povu iha obrigasaun foun atu kontinua prepara Timor-Leste, hodi kontribui laos deit hanesan membru foun, maib\u00e9 hanesan membru atu f\u00f3 kontribuisaun substantivu ba paz, estabilidade no dezenvolvimentu sustentavel iha rejiaun ida ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ita hatene katak ita sei hasoru dezafiu barak. Ita nasaun ki&#8217;ik ida ho ekonomia ne&#8217;eb\u00e9 sei dezenvolve hela. Ita tenke serbisu maka&#8217;as liu tan atu hametin ita nia&nbsp;&nbsp;instituisaun sira, harii ita-nia infraestrutura, no eduka ita-nia oan sira. Ita nia&nbsp;&nbsp;neg\u00f3siu sira tenke sai kompetitivu liu,&#8221; nia subli\u00f1a.<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 susesu Timor nia jornada ASEAN nian la depende ba ema seluk, maib\u00e9 depende ba Timor. &#8220;Ba ita-nia unidade, ita-nia serbisu maka&#8217;as, no ita-nia reziliensia&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia mos husu ba ema hotu, liu-liu&nbsp;&nbsp;juventude, atu kontinua involve aan iha prosesu&nbsp;&nbsp;ida ne\u2019e. &#8220;Timor-Leste membru ASEAN, maib\u00e9 ASEAN mos iha Timor-Leste&nbsp;&nbsp;iha&nbsp;&nbsp;ita-nia hanoin, iha ita-nia moris no iha ita-nia esperansa&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ohin, ita hamriik ho orgullu. Ita sai ona membru plenu no ho direitu hanesan iha&nbsp;&nbsp;Asosiasaun Nasaun Sudeste Azi\u00e1tiku nian. Ita hanesan nasaun ida ne&#8217;eb\u00e9 la&#8217;\u00f3s de&#8217;it define husi ita-nia luta iha pasadu, maib\u00e9 husi ita-nia pot\u00e9nsia futuru ne&#8217;eb\u00e9 la iha limite,&#8221; nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan&nbsp;&nbsp;Reprezentante husi Embaixada Mal\u00e1zia, Jemimah Ujang, haktuir,&nbsp;&nbsp;durante Serim\u00f3nia Abertura ba Simeira ASEAN ba dala 47 iha Kuala Lumpur,&nbsp;&nbsp;Estadu membru sira simu formalmente Timor-Leste nu\u2019udar membru da-11, konsidera ida ne&#8217;e hanesan momentu ida ne&#8217;eb\u00e9 furak orgullu no signifikadu klean ba hotu-hotu ne&#8217;eb\u00e9 tuir ona nasaun nia viajen.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan&nbsp;&nbsp;Mal\u00e1zia iha ona komitmentu hodi apoia Timor-Leste sai membru ASEAN, hodi refleta hodi promove unidade, inkluzaun, no identidade rejion\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e Timor-Leste lori ho nia ist\u00f3ria \u00faniku, ho nia kultura ne\u2019ebe riku, mantein paz, prmove demokrasia no kooperasaun rejional, no responde ba pilar sira.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ida ne&#8217;e hanesan reafirmasaun ida ba prins\u00edpiu fundad\u00f3r sira ASEAN nian respeitu ba malu, harii konsensu, no solidariedade. Hanesan m\u00f3s testamentu ida ba rezili\u00e9nsia ne&#8217;eb\u00e9 dura, determinasaun, no aten-barani hosi povu no lideransa timoroan nian,&#8221; nia afirma.<\/p>\n\n\n\n<p>Asosiasaun Nasaun sira Sudeste Azi\u00e1tiku (ASEAN) nu\u2019udar organizasaun jeopol\u00edtika no ekon\u00f3mika ida ba nasaun sira iha rejiaun sudeste azi\u00e1tiku.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Organizasaun ASEAN ne\u2019e harii iha loron 08&nbsp;&nbsp;Agostu 1967, iha Bangkok, Tail\u00e1ndia, liuhusi Deklarasaun ASEAN. Organizasaun ne\u2019e hakarak atu promove kreximentu ekon\u00f3miku, progresu sosi\u00e1l, no dezenvolvimentu kultur\u00e1l entre ninia membru Estadu sira.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da&nbsp;&nbsp;Costa&nbsp; Iha Loron 26 fulan-Outubru tinan 2025 nu\u2019udar ist\u00f3ria importante ba Povu Timor-Leste,&nbsp;&nbsp;tanba Timor-Leste ofisialmente sai membru permanente ba organizasaun rejion\u00e1l Asosiasaun Nasaun sira Sudeste Azi\u00e1tiku nian (ASEAN) ba dala 11&nbsp;&nbsp;liuhusi simeira da-47 iha Kuala Lumpur, Mal\u00e1zia. Governu&nbsp;&nbsp;Timor-Leste&nbsp;&nbsp;realiza serim\u00f3nia&nbsp;&nbsp;ofisi\u00e1l&nbsp;&nbsp;adezaun Timor-Leste&nbsp;&nbsp;ASEAN. No adezaun Timor-Leste&nbsp;&nbsp;ba ASEAN&nbsp;nudar resultadu husi esforsu kolektivu husi lideransa no povu Timor-Leste [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":21598,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-21597","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21597","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21597"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21597\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21601,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21597\/revisions\/21601"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21598"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21597"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21597"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21597"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}