{"id":21633,"date":"2025-11-05T21:42:48","date_gmt":"2025-11-05T12:42:48","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=21633"},"modified":"2025-11-06T13:18:51","modified_gmt":"2025-11-06T04:18:51","slug":"lao-hamutuk-alerta-fundu-petroliferu-too-deit-tinan-2035-tanba-sa-oje-2026-la-aloka-iha-setor-estratejiku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/11\/05\/lao-hamutuk-alerta-fundu-petroliferu-too-deit-tinan-2035-tanba-sa-oje-2026-la-aloka-iha-setor-estratejiku\/","title":{"rendered":"La\u2019o Hamutuk Alerta: Fundu Petroliferu To\u2019o deit Tinan 2037, Tanba Sa OJE 2026 La Aloka Iha Setor Estratejiku?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Silvino Freitas<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Lao-Hamutuk preokupa ho Orsamentu Jeral Estadu (OJE) tinan 2026 neebe nafatin la fo prioridade ba seitor estratejiku sira, maibe kontinua gasta barak liu iha administrasaun publika, tanba dadaun nee husi relatoriu banku mundial reseita husi fundu petroliferu sei too deit tinan 2037,\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>tanba nee tenke hamenus ona despeza desnessariu sira tanba Timor-Leste laiha ona reseita alternative no greater-sunrise neebe too dadaun nee seidauk iha klareza produsaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Portavoz Lao-Hamutuk Elia Araujo dehan, lao hamutuk preokupa tebes ho politika fiscal neebe introduz seidauk iha konsistensia hodi kontribui ba hasae reseita domestika maski governu liuhusi minitra finsansa halo ona analiza ho urjensia hodi halo reforma fiscal hodi prevene timor leste monu ba rai naruk fiscal, nunee mos relatorio husi banku sentral katak retornu husi fundu petroliferu tuun maibe governu nia despeza kontinua aumenta no defende ba fundu petroliferu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201calokasun orsamentu jeral estadu ba tinan 2026 liu bilaun rua maibe alokasaun orsamentu ba seitor estratejiku sira hanesan saude agrikultura bee no saneamentu ho 18% deit, maibe gastu ba administrasaun publika 31% faktu nee hatudu governu seidauk iha seriedade atu investe iha seitor estratejiku sira\u201d Portavoz Lao-Hamutuk Elia Araujo, liuhusi konferensia imprensa iha bairos-sentral Dili, (05\/11).<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan tan, maski ministeriu finansa fo sai ona ba publiku konaba risku ba rai naruk fiscal maibe lao hamutuk hanoin katak balansu fundu petroliferu neebe dadaun nee sei iha tenke sai ona oportunidade atu investe iha seitor produtivu no sustentavel hodi evita timor leste monu ba rainaruk fiscal maka tenke kuida halo levantamentu ba fundu petroliferu, tenke hamenus despeza desnesesariu sira no levantamentu fundu petroliferu tenke ho nivel neebe bele asegura sustentabilidade hodi hanaruk vida util vida fundu petrolifero nian.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201ctanba nee lao-hamutuk husu ba parlamentu nasional atu diskuti ho didiak ho governu atu dezenvolve planu alternative no investe ba rekursu umanu no rekursu sira neebe bele renovavel iha timor leste dezenvolve area produtivu sira agrikultura pekuaria no promove agrofloresta no turizmu tanba sei kontribui ba reseita fiscal balun\u201d dehan Elia.<\/p>\n\n\n\n<p>Peskizador Lao-Hamutuk Marta da Silva dehan, dadaun nee fundu petroliferu hela $18 billaun nunee kada tinan maka iha levantamentu ho montante maka iha tinan besik liu maka 2035 monu ona ba rainaruk fiscal tanba ita laiha produsaun alternaltivu nunee mos greater sunrise neebe too dadaun nee seidauk klaru maka halo levantamentu ba reseita fundu petroliferu nunee beibeik maka sei fo risku boot ba rainaruk fiscal.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cbainbain ita husi estadu hetan osan husi seitor privadu maibe ita nian lae seitor privadu mak hetan osan barak husi estadu, hanesan ministeriu balun neebe aluga fatin privadu sira neebe laos ho folin kiik tanba saida la halo uma hodi gasta tempu tinan 1 ka 2\u201d dehan Peskizador Lao-Hamutuk Marta da Silva.<\/p>\n\n\n\n<p>Peskizador Lao-Hamutuk Marta da Silva dehan tan, dadaun nee governu propoin tan osan ba auto estrada maibe iha area kosta sul laiha impaktu boot ba trafiku nian nunee presiza hadia maka estrada sira iha nasional, nunee iha tinan 10 nia laran gosta osan estraga portu, aeroportu, auto-estrada neebe la funsiona lakon osan barak tebes maibe povu kontinua alerik ba nesesidade baziku sira hanesan estrada, bee moos, saude no seluk tan.<\/p>\n\n\n\n<p>Nunee proposta orsamentu jeral estadu ba tinan 2026 hamutuk $2.214.689,195 neebe aloka ba transferensia publika $820.710.160, salariu no vensimentu $476.870.249, bens servisu no korente $447.904.446, capital dezenvolvimentu $436.647.379 no capital menor $32.556,96.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Silvino Freitas Lao-Hamutuk preokupa ho Orsamentu Jeral Estadu (OJE) tinan 2026 neebe nafatin la fo prioridade ba seitor estratejiku sira, maibe kontinua gasta barak liu iha administrasaun publika, tanba dadaun nee husi relatoriu banku mundial reseita husi fundu petroliferu sei too deit tinan 2037,\u00a0 tanba nee tenke hamenus ona despeza desnessariu sira tanba Timor-Leste [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21634,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-21633","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21633","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21633"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21633\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21657,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21633\/revisions\/21657"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21634"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21633"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21633"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21633"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}