{"id":21757,"date":"2025-11-22T18:10:51","date_gmt":"2025-11-22T09:10:51","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=21757"},"modified":"2025-11-22T18:26:26","modified_gmt":"2025-11-22T09:26:26","slug":"agroekolojia-ajuda-asegura-soberania-ai-han-no-seguransa-ai-han-iha-rai-ida-nee","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/11\/22\/agroekolojia-ajuda-asegura-soberania-ai-han-no-seguransa-ai-han-iha-rai-ida-nee\/","title":{"rendered":"Agroekolojia Ajuda Asegura Soberania Ai-Han no\u00a0\u00a0Seguransa Ai-Han Iha Rai Ida Ne&#8217;e"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa Gusm\u00e3o<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Projeitu tranzisaun Agroekoljia ba soberania ai-han implementa ona komesa iha tinan 2018, agroekolojia atu ajuda&nbsp;&nbsp;asegura soberania ai-han no&nbsp;&nbsp;seguransa ai-han iha rai lara, tanba ne\u2019e ohin TAPSA no parseria realiza fila fali festival agroekolojia ho tema \u201chametin soberania ai-han liu husi agroekolojia\u201d festival agroekolojia meius ida konsensializa sosiedade&nbsp;&nbsp;ba importansia produtu agroekolojia no sai espasu dialogu entre aut\u00f3r sira agroekoljia sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Prezidente Komisaun Festival Agroekolojia, Hermina de Jesus Pinto, hateten, Agroekolojia importante tebes ba iha dezenvolvimentu Timor-Leste, tanba agroekolojia ajuda atu asegura Timo-Leste ninia soberania ai-han, asegura Timor-Leste nia seguransa ai-han iha rai laran.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAgroekolojia ajuda atu asegura ita ninia soberania ai-han, asegura ita nia seguransa ai-han iha rai ida ne&#8217;e. Pr\u00e1tika sira Agroekolojia ajuda tebes proteze ita nia ambiente no rezelera ita nia rain, tanba pr\u00e1tika Agroekolojia ne&#8217;e pr\u00e1tika ida ne&#8217;eb\u00e9 sei intervensaun p\u00fabliku nian,\u201d dehan Prezidente Komisaun Festival Agroekolojia, Hermina de Jesus Pinto, ba jornalista iha kampaun HAK farol, kinta 20\/11.<\/p>\n\n\n\n<p>Liu husi hakbiit to&#8217;os na&#8217;in sira, hodi prod\u00fas faan produtu agroekolojia to\u2019os nain m\u00f3s ajuda hametin, ka halo ekon\u00f3mia lok\u00e1l sai rezilente liu tan. No agroekolojia m\u00f3s f\u00f3 val\u00f3r no prezerva matenek lok\u00e1l, tanba pr\u00e1tika sira agroekolojia ne&#8217;e kombinasaun entre matenek to&#8217;os na&#8217;in sira no inovasaun sira iha agrikultura nian. Agroekolojia m\u00f3s promove biodiversidade ai-han nian, tanba ne&#8217;e mak Agroekolojia ne&#8217;e rezilente tebe-tebes ba iha mudansa klim\u00e1tika.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cMaib\u00e9 dezafiu ida ita hasoru mak oras ne&#8217;e daudauk implementasaun agroekolojia ne&#8217;e sei iha niv\u00e9l produsaun de&#8217;it, ho ninia pr\u00e1tika sira, ita foin mak hakat nei-neik ba iha merkadu nian. Entaun dezafiu ne&#8217;eb\u00e9 ita ninia to&#8217;os na&#8217;in sira hasoru mak produtu Agroekolojia ne&#8217;e seidauk asesu di&#8217;ak iha ita nia merkadu, ho difikuldade oi-oin hanesan difikuldade infraestrutura, inklui m\u00f3s ita ninia depedensia ne&#8217;e boot tebe-tebes ba intermediariu sira,\u201d nia esplika.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00e1tan bainhira intermediariu sira ba to&#8217;o iha to&#8217;os na&#8217;in sira ninia fatin, f\u00f3 presu ne&#8217;eb\u00e9&nbsp;&nbsp;konsidera hanesan kiik liu, no ne&#8217;e la justu ba iha&nbsp;&nbsp;to&#8217;os na&#8217;in sira ne&#8217;eb\u00e9 tau esforsu boot tebe-tebes ba iha produsaun ai-han nian.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e mak TAPSA rejion\u00e1l hamutuk ho ninia membru sira hanesan KSI, MDI, Asosiasaun Hak ho Permatil organiza festival ida ne&#8217;e atu bele introdus produtu sira ne&#8217;eb\u00e9 mai husi produtu agroekolojia mai husi&nbsp;&nbsp;to&#8217;os na&#8217;in sira produz, atu bele lori ba iha merkadu.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune&#8217;e bele atinje mehi boot ida ne&#8217;eb\u00e9 maka deze\u00f1a husi festival ida ne&#8217;e mak atu bele alkansa ekon\u00f3mia ne&#8217;eb\u00e9 sustentavel. Atu refleta mehi boot alkansa ekon\u00f3mia sustentavel, durante eventu loron rua ne&#8217;e iha atividade oi-oin, hanesan semin\u00e1riu, workshop, sei iha demostrasaun agroekolojia nian, demostrasaun ba iha prosesamentu hahan nian.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cIta iha merkadu produtu fresku, ita m\u00f3s sei kulenariu hahan lok\u00e1l sira, iha kalan kultur\u00e1l nian. Objetivu husi atividade sira ne&#8217;e mak atu atrai ita ninia konsi\u00e9nsia p\u00fabliku, atu atrai ita ninia konsumid\u00f3r sira nune&#8217;e bele f\u00f3 import\u00e1nsia ba iha konsumu produtu Agroekolojia nian,\u201d nia dehan<\/p>\n\n\n\n<p>Nune&#8217;e m\u00f3s eventu ida ne&#8217;e bele dehan hanesan espasu ida ba harii espasu ba iha kria dial\u00f3gu entre to\u2019os nain ninia produt\u00f3r ho sosa na&#8217;in sira, inklui m\u00f3s di\u00e1logu entre produt\u00f3r ho mak-foti desizaun sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Entretantu atividade Festival Agroekolojia ne&#8217;e partisipa husi grupu to&#8217;os na&#8217;in husi Uniaun Agrikult\u00f3r oi-oin ne&#8217;eb\u00e9 mai husi munis\u00edpiu, maib\u00e9 enfelizmente ba iha atividade ohin loron nian la konsege organiza to&#8217;os na&#8217;in sira husi Munis\u00edpiu Ainaro, no m\u00f3s husi Laut\u00e9m ida ne&#8217;e hanesan dezafiu ne&#8217;eb\u00e9 komisaun organizadora hasoru hela.<\/p>\n\n\n\n<p>Eventu ida ne&#8217;e realiza m\u00f3s iha \u00e1mbitu komemorasaun loron proklamasaun unilater\u00e1l independensia ba tinan 50 nian, iha Novembru nia laran&nbsp;&nbsp;m\u00f3s selebra hela loron juventude nasion\u00e1l nian.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cEntaun ita espera katak ho eventu ida ne&#8217;e bele hafanu liu tan ita ninia to&#8217;os na&#8217;in sira, bele hafanu liu tan ita ninia joven sira bele ida-idak nia knua organiza produsaun sira iha ne&#8217;eba, nune&#8217;e bele dehan bele atinje soberania nasaun ne&#8217;e ho loloos,\u201dnia konklui.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan, reprezentante Ministru Komersiu Industria (MCI), no atu\u00e1l Koodenad\u00f3r Gabaneite Koopersaun Parceria (KGKP) Elias de Jesus Fatima, hateten, ida ne\u2019e onra boot hodi partesipa iha loron importante festival agroekolojia. Tanba festival ida ne\u2019e f\u00f3 valor ba kbiit komunidade rejilensia agrikult\u00f3r sira no konprimisiu nasaun nian atu hadia dezenvolvimentu agrikultura ne\u2019ebe sustentavel no inkluzivu.<\/p>\n\n\n\n<p>Agroekolojia laos temi ka agrikultura deit, agroekoljia maka dala ida ba tranfromsasaun ekonomika hodi ajuda ka aumenta seguransa ai-han proteje ambiente&nbsp;&nbsp;no f\u00f3 kbiit ba komunidade ru\u00e1l, liu-liu juventude sira atu partesipa liu tan iha mekadu lokal no nasional.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Nia salienta, iha Timor-Leste ne\u2019ebe agrikultura mak fundamentu nian agroekolojia iha oportunidade estratejiku atu hamenus depedensia ba inportasaun, aumenta produsaun lok\u00e1l no hametin sustentasaun kontra mudansa klimatika .<\/p>\n\n\n\n<p>Ho ida ne\u2019e, MCI kontente hodi kontinua f\u00f3 apoiu ba insiativa nasional sira, ne\u2019ebe konjunta produt\u00f3r agroekolojiku ho merkadu, liu husi reforma sira ne\u2019ebe iha hela prosesu, hanesan hadia padraun kualidade, hametin koperativa, dezenvolve sistema komersiu digital no faselita asesu ba merkadu rejional no global.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia esplika, MCI hakarak kria ambiente Favoravel ba agrikultura ne\u2019ebe sustentavel hodi kontribui&nbsp;&nbsp;ba divesifikasaun ekonomika iha Timor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e, festival ohin ne\u2019e hanesan plataforma improtante ida atu partilla koinesimentu, hatudu produtu lok\u00e1l no hametin kooperasaun entre argikultura, peskizador, formulad\u00f3r politika no parciru dezenvolvimentu sira. Ida ne\u2019e hatudu espiritu inovasaun no komunidade ne\u2019ebe sei orienta Timor-Leste ba futuru ne\u2019ebe rejilente no sustentavel.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHa\u2019u hakarak f\u00f3 agradesimentu ba organizad\u00f3r sira, parceiru sira no partesipante sira hotu, ne\u2019ebe halo festival ida ne\u2019e sai fosivel, ita boot sira nia esforsu maka prova katak agroekolojia la\u2019os de\u2019it viable maib\u00e9 importante tebes ba Timor-Leste ne\u2019ebe forte no viable liu,\u201d nia konklui.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Gusm\u00e3o Projeitu tranzisaun Agroekoljia ba soberania ai-han implementa ona komesa iha tinan 2018, agroekolojia atu ajuda&nbsp;&nbsp;asegura soberania ai-han no&nbsp;&nbsp;seguransa ai-han iha rai lara, tanba ne\u2019e ohin TAPSA no parseria realiza fila fali festival agroekolojia ho tema \u201chametin soberania ai-han liu husi agroekolojia\u201d festival agroekolojia meius ida konsensializa sosiedade&nbsp;&nbsp;ba importansia produtu agroekolojia [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21758,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-21757","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-meio-ambiente"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21757","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21757"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21757\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21759,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21757\/revisions\/21759"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21758"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21757"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21757"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21757"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}