{"id":21907,"date":"2025-12-13T15:55:45","date_gmt":"2025-12-13T06:55:45","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=21907"},"modified":"2025-12-13T15:56:27","modified_gmt":"2025-12-13T06:56:27","slug":"aoturidade-no-komunidade-iha-alas-manufahi-konsidera-alexandrina-falsifika-dokumentu-rai-nian","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/12\/13\/aoturidade-no-komunidade-iha-alas-manufahi-konsidera-alexandrina-falsifika-dokumentu-rai-nian\/","title":{"rendered":"Autoridade no Komunidade Iha Alas Manufahi konsidera Alexandrina Falsifika Dokumentu Rai Nian\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Komunidade no Autoridade lokal Suku Uma-Berloik, Suku Tahubein no mos Suku Mahaquidan, iha Postu Adminisrativu Alas no Munisipiu Manufahi konsidera Alexandrina Filomena de Carvalho halo falasifikasaun ba dokumentus rai nian iha Suku tolu iha Alas Manufahi atu&nbsp;&nbsp;foti Komunidade nia rai 39,59 Km<sup>2&nbsp;<\/sup>&nbsp;atu sai nain ba rai iha suku refere.<\/p>\n\n\n\n<p>Xefe Suku Uma-Berloik Sabino Fernandes, hatete,&nbsp;&nbsp;iha konteudu karta ne\u2019e Alexandrina hakerek no hatama ba iha Ministeiru Justisa no Teras Propriedade katak rai iha Suku Uma-Berloik tomak ne\u2019e, komunidade sira hela ne\u2019e la\u2019os nain ba rai maib\u00e9 sira hela de\u2019it&nbsp;<em>hak pakai,&nbsp;<\/em>entaun husi ida ne\u2019e maka autoridade informa ba komunidade no lia-nain sira iha suku laran ne\u2019e no komunidade sira rejeita total informsaun sira ne\u2019ebe maka Alxeandrina hato\u2019o ba iha Ministeiru Justisa no Teras Propriedade ne\u2019e.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba nia (Alexandrina) sempre hateten katak rai eransa ne\u2019ebe maka nia simu husi av\u00f4 Jos\u00e9 Boromeiu Duarte, maib\u00e9 atu hatete m\u00f3s ba publiku katak av\u00f4 Jos\u00e9 Boromeiu Duarte ne\u2019e nia oan rasik iha, tuir autoridade nia komprende rai eransa ne\u2019e oan rasik maka iha direitu, maib\u00e9 nia (Alexandrina) loi av\u00f4 Jos\u00e9 Boromeiu Duarte to\u2019o nia oan no beoan rasik&nbsp;&nbsp;mos la hatene.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHa\u2019u fiar katak av\u00f4 nia oan mane rasik loron ida mos sei&nbsp;<em>klamen&nbsp;<\/em>hanesan ami&nbsp;<em>klamen<\/em>&nbsp;kona-ba rai ne\u2019ebe mak nia (Alexandrina) atu privatiza, ita ko\u2019alia kona-ba rai eransa ne\u2019e so ba oan sira maka iha direitu, kuandu oan sira laiha maka subrino ho subrina ne\u2019e bele hetan, tuir ita nia komprende ne\u2019e hanesan ne\u2019e. Tanba ita deskomfia Alexandrina privatiza sasan lubuk ida,\u201d dehan Xefe Suku Uma-Berloik Sabino Fernandes, liuhusi konferensia Impresna iha kampaun Hak&nbsp;&nbsp;farol, Sabadu 13\/12.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan tan kona-ba&nbsp;&nbsp;baze legal ba komunidade nian maka hela ne\u2019eba, uma hela fatin, plantasaun no komunidade sira hela desde 1932 ate agora ne\u2019e, no komunidade sira iha evidensia barak, entermus administrativamente husi governu ba halo ona levantamentu kadastrais iha tinan 2018, no komunidade sira iha dokumentus hotu, no dokumentus husi tempu Indonesia nian mos komunidade sira iha hotu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTanba tuir ha\u2019u nia hatene Alexandira dokumentus laiha, foin daduk ne\u2019e maka halo dokumentus, ne\u2019e ita haree nia halo falasifika, tanba nia bolu katus sira tur, ko\u2019alia kona-ba area administrative, ikus nia muda fali area administrative ne\u2019e atu sai fali nain ba nia mesak, area administrativa suku ne\u2019e sai nain ba ema ida mesak, ida ne\u2019e maka ita nia ezijensia,\u201d nia subli\u00f1a.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, tuir informsaun ne\u2019ebe maka iha, nia (Alexandrina) hela kleur iha rai liur ona, maib\u00e9 depois mai fali Timor&nbsp;<em>klamen<\/em>&nbsp;fali rai iha ne\u2019eb\u00e1 ne\u2019e ninia fali. Maib\u00e9 iha informsaun balun ne\u2019ebe iha tan maka iha area suku tolu ne\u2019e area ne\u2019ebe estratejia no rai ne\u2019ebe produtivu tebes, tanba ne\u2019e maka nia (Alexandrina) intesaun atu&nbsp;<em>klamen<\/em>&nbsp;rai ne\u2019e atu sai nain ba rai, depois nia hodi kontaktu ho emprezariu ka investor sira, atu mai investe depois nia hetan lukru ba nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba rai ne\u2019ebe&nbsp;&nbsp;maka&nbsp;&nbsp;Alexandrina atu foti sai nain iha suku tolu maka hanesan Suku Uma-Berloik, Suku Tahubein no mos Suku Mahaquidan ho total area&nbsp;&nbsp;iha 39,57 km<sup>2<\/sup>. Komunidade sira iha suku tolu ne\u2019ebe moris iha ne\u2019eb\u00e1 ne\u2019e sira halo to\u2019os, natar, hakiak animal, halo kolam no halo atividade loro-loron ida ne\u2019e hodi sustenta ba sira nia moris nia familia, ida ne\u2019e&nbsp;&nbsp;desde bealan sira nia tempu&nbsp;&nbsp;iha ne\u2019eb\u00e1 komunidade sira halo ida ne\u2019e. Tanba ne\u2019e autoridasde lokal, komunidade sira iha suku refere sei hamutuk ho rede ba rai&nbsp;&nbsp;halo ona karta ba iha Ministeriu Justisa atu bele haree asuntu ida ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cMeus sira ne\u2019ebe maka ita planeia ona mak ita kordena ona ho ekipa rede ba rai nu\u2019udar organizasaun naun governamental ne\u2019ebe maka atu f\u00f3 tulun ba komunidade kbiit laek komflitu kona-ba rai, liuhusi ami nia komunikasaun hamutuk ita f\u00f3 tempu ba Ministru Justisa dentru de fulan ida atu halo invalidasaun&nbsp;&nbsp;ba publikasaun jornal da Republika tanba la tuir regras, kuandu ida ne\u2019e la akontese ami sei buka meus hodi hasoru malu ho MJ atu husu no halo klarefikasaun,\u201dnia esplika.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan, Komunidade Suku Uma-Berloik, hateten, Mateus da Costa, hateten, durante ne\u2019e komunidade sira hela iha ne\u2019e buka sira nia moris iha rai suku Uma-Berloik nia leten, ikus mai ema ida ho grupu balun mai dehan rai ne\u2019e sira nian, ida ne\u2019e komunidade sira iha ne\u2019e la menta tebes, tanba ne\u2019e komunidade sei hamutuk ho autoridade sira para luta&nbsp;&nbsp;ba komunidade sira nia direitu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHa\u2019u&nbsp;&nbsp;lamenta tebes ema ho grupu ida ho ninia familia ida maka atu sai nain fali ba rai iha ne\u2019eb\u00e1, ne\u2019e ami komunidade iha ne\u2019eb\u00e1 hamutuk estrutura suku, ami sei hamutuk&nbsp;&nbsp;hodi la\u2019o to\u2019o hetan ami nia direitu, nu\u2019udar komunidade ne\u2019eb\u00e1 atu hato\u2019o maka ne\u2019e, ami komunidade suku Uma-Berloik sei hamutuk ho estrutura suku luta to\u2019o hetan vitoria,\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e mos komunidade Suku Uma-Berloik, Miguel da Silva, mos hatete, kona-ba problema rai iha suku tolu, iha Alas Manufahi ne\u2019e, ema balun uza aman veteranus balun iha sira nia kotuk, tanba ne\u2019e, husu ba veternus sira iha Munsipiu Manufahi atu labele monu ba manuobra sira atu estraga naran veteranus ne\u2019e, rona komunidae nia lian, iha buat rum aba ko\u2019alia ho komunidade.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHa\u2019u husu ba ha\u2019u nian aman veteranus sira, ami respeitu imi nia luta tomak, maib\u00e9&nbsp;&nbsp;husu imi mos labele monu ba manuobra ka lasu ema ida ninia, atu estraga imi nia imagen hanesan veteranus, tanba sa ha\u2019u hateten ida ne\u2019e tanba (Alexandrina) uza ita nian aman veteranus iha nia kotuk, tanba ne\u2019e husu ba ha\u2019u nia aman veteranus sira, karik rona ami nia lian ida ne\u2019e, husu imi povu ne\u2019e imi nian, uluk imi luta ukun rasik-aan povu ida ne\u2019e,ne\u2019ebe buat ruma ba ko\u2019alia ho povu atu labele monu ba manuobra ema ida rua nian hakarak atu hadau povu nia rai iha suku Uma-Berloik,\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Entretantu komunidade sira ne\u2019ebe maka afetadu iha Suku Uma-Berloik, Uma kain hamutuk&nbsp;&nbsp;518, Populasaun hamutuk 2.713, Mane 1.383 no Feto 1.330, Iha Suku&nbsp;&nbsp;Tahubein Uma kain hamutuk 117, populasaun hamutuk 803, Mane 424 no Feto 379, no mos Suku Mahaquidan tol\u00e1l Uma kain&nbsp;&nbsp;46, populasaun hamutuk 360, Mane 230 no Feto 130.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Komunidade no Autoridade lokal Suku Uma-Berloik, Suku Tahubein no mos Suku Mahaquidan, iha Postu Adminisrativu Alas no Munisipiu Manufahi konsidera Alexandrina Filomena de Carvalho halo falasifikasaun ba dokumentus rai nian iha Suku tolu iha Alas Manufahi atu&nbsp;&nbsp;foti Komunidade nia rai 39,59 Km2&nbsp;&nbsp;atu sai nain ba rai iha suku refere. Xefe Suku [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21908,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-21907","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21907","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21907"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21907\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21910,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21907\/revisions\/21910"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21908"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21907"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21907"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21907"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}