{"id":21921,"date":"2025-12-15T21:58:51","date_gmt":"2025-12-15T12:58:51","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=21921"},"modified":"2025-12-15T21:58:53","modified_gmt":"2025-12-15T12:58:53","slug":"ppn-hatoo-konta-jeral-2024-nian-ba-prezidente-ramos-horta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/12\/15\/ppn-hatoo-konta-jeral-2024-nian-ba-prezidente-ramos-horta\/","title":{"rendered":"PPN Hato\u2019o Konta Jer\u00e1l 2024 nian Ba Prezidente Ramos Horta\u00a0"},"content":{"rendered":"\n

Reportajen David  da  Costa <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l (PPN) hamutuk ho Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu (PTR) Afonso Carmona no Minist\u00e9riu Justisa (MJ) S\u00e9rgio Hornai, hato’o  Orsamentu Jer\u00e1l  Estadu (OJE) tinan 2026 ne’eb\u00e9 promulga tiha ona, no konta jer\u00e1l 2024 nian ne’eb\u00e9 tama ona iha Parlamentu Nasion\u00e1l ba Prezidente Rep\u00fablika (PR) Jos\u00e9 Ramos-Horta, tanba ne\u2019e  espera tinan oin bele audensia  ho  Tribun\u00e1l  da kontas.<\/p>\n\n\n\n

Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l (PPN) Maria Fernanda Lay, hatete, ohin hamutuk  ho Prezidente  Tribun\u00e1l  Rekursu (PTR) no Ministru  Justisa (MJ) hasoru  malu ho Prezidente Rep\u00fablika  (PR) Jos\u00e9  Ramos-Horta, hodi hato’o orsamentu  jeral  estadu  tinan 2026 no mos konta jer\u00e1l  tinan  2024 nian ne’ebe tama ona iha Parlamentu  Nasion\u00e1l, tanba ne’e  tinan  oin bele audensia  ho Tribun\u00e1l Kontas.<\/p>\n\n\n\n

“Ha’u hanoin oportunidade di’ak tanba nat\u00e1l m\u00f3s iha ita nia oin, ho m\u00f3s proximu tranzisaun tinan 2025 ba tinan 2026 oportunidade ne’eb\u00e9 ha’u rasik hanesan Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l, mai ho Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu atu hato’o liu-liu liga ho orsamentu 2026 ne’eb\u00e9 promulga tiha ona, no konta jer\u00e1l 2024 nian ne’eb\u00e9 tama ona iha Parlamentu Nasion\u00e1l, ita espera katak tinan oin ami bele iha  audensia Tribun\u00e1l Kontas, nune’e haree ba konta jer\u00e1l estadu,” deha Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l (PPN) Maria Fernanda Lay, bainhira  remata enkontru  ho Prezidente  Rep\u00fablika (PR) Jos\u00e9  Ramos-Horta  iha Pal\u00e1siu  Prezidensi\u00e1l  Bairu-Pite, Segunda 15\/12.<\/p>\n\n\n\n

Nia haktuir, klaru katak iha asuntu seluk ne’eb\u00e9 mos update ba Prezidente Rep\u00fablika ligadu ho komisaun rekrutamentu ba juis Supremu Tribun\u00e1l Justisa ne’eb\u00e9 nia prosedimentu,  sei halo eleisaun iha Parlamentu Nasion\u00e1l kandidatu rua, ne’eb\u00e9 mai f\u00f3 hatene hela ba Prezidente Rep\u00fablika no mos Inkluidu estabelesimentu edif\u00edsiu nune’e sira hala’o sira nia servisu no m\u00f3s prosesu selesaun ba juis no Tribun\u00e1l Rekursu ho desmaragadores. <\/p>\n\n\n\n

Maib\u00e9, desmaragadores sei hein governu mak sei hato’o alterasaun ba estatutu majestradu, nune’e halo selesaun. Ne’eb\u00e9 sei hato’o progresu, posivelmente tinan oin, fulan Janeiru mak foin hala’o ninia prosedimentu hotu-hotu, tanba orsamentu ba tinan oin.<\/p>\n\n\n\n

Nune’e mos Kandidatu rua hein eleisaun aban Tersa-feira (16\/12), iha Parlamentu Nasion\u00e1l. Tuir lei kandidatu na’in rua husi Parlamentu Nasion\u00e1l, klaru katak kandidatu sira ne’e mai husi ne’eb\u00e9,  aban iha Parlamentu Nasion\u00e1l bele asiste tanba p\u00fabliku, sei hala’o sekretu, se liu ida ne’e mak sai kandidatu, se la liu hili seluk.<\/p>\n\n\n\n

“Ne’eb\u00e9 ha’u labele antesipa hodi f\u00f3 hatene, se nia la liu nusa. Ne’eb\u00e9 ha’u hanoin hein de’it rezultadu aban sei iha eleisaun, antes ha’u pronunsia ne’e la loos,” dehan PPN Lay.<\/p>\n\n\n\n

Alende ne\u2019e  m\u00f3s Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l, Maria Fernanda Lay  hatete  iha semin\u00e1riu ne’e klaru tebe-tebes, ne’eb\u00e9 iha ne’eba presiza 2\/3 hodi halo alterasaun ba Konstituisaun, mas PPN nia preokupasaun mak ne’e, iha momentu ne’e panelista sira ko’alia, serake  Konstituisaun la di’ak hotu kedas ka iha artigu balun mak halo  konfuzaun.<\/p>\n\n\n\n

“Ne’eb\u00e9 ha’u hanoin ne’e semin\u00e1riu sei hetan fidback husi matenek na’in sira iha Timor, liu-liu konstitsionalista sira, ema sira ne’eb\u00e9 ho maturidade sufisiente nune’e bele f\u00f3 input ne’e ba Parlamentu Nasion\u00e1l, la’\u00f3s tur-tur ami ba halo de’it alterasaun ba Konstituisaun,” nia subli\u00f1a.<\/p>\n\n\n\n

Tanba ne’e Presiza iha konsensus, mais prosesu ne’ebe hanoin iha ona nia tratamentu legais ne’eb\u00e9 se  kumpri no  halo, iha votasaun mak koordena ka la konkorda ne’eba determina ida ne’e demokr\u00e1tiku.<\/p>\n\n\n\n

“Foin mak semin\u00e1riu ha’u labele temi to’o iha ne’eba, tanba konsensu ne’e entre la’\u00f3s iha Parlamentu Nasion\u00e1l de’it, iha todos komponente estadu, ne’eb\u00e9 la’\u00f3s pap\u00e9l Parlamentu Nasion\u00e1l nian de’it. Maib\u00e9 agora husu to’ok ba Bankada opozisaun mak ha’u hanoin ita boot sira haree iha semin\u00e1riu ne’e rekuza atu tur hamutuk ho Bankada Governu atu hato’o sira nia hanoin,” nia afirma. <\/p>\n\n\n\n

Tanba Iha momentu ne’e partidu Khunto, PD ho CNRT, agora PLP ho Fretilin lakohi tur iha ne’eba, ida ne’e hatudu saida. Tanba momentu iha semin\u00e1riu  ne’e  halo intervensaun  maib\u00e9  l\u00edder sira laiha oin ida.<\/p>\n\n\n\n

“Iha ha’u nia intervensaun momentu iha semin\u00e1riu ne’e ha’u hatete l\u00edder ida tenke tur iha meja mak ita hatete l\u00edder, nune’e ko’alia, se ita la ko’alia liu husi saida. Tanba ne’e mak ha’u hanoin media tenke halo didi’ak asuntu sira ne’e nune’e labele husu de’it mai ha’u, husu to’ok komponente hotu-hotu estadu nian, iha vontade ne’e ka la’e,” nia esplika <\/p>\n\n\n\n

Nia esplika liu tan, “Ha’u hanoin media mak hakerek kr\u00edtika liga ho ha’u, liga ho semin\u00e1riu ida ne’e, ne’eb\u00e9 ha’u hanoin tor semin\u00e1riu nian klaru tebe-tebes, konvida ema hotu nune’e f\u00f3 sira nia hanoin,”<\/p>\n\n\n\n

Maib\u00e9 agora aut put husi semin\u00e1riu ne’e saida? seidauk iha relat\u00f3riu, mais klaru katak sei haree nia prosesu vontade ne’e iha ka la’e,  tanba ne’e hanoin iha ne’eba sei haree figura. Klaru katak tinan oin posibilidade sei halo tan semin\u00e1riu, la’\u00f3s umavez s\u00f3 loron ida de’it.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Reportajen David  da  Costa  Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l (PPN) hamutuk ho Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu (PTR) Afonso Carmona no Minist\u00e9riu Justisa (MJ) S\u00e9rgio Hornai, hato’o  Orsamentu Jer\u00e1l  Estadu (OJE) tinan 2026 ne’eb\u00e9 promulga tiha ona, no konta jer\u00e1l 2024 nian ne’eb\u00e9 tama ona iha Parlamentu Nasion\u00e1l ba Prezidente Rep\u00fablika (PR) Jos\u00e9 Ramos-Horta, tanba ne\u2019e  espera tinan oin bele audensia  ho  Tribun\u00e1l  da kontas. Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l (PPN) […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21922,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-21921","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t