{"id":21921,"date":"2025-12-15T21:58:51","date_gmt":"2025-12-15T12:58:51","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=21921"},"modified":"2025-12-15T21:58:53","modified_gmt":"2025-12-15T12:58:53","slug":"ppn-hatoo-konta-jeral-2024-nian-ba-prezidente-ramos-horta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2025\/12\/15\/ppn-hatoo-konta-jeral-2024-nian-ba-prezidente-ramos-horta\/","title":{"rendered":"PPN Hato\u2019o Konta Jer\u00e1l 2024 nian Ba Prezidente Ramos Horta\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David&nbsp;&nbsp;da&nbsp;&nbsp;Costa&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l (PPN) hamutuk ho Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu (PTR) Afonso Carmona no Minist\u00e9riu&nbsp;Justisa (MJ) S\u00e9rgio Hornai, hato&#8217;o&nbsp;&nbsp;Orsamentu Jer\u00e1l&nbsp;&nbsp;Estadu (OJE) tinan 2026 ne&#8217;eb\u00e9 promulga tiha ona, no konta jer\u00e1l 2024 nian ne&#8217;eb\u00e9 tama ona iha Parlamentu Nasion\u00e1l ba Prezidente Rep\u00fablika (PR) Jos\u00e9&nbsp;Ramos-Horta, tanba ne\u2019e&nbsp;&nbsp;espera tinan oin bele audensia&nbsp;&nbsp;ho&nbsp;&nbsp;Tribun\u00e1l&nbsp;&nbsp;da kontas.<\/p>\n\n\n\n<p>Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l (PPN) Maria Fernanda Lay, hatete, ohin hamutuk&nbsp;&nbsp;ho Prezidente&nbsp;&nbsp;Tribun\u00e1l&nbsp;&nbsp;Rekursu (PTR) no Ministru&nbsp;&nbsp;Justisa (MJ) hasoru&nbsp;&nbsp;malu ho Prezidente Rep\u00fablika&nbsp;&nbsp;(PR) Jos\u00e9&nbsp;&nbsp;Ramos-Horta, hodi hato&#8217;o orsamentu&nbsp;&nbsp;jeral&nbsp;&nbsp;estadu&nbsp;&nbsp;tinan 2026 no mos konta jer\u00e1l&nbsp;&nbsp;tinan&nbsp;&nbsp;2024 nian ne&#8217;ebe tama ona iha Parlamentu&nbsp;&nbsp;Nasion\u00e1l, tanba ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;tinan&nbsp;&nbsp;oin bele audensia&nbsp;&nbsp;ho Tribun\u00e1l Kontas.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ha&#8217;u hanoin oportunidade di&#8217;ak tanba nat\u00e1l m\u00f3s iha ita nia oin, ho m\u00f3s proximu tranzisaun tinan 2025 ba tinan 2026 oportunidade ne&#8217;eb\u00e9 ha&#8217;u rasik hanesan Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l, mai ho Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu atu hato&#8217;o liu-liu liga ho orsamentu 2026 ne&#8217;eb\u00e9 promulga tiha ona, no konta jer\u00e1l 2024 nian ne&#8217;eb\u00e9 tama ona iha Parlamentu Nasion\u00e1l, ita espera katak tinan oin ami bele iha&nbsp;&nbsp;audensia Tribun\u00e1l Kontas, nune&#8217;e haree ba konta jer\u00e1l estadu,&#8221; deha Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l (PPN) Maria Fernanda Lay, bainhira&nbsp;&nbsp;remata enkontru&nbsp;&nbsp;ho Prezidente&nbsp;&nbsp;Rep\u00fablika (PR) Jos\u00e9&nbsp;&nbsp;Ramos-Horta&nbsp;&nbsp;iha Pal\u00e1siu&nbsp;&nbsp;Prezidensi\u00e1l&nbsp;&nbsp;Bairu-Pite, Segunda 15\/12.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, klaru katak iha asuntu seluk ne&#8217;eb\u00e9 mos update ba Prezidente Rep\u00fablika ligadu ho komisaun rekrutamentu ba juis Supremu Tribun\u00e1l Justisa ne&#8217;eb\u00e9 nia prosedimentu,&nbsp;&nbsp;sei halo eleisaun iha Parlamentu Nasion\u00e1l kandidatu rua, ne&#8217;eb\u00e9 mai f\u00f3 hatene hela ba Prezidente Rep\u00fablika no mos Inkluidu estabelesimentu edif\u00edsiu nune&#8217;e sira hala&#8217;o sira nia servisu no m\u00f3s prosesu selesaun ba juis no Tribun\u00e1l Rekursu ho desmaragadores.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9, desmaragadores sei hein governu mak sei hato&#8217;o alterasaun ba estatutu majestradu, nune&#8217;e halo selesaun. Ne&#8217;eb\u00e9 sei hato&#8217;o progresu, posivelmente tinan oin, fulan Janeiru mak foin hala&#8217;o ninia prosedimentu hotu-hotu, tanba orsamentu ba tinan oin.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune&#8217;e mos Kandidatu rua hein eleisaun aban Tersa-feira (16\/12), iha Parlamentu Nasion\u00e1l. Tuir lei kandidatu na&#8217;in rua husi Parlamentu Nasion\u00e1l, klaru katak kandidatu sira ne&#8217;e mai husi ne&#8217;eb\u00e9,&nbsp;&nbsp;aban iha Parlamentu Nasion\u00e1l bele asiste tanba p\u00fabliku, sei hala&#8217;o sekretu, se liu ida ne&#8217;e mak sai kandidatu, se la liu hili seluk.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ne&#8217;eb\u00e9 ha&#8217;u labele antesipa hodi f\u00f3 hatene, se nia la liu nusa. Ne&#8217;eb\u00e9 ha&#8217;u hanoin hein de&#8217;it rezultadu aban sei iha eleisaun, antes ha&#8217;u pronunsia ne&#8217;e la loos,&#8221; dehan PPN Lay.<\/p>\n\n\n\n<p>Alende ne\u2019e&nbsp;&nbsp;m\u00f3s Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l, Maria Fernanda Lay&nbsp;&nbsp;hatete&nbsp;&nbsp;iha semin\u00e1riu ne&#8217;e klaru tebe-tebes, ne&#8217;eb\u00e9 iha ne&#8217;eba presiza 2\/3 hodi halo alterasaun ba Konstituisaun, mas PPN nia preokupasaun mak ne&#8217;e, iha momentu ne&#8217;e panelista sira ko&#8217;alia, serake&nbsp;&nbsp;Konstituisaun la di&#8217;ak hotu kedas ka iha artigu balun mak halo&nbsp;&nbsp;konfuzaun.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ne&#8217;eb\u00e9 ha&#8217;u hanoin ne&#8217;e semin\u00e1riu sei hetan fidback husi matenek na&#8217;in sira iha Timor, liu-liu konstitsionalista sira, ema sira ne&#8217;eb\u00e9 ho maturidade sufisiente nune&#8217;e bele f\u00f3 input ne&#8217;e ba Parlamentu Nasion\u00e1l, la&#8217;\u00f3s tur-tur ami ba halo de&#8217;it alterasaun ba Konstituisaun,&#8221; nia subli\u00f1a.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e Presiza iha konsensus, mais prosesu ne&#8217;ebe hanoin iha ona nia tratamentu legais ne&#8217;eb\u00e9 se&nbsp;&nbsp;kumpri no&nbsp;&nbsp;halo, iha votasaun mak koordena ka la konkorda ne&#8217;eba determina ida ne&#8217;e demokr\u00e1tiku.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Foin mak semin\u00e1riu ha&#8217;u labele temi to&#8217;o iha ne&#8217;eba, tanba konsensu ne&#8217;e entre la&#8217;\u00f3s iha Parlamentu Nasion\u00e1l de&#8217;it, iha todos komponente estadu, ne&#8217;eb\u00e9 la&#8217;\u00f3s pap\u00e9l Parlamentu Nasion\u00e1l nian de&#8217;it. Maib\u00e9 agora husu to&#8217;ok ba Bankada opozisaun mak ha&#8217;u hanoin ita boot sira haree iha semin\u00e1riu ne&#8217;e rekuza atu tur hamutuk ho Bankada Governu atu hato&#8217;o sira nia hanoin,&#8221; nia afirma.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba Iha momentu ne&#8217;e partidu Khunto, PD ho CNRT, agora PLP ho Fretilin lakohi tur iha ne&#8217;eba, ida ne&#8217;e hatudu saida. Tanba momentu iha semin\u00e1riu&nbsp;&nbsp;ne&#8217;e&nbsp;&nbsp;halo intervensaun&nbsp;&nbsp;maib\u00e9&nbsp;&nbsp;l\u00edder sira laiha oin ida.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Iha ha&#8217;u nia intervensaun momentu iha semin\u00e1riu ne&#8217;e ha&#8217;u hatete l\u00edder ida tenke tur iha meja mak ita hatete l\u00edder, nune&#8217;e ko&#8217;alia, se ita la ko&#8217;alia liu husi saida. Tanba ne&#8217;e mak ha&#8217;u hanoin media tenke halo didi&#8217;ak asuntu sira ne&#8217;e nune&#8217;e labele husu de&#8217;it mai ha&#8217;u, husu to&#8217;ok komponente hotu-hotu estadu nian, iha vontade ne&#8217;e ka la&#8217;e,&#8221; nia esplika&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nia esplika liu tan, &#8220;Ha&#8217;u hanoin media mak hakerek kr\u00edtika liga ho ha&#8217;u, liga ho semin\u00e1riu ida ne&#8217;e, ne&#8217;eb\u00e9 ha&#8217;u hanoin tor semin\u00e1riu nian klaru tebe-tebes, konvida ema hotu nune&#8217;e f\u00f3 sira nia hanoin,&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 agora aut put husi semin\u00e1riu ne&#8217;e saida? seidauk iha relat\u00f3riu, mais klaru katak sei haree nia prosesu vontade ne&#8217;e iha ka la&#8217;e,&nbsp;&nbsp;tanba ne&#8217;e hanoin iha ne&#8217;eba sei haree figura. Klaru katak tinan oin posibilidade sei halo tan semin\u00e1riu, la&#8217;\u00f3s umavez s\u00f3 loron ida de&#8217;it.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David&nbsp;&nbsp;da&nbsp;&nbsp;Costa&nbsp; Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l (PPN) hamutuk ho Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu (PTR) Afonso Carmona no Minist\u00e9riu&nbsp;Justisa (MJ) S\u00e9rgio Hornai, hato&#8217;o&nbsp;&nbsp;Orsamentu Jer\u00e1l&nbsp;&nbsp;Estadu (OJE) tinan 2026 ne&#8217;eb\u00e9 promulga tiha ona, no konta jer\u00e1l 2024 nian ne&#8217;eb\u00e9 tama ona iha Parlamentu Nasion\u00e1l ba Prezidente Rep\u00fablika (PR) Jos\u00e9&nbsp;Ramos-Horta, tanba ne\u2019e&nbsp;&nbsp;espera tinan oin bele audensia&nbsp;&nbsp;ho&nbsp;&nbsp;Tribun\u00e1l&nbsp;&nbsp;da kontas. Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l (PPN) [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21922,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-21921","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21921","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21921"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21921\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21923,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21921\/revisions\/21923"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21921"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21921"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21921"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}