{"id":22040,"date":"2026-01-15T21:38:12","date_gmt":"2026-01-15T12:38:12","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22040"},"modified":"2026-01-15T21:38:15","modified_gmt":"2026-01-15T12:38:15","slug":"pm-xanana-la-simu-asaun-pntl-nian-tau-alkema-ba-reitor-untl-nian-liman","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/01\/15\/pm-xanana-la-simu-asaun-pntl-nian-tau-alkema-ba-reitor-untl-nian-liman\/","title":{"rendered":"PM Xanana La Simu Asaun PNTL nian Tau Alkema Ba Reitor UNTL nian Liman"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Primeiru Ministru (PM)&nbsp;Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o la simu asaun&nbsp;Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL), liu-husi Diresaun Servisu Investigasaun Kriminal Nasional halo buska, apreensaun no detensaun ba Reit\u00f3r Universidade Nasion\u00e1l Timor Lorosa&#8217;e (UNTL) Jo\u00e3o Soares Martins ho Vise Reit\u00f3r ba Asuntu Administrasaun Finansa no Administrad\u00f3r Jer\u00e1l inklui kargu xefia na&#8217;in haat bainhira kaer tau kedas ho aljema\/<em>borgol<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o, Hatete, ohin hasoru malu ho Prezidente republika (PR) Jos\u00e9 Ramos-Horta hodi informa kona-ba hodi bainrua akontese kona-ba polsia ba Kaer dosente ho Reit\u00f3r&nbsp;&nbsp;UNTL ho nia vise Reit\u00f3r no nain haat seluk tau Aljema\/<em>borgol<\/em>&nbsp;kedas, buat ida ne&#8217;eb\u00e9 horseik ko&#8217;alia iha Konsellu Ministru, tanba ne\u2019e sente la simu, tanba justisa halo buat sira ne&#8217;e laiha liu konsiderasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKazu mosu iha UNTL ne&#8217;e tinan rua kotuk ba ona, ne\u2019e ba tiha ona tribunal buat sira ne\u2019e hotu, mais derepenti mosu mandadu ida bolu pol\u00edsia ba kaer dosente sira iha ne\u2019eba aljema tiha, Reitor UNTL mai husi Kupang iha ne&#8217;eba kedas kaer aljema, tanbas\u00e1 sira prezu ona, tanba desizaun narsan ne&#8217;e seidauk hatene tan buat ida,\u201d dehan Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o bainhira remata ekontru ho Xefe Estadu Ramos-Horta iha Pal\u00e1siu Prezidensial Bairo-Pite Dili, Kinta 15\/01.<\/p>\n\n\n\n<p>Xefe Governu ne\u2019e dehan tan lolos ne\u2019e&nbsp;&nbsp;mandadu ida ne\u2019e atu informa ba&nbsp;&nbsp;dosente no Reit\u00f3r katak loron rua ka tolu&nbsp;&nbsp;bele ba aprezenta aan iha Ministeru Publiku (MP), maib\u00e9 polsia sira ba kaer Reit\u00f3r UNTL, Jo\u1ea5o Martins no vise reitor inklui kargu xefia na&#8217;in haat ho Aljema\/<em>borgol<\/em>&nbsp;kedas.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cLa&#8217;e ne\u2019e atu informa ba sira katak loron rua ka tolu nia laran tenke ba aprezenta aan ho dokumentu iha Ministeriu Publiku, maib\u00e9 ne\u2019e mandadu ida ba entrega ema, la\u2019o ba kaer tau aljema fali, ita bulak de\u2019it,\u201d nia Subli\u00f1a.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia Salienta \u201cIda ne\u2019e horseik ami ko\u2019alia iha konsellu Ministru, ami la menta teb-tebes asoens sira ne\u2019ebe la hun la dikin ne\u2019e. ne\u2019e maka ita tenke reforma justisa ne\u2019e tenke iha duni, tanba la\u2019os ita dotor tiha ona ita matenke ona, laiha ida\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Rekorda katak Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL), liu-husi Diresaun Servisu Investigasaun Kriminal Nasional ezekuta mandadu Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili (TJPID) ho NUC 086\/25-PNSIK hodi halo buska, apreensaun no detensaun ba Reit\u00f3r Universidade Nasion\u00e1l Timor Lorosa&#8217;e (UNTL) Jo\u00e3o Soares Martins no Vise Reit\u00f3r ba Asuntu Administrasaun Finansa no Administrad\u00f3r Jer\u00e1l inklui kargu xefia na&#8217;in haat seluk.<\/p>\n\n\n\n<p>Entretantu, Diresaun Servisu Investigasaun Kriminal Nasional ezekuta mandadu Judisi\u00e1l hodi halo buska, apreensaun no detensaun ne&#8217;e tanba Reit\u00f3r UNTL, Jo\u00e3o Martins no vise Reitor inklui kargu xefia na&#8217;in haat, tanba interveniente sira presumivel ba krime falsifikasaun dokumentu ka notasaun teknika, ne&#8217;ebe akontese iha 2024 Violasaun ne&#8217;e previstu iha artiqu 303 husi Kodigu Penal Timor-Leste nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba tuir Artiqu 303 (falsifikasaun ba dokumentu ka notasaun teknika alinea 1) katak, ema ne&#8217;ebe ho intensaun atu halo aat ba ema seluk ka Estadu, ka atu hetan ba sira nia aar rasik ka ba ema seluk, benefisiu ilejitimu: a) Fabrika dokumentu falsu ka notasaun teknika, falsifika ka altera dokumentu ida ka abuza asinatura hosi ema seluk hodi kria dokumentu falsu.<\/p>\n\n\n\n<p>b) Hateten ho falsu faktu legalmente relevante iha dokumentu ida ka notasaun teknika; c) Falsu atestadu, bazeia ba ko\u00f1esimentu profisional, tekniku, ka sientifiku kona-ba kondisaun fiziku ka mental ka kualidade ema ida nian, animal ka sasan;<\/p>\n\n\n\n<p>d) Uza dokumentu ruma ka notasaun teknika sira ne&#8217;ebe refere iha paragrafu anterior sira. fabrikadu ka falsifika ka hasai hosi ema seluk; sei hetan pena prizaun to&#8217;o tinan-tolu ka multa.<\/p>\n\n\n\n<p>Alinea 2) Kualker asaun disruptiva iha dispozitivu tekniku ka automatiku ne&#8217;ebe maka hetan influensia ba rezultadu notasaun nian hanesan ho falsifikasaun notasaun teknika nian. Alinea 3) Kualker tentativa bele hetan kastigu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Primeiru Ministru (PM)&nbsp;Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o la simu asaun&nbsp;Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL), liu-husi Diresaun Servisu Investigasaun Kriminal Nasional halo buska, apreensaun no detensaun ba Reit\u00f3r Universidade Nasion\u00e1l Timor Lorosa&#8217;e (UNTL) Jo\u00e3o Soares Martins ho Vise Reit\u00f3r ba Asuntu Administrasaun Finansa no Administrad\u00f3r Jer\u00e1l inklui kargu xefia na&#8217;in haat bainhira kaer tau [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22041,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-22040","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-justisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22040","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22040"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22040\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22042,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22040\/revisions\/22042"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22041"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22040"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22040"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22040"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}