{"id":22090,"date":"2026-01-26T20:31:36","date_gmt":"2026-01-26T11:31:36","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22090"},"modified":"2026-01-26T20:31:41","modified_gmt":"2026-01-26T11:31:41","slug":"nurima-kazu-violensia-sekxual-koletivu-tenke-hetan-kastigu-autor-krime-sira-no-proteje-vitima","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/01\/26\/nurima-kazu-violensia-sekxual-koletivu-tenke-hetan-kastigu-autor-krime-sira-no-proteje-vitima\/","title":{"rendered":"Nurima: Kazu violensia Sekxu\u00e1l Koletivu, Tenke Hetan Kastigu Autor Krime Sira no Proteje vitima"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bankada Opozisaun Iha Parlamentu Nasion\u00e1l (PN), Frente Revolusion\u00e1ria de Timor-Leste Indepedente (FRETILIN), konsidera Kazu violensia Sekxu\u00e1l Koletivu, ida ne\u2019e Krime ida ne&#8217;eb\u00e9 xokante no revoltante&nbsp;&nbsp;labele ignora, Tanba ne\u2019e f\u00f3 kastigu ba autor ne\u2019ebe komete krime sira no&nbsp;&nbsp;proteje v\u00edtima sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Deputada Bankada Opozisaun, FRETILIN,&nbsp;&nbsp;Nurima Ribeiro Alkatiri, dehan, nia apoiu ba Deklarasaun Bankada FRETILIN nian kona-ba aktu sira ne\u2019eb\u00e9&nbsp;&nbsp;viola&nbsp;&nbsp;sidadaun barak nia direitus umanus. No ko\u2019alia kona-ba direitus umanus,&nbsp;&nbsp;aproveita atu ko\u2019alia kona-ba kazu violensia sekxu\u00e1l&nbsp;&nbsp;koletivu ne\u2019eb\u00e9 s\u00e9riu tebes, ne\u2019eb\u00e9 akontese iha Timor viral loos iha media sosi\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKrime ida ne&#8217;eb\u00e9 xokante no revoltante no ita labele ignora, tanba foin lalais ne\u2019e, ita hare iha media kona-ba joven na\u2019in haat ka lima halo violasaun seksu\u00e1l ba labarik feto ida ho tinan 16, ne\u2019eb\u00e9 inkosiente hela. Liut\u00e1n, sira grava aktu ne&#8217;e no divulga v\u00eddeo ba ema seluk,\u201d dehan deputada Bankada Opozisaun, FRETILIN, Nurima Ribeiro Alkatiri, bainhira halo&nbsp;&nbsp;Intervensaun iha Parlamentu Nasion\u00e1l, Segunda 26\/01.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, infelizmente, kazu idane&#8217;e la&#8217;\u00f3s izoladu, no ida ne&#8217;e nu\u2019udar krime ida, no mos nu\u2019udar xamada atensaun bo\u2019ot ba ema hotu, Tanba ida ne\u2019e Krime ne\u2019ebe grave tebes tanba viol\u00e9nsia ne\u2019eb\u00e9 sira komete no sira la tauk atu kontinua viola labarik feto sira.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTanba hatudu katak iha ema sira iha ita nia rain ne\u2019eb\u00e9 la ta\u2019uk atu viola labarik feto ida, atu f\u00f3 sai ka publika ninia sofrimentu, no atu fahe ida ne\u2019e hanesan sinal orgullu. Ida-ne&#8217;e hatudu katak buat ruma la loos tebes iha ita nia sosiedade,\u201d Nia subli\u00f1a<\/p>\n\n\n\n<p>Nia sailenta, tinan ba tinan rona ona ist\u00f3ria sira kona-ba abuzu, as\u00e9diu, no viol\u00e9nsia hasoru feto no labarik sira. Dala barak, agresor la hetan kastigu. Dala barak, v\u00edtima maka sofre tratamentu hanesan sala na&#8217;in. Abuzu seksu\u00e1l kuaze sai norm\u00e1lizadu ona iha sosiedade Timor. Revoltante, triste no Ida ne&#8217;e labele kontinua.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cIta tenke reflete kona-ba saida maka ita hakarak ba ita nia sosiedade. Saida mak ita hanorin ba ita nia sosiadade sira? Ezemplu saida mak ita hatudu bainhira l\u00edder sira, figura p\u00fablika sira, ka ema baibain sira atua ka halo koment\u00e1riu sira ne&#8217;eb\u00e9 desvaloriza ema seluk, liuliu feto sira,\u201d nia afirma.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba iha kazu as\u00e9diu no abuzu seksu\u00e1l sira, dalabarak ema balun koko atu f\u00f3 razaun ba hahalok agresivu hosi violad\u00f3r sira, hodi hatete katak &#8220;mane mak nune\u2019e&#8221;. Ida ne&#8217;e sala, no ida ne\u2019e hanorin katak abuzu ne&#8217;e aseitavel. Ema umanu iha kapasidade rasion\u00e1l, ida ne\u2019e mak diferensia ema hosi animal sira, no tenke hanoin no kontrola sira nia asaun sira atu nune&#8217;e labele halo aat ba ema seluk.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHa&#8217;u hakarak hatete klaru, v\u00edtima\/sobrevivente husi abuzu nunka iha kulpa. Ko\u2019alia katak labarik feto &#8220;husu ba ida ne&#8217;e&#8221;, ka nia &#8220;hatais ho maneira ida ka hemu tua&#8221;, la justifika asaun ema seluk nia atu viola, no nu\u2019udar tentativa atu mantein impunidade ba violad\u00f3r sira, no ida ne&#8217;e la justu no kru\u00e9l ba sobrevivente ne&#8217;eb\u00e9 tenta atu ultrapasa trauma ne&#8217;eb\u00e9 nia sofre,\u201d nia esplika.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00edtima nia dignidade tenke hetan protesaun. Laiha ema ida mak husu atu hetan violasaun. Laiha ema ida mak merese atu liu husi terus ida ne\u2019e. tanba ne\u2019e presiza iha konsentimentu, se bainhira ema ne\u2019e dukur ka tauk siginfika ema laiha konsentimentu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cIta presiza ko&#8217;alia kona-ba konsentimentu. Konsentimentu simples, iha de&#8217;it konsentimentu bainhira ema hatete sai katak nia aseita, bainhira sira iha konxi\u00e9nsia, bainhira sira hakarak partisipa. Se ema ne&#8217;e dukur hela, laiha konxi\u00e9nsia, tauk, ka dehan lae, signfika laiha konsentimentu. Ida ne&#8217;e ita tenke aprende no hanorin hosi idade ki&#8217;ik, iha uma, iha eskola, iha fatin hotu-hotu. Ita hotu tenki aprende no tau iha pratika katak, lae signifika lae,\u201d nia esplika liu tan.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia aforsa \u201cEstadu iha responsabilidade boot, Ita tenke iha lei sira ne&#8217;eb\u00e9 klaru atu f\u00f3 kastigu ba sira ne&#8217;eb\u00e9 komete krime sira ne&#8217;e, atu proteje v\u00edtima sira no apoia sira ne&#8217;eb\u00e9 presiza no ita presiza atua. F\u00f3 formasaun ba pol\u00edsia, profes\u00f3r, no lideransa komunit\u00e1ria sira. Eduka sosiedade tomak, hosi j\u00e9neru hotu-hotu. Ema hotu presiza hatene saida maka konsentimentu, saida maka abuzu, no saida maka labele halo. Ita tenki eduka ita nia sidadaun sira atu sai ema ho val\u00f3r ne\u2019eb\u00e9 forte, ho respeitu ba ema seluk, ho respeitu ba diversidade\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia afirma, sira ne&#8217;eb\u00e9 halo abuzu seksu\u00e1l tenke hetan julgamentu. Justisa tenke lalais no justu. V\u00edtima sira presiza sente katak estadu iha sira nia sorin, katak sei la f\u00f3 sala no sei la haluha ema ne\u2019ebe presiza.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSidadaun ida-idak iha ninia pap\u00e9l,&nbsp;&nbsp;ita labele taka ita-nia matan, ita labele nonook de\u2019it. Sil\u00e9nsiu proteje agresor, nunka proteje v\u00edtima. Hau husu atu ita hotu tau dignidade umana nu\u2019udar sentru ba ita nia asaun sira, no ita-nia konversa sira. Ita presiza harii Timor-Leste ida ne\u2019eb\u00e9 justu, seguru, no dignu liu ba ema hotu, sem violensia, sem abuzu, sem tauk,\u201d nia konklui.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Bankada Opozisaun Iha Parlamentu Nasion\u00e1l (PN), Frente Revolusion\u00e1ria de Timor-Leste Indepedente (FRETILIN), konsidera Kazu violensia Sekxu\u00e1l Koletivu, ida ne\u2019e Krime ida ne&#8217;eb\u00e9 xokante no revoltante&nbsp;&nbsp;labele ignora, Tanba ne\u2019e f\u00f3 kastigu ba autor ne\u2019ebe komete krime sira no&nbsp;&nbsp;proteje v\u00edtima sira. Deputada Bankada Opozisaun, FRETILIN,&nbsp;&nbsp;Nurima Ribeiro Alkatiri, dehan, nia apoiu ba Deklarasaun Bankada [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22091,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-22090","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22090","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22090"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22090\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22092,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22090\/revisions\/22092"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22091"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22090"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22090"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22090"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}