{"id":22093,"date":"2026-01-27T17:35:30","date_gmt":"2026-01-27T08:35:30","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22093"},"modified":"2026-01-27T20:17:08","modified_gmt":"2026-01-27T11:17:08","slug":"eutl-sei-halo-manifestasaun-wainhira-ptr-la-deklara-konstituisionalidade-ba-lpmv-iha-tempu-badak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/01\/27\/eutl-sei-halo-manifestasaun-wainhira-ptr-la-deklara-konstituisionalidade-ba-lpmv-iha-tempu-badak\/","title":{"rendered":"FCS UNTL Sei Halo Manifestasaun, Wainhira PTR La Deklara Konstituisionalidade Ba LPMV Iha Tempu Badak"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu (PTR) Afonso Carmona la deklara konstituisionalidade ba revogasaun tot\u00e1l Lei Pensaun Mensaun Vitalisia (LPMV) iha tempu badak nia laran maka estudante Fakuldade Siencia Sosiais UNTL, sei hamutuk ho inan, aman no veteranus sira sei halo menefestasaun hasoru PTR.<\/p>\n\n\n\n<p>Porta voz Fakuldade Siencia Sosiais, (FCS) Auxiladora Colo, hatete, Timor-Leste nu&#8217;udar estadu de direitu demokratiku ida ne&#8217;eb\u00e9 ukun-an ho boa vontade popular, povu Maubere nia luta ho esper\u00e1nsa ida katak sei to\u2019o ba&nbsp;&nbsp;indenpend\u00e9nsia ida tot\u00e1l no kompletu, maib\u00e9, infelizmente depois de independ\u00e9nsia espetasaun povu maubere nian la atinji no sedauk nat\u00f3n,<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba povu maubere la atinji nia espetasaun tanba, sei enfrenta krize oin-oin ne&#8217;eb\u00e9 invade iha multi-setokrial ne&#8217;eb\u00e9 mak halo destroisaun ba sustentabilidade moris humanidade. Nune&#8217;e konsiente ka la-konsiente problema estrutural no setor\u00e1l sira ne&#8217;e la&#8217;\u00f3s monu tun husi lalehan, maib\u00e9, ne&#8217;e forma husi sistema glob\u00e1l pol\u00edtika, ekon\u00f3mia, sosi\u00e1l no kultur\u00e1l ne&#8217;eb\u00e9 hanaran kapitalizmu.<\/p>\n\n\n\n<p>Simplesmente, kapitalizmu ezisti ho interese ba akumulasaun kapit\u00e1l liu-hosi esplorasaun, esploitasaun no privatizasaun ba rekursu p\u00fabliku ho dalan leg\u00e1l no ileg\u00e1l hanesan ukun na&#8217;in sira halo iha kint\u00e1l RDTL ba lei predat\u00f3r Pensaun Mens\u00e1l Vitalisia no seluk tan ne&#8217;eb\u00e9 apenas ba hataan de&#8217;it interese grupu min\u00f3ria (pod\u00e9r na&#8217;in no osan nain) nian.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cB\u00e1 ita indikad\u00f3r ne&#8217;eb\u00e9 mak ita foti sai sasukat hodi haree no presizamente konsiente ona. katak, sistema glob\u00e1l pol\u00edtika, ekon\u00f3mia no sosi\u00e1l ne\u2019e sei lor dezastre boot ba povu rai ida-ne&#8217;e, sei la konkista filosofia Libertac\u00e3o Povu tot\u00e1l no kompletu&#8217;. Tanba, durante ne&#8217;e, ita hotu-hotu preokupadu ba mal-pratika husi ma-ukun sira ne&#8217;eb\u00e9 influ\u00e9nsia husi sistema refere, haketak no elimina povu nu&#8217;udar alvu hosi dezenvolvimentu nasion\u00e1l,\u201d dehan Porta voz Fakuldade Siencia Sosiais, (FCS) Auxiladora Colo, iha Kampus kaikoli UNTL, Tersa 27\/01.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, ho kondisaun hirak ne&#8217;eb\u00e9 mosu iha set\u00f3r oin-oin la lori povu hotu ba atinje libertasaun ida tot\u00e1l no explora nafatin rikosoin estadu nian (hanaran povu nian), tanba ne&#8217;e tradisaun ida lei pensaun mensal vitalisia, nu&#8217;udar explorasaun boot ne&#8217;eb\u00e9 explora makaas povu maubere nia osan, ne&#8217;eb\u00e9 hakerek iha Konstituisaun Republika Demokr\u00e1tika Timor-Leste (K-RDTL) iha artigu 139\u00b0 Rekursu Natural Sira, hakuir iha klausula primeiru katak, Rekursu rai leten nian, rai okos nian, bee territori\u00e1l, plataforma kontinent\u00e1l no zona ekon\u00f3miku eskluzivu, ne&#8217;eb\u00e9 importante ba ekonomia, ne&#8217;e estadu nia propriedade ne&#8217;eb\u00e9 tenke utiliza iha forma loloos no hanesan de&#8217;it ba ema hotu-hotu, tuir interese nasion\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>Hanesan ema hotu hatene katak rikosoin estadu nian utiliza no responde ba ema hotu ninia interese,&nbsp;&nbsp;maib\u00e9 pratikamente diferente, hatudu ona hosi Lei Pensaun Mensal Vitalisia, ne&#8217;eb\u00e9 f\u00f3 priveleiju ba grupu pol\u00edtiku no ekon\u00f3miku nia interese.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba&nbsp;&nbsp;ne&#8217;e husu Tribun\u00e1l la bele budu bebeik Lei Pensaun Mens\u00e1l Vitalisia iha meza leten no deklara ona ba povu hotu katak, konstituisionalidade ba revogasaun tot\u00e1l Lei Pensaun Mensaun Vitalisia ne\u2019e<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTanba&nbsp;&nbsp;saida maka ita ezije ba Tribun\u00e1l katak tenki deklara ona ba puliku, esper\u00e1nsa boot povu Maubere nian mak tenki halakon lei Penasaun mens\u00e1l vitalisia, P\u00fabliku hakarak rona ona rezultadu eziz\u00e9nsia durante ne&#8217;e,\u201d nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba povu hotu mos kontenti ona, depois de Prezidente da Republika Jos\u00e9 Ramos-Horta promulga ba revogasaun tot\u00e1l ba lei pensaun mens\u00e1l vitalisia:<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e husu mos ba Prezidente Tibun\u00e1l de Rekursu, Afonso Carmona, atu deklara ofisialmente konstituisionalidade ba revogasaun tot\u00e1l Lei Pensaun Mens\u00e1l Vitalisia bazeia kondisaun sira ne&#8217;eb\u00e9 ohin sita ona iha leten. Tanba ne\u2019e Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu tenki deklara konstitusionalidade tuir de&#8217;it povu n\u00eda hakarak.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAmi husu m\u00f3s Prezidente Rep\u00fablika, Primeiru Ministru no Parlamentu Nasional atu ezije ba Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu Deklara lalais konstitusionlidade ba revogasaun LPMV ne\u2019e,\u201d sira husu.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e mos sira husu Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu deklara tuir de&#8217;it konsiensia no kondisaun povu nian, la&#8217;\u00f3s tuir interese elites sira nian fali.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan mos Porta voz Segundu FCS,&nbsp;&nbsp;Fidelio Cardoso de Jesus, hatete, estaduante sira f\u00f3 ultima ba Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu atu deklar konstituisionalidade ba revogasaun tot\u00e1l Lei Pensaun Mensaun Vitalisia ne\u2019e, sei la deklar iha tempu badak maka estudante sei hamtuk ho inan, aman no veteranus sira halo manefestasaun hasoru Tribun\u00e1l Rekursu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cIta halo komunikadu impensa ida ne\u2019e, atu f\u00f3 ultimatu ba PTR, karik PTR aban ho bainrua laiha deklarasaun ba publiku, ne\u2019e sei akontese buat foun ida iha estadu RDTL ida ne\u2019e, Estudante Universitariu Timor-Leste nafatin f\u00f3 konvite popular ba kamada prinsipal sira, ne\u2019e laos estudante sira maka halo, inkuli inan aman no veterabus sira, sira hamrik hodi luta&nbsp;&nbsp;ba revogasaun total LPMV,\u201d nia dehan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Prezidente Tribun\u00e1l Rekursu (PTR) Afonso Carmona la deklara konstituisionalidade ba revogasaun tot\u00e1l Lei Pensaun Mensaun Vitalisia (LPMV) iha tempu badak nia laran maka estudante Fakuldade Siencia Sosiais UNTL, sei hamutuk ho inan, aman no veteranus sira sei halo menefestasaun hasoru PTR. Porta voz Fakuldade Siencia Sosiais, (FCS) Auxiladora Colo, hatete, Timor-Leste [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22094,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-22093","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22093","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22093"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22093\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22097,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22093\/revisions\/22097"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22094"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22093"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22093"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22093"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}