{"id":22198,"date":"2026-02-12T14:21:07","date_gmt":"2026-02-12T05:21:07","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22198"},"modified":"2026-02-12T14:21:40","modified_gmt":"2026-02-12T05:21:40","slug":"sef-ho-ci-tl-implementa-projetu-diagnostiku-transfronteirisu-hidrografika-iha-mota-talau-loes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/02\/12\/sef-ho-ci-tl-implementa-projetu-diagnostiku-transfronteirisu-hidrografika-iha-mota-talau-loes\/","title":{"rendered":"SEF ho CI-TL Implementa Projetu Diagnostiku Transfronteirisu Hidrogr\u00e1fika Iha Mota Talau-Loes\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen Umbelina dos Reis&nbsp;<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sekret\u00e1riu Estadu Floresta (SEF), ho Conservation International Timor-Leste&nbsp;&nbsp;(CI-TL), sei implementa projetu analiza diagn\u00f3stiku transfronteirisu basias hidrogr\u00e1fika iha mota Talau-Loes no Mota Masin ne\u2019ebe vital tebes. Tanba bee ne\u2019e natureza ne\u2019ebe importante ba ema animal no ai-horis sira nia moris.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sekret\u00e1riu Estadu Floresta (SEF),&nbsp;&nbsp;Fernandino Vieira da Costa hatete,&nbsp;&nbsp;objetivu hosi eventu ida ne\u2019e insesaun ida ne&#8217;e pivotal tebes ba an\u00e1lize diagn\u00f3stiku transfronteiru&nbsp;&nbsp;ba&nbsp;&nbsp;basias&nbsp;&nbsp;hidrografika sira liu-liu ba mota Talau-Loes no Mota Masin ne&#8217;eb\u00e9 vital tebes.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Tanba bee mak fo moris ba ita-nia nasaun no ba ita ema,&nbsp;&nbsp;ai-horis no sustenta anim\u00e1l sira, tanba&nbsp;&nbsp;bee mak&nbsp;&nbsp;&nbsp;fornese habitante ba ita-nia peska sira,&#8221;<\/em>&nbsp;Dehan Sekretariu Estadu Floresta, Fernandino Vieira da Costa, liuhosi nia diskursu iha ot\u00e9l Timor, kinta-feira, 12\/06.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia dehan, hanesan fundasaun ba ai-laran sira ne&#8217;eb\u00e9 proteje ita-nia biodiversidade no klima ho mota sira ne&#8217;eb\u00e9 suli liu fronteira entre Timor-Leste ho Indon\u00e9zia iha rejiaun Belu no Malaka laos deit li\u00f1a iha mapa sira mak art\u00e9ria moris ekonomia no kultura nia ba&nbsp;&nbsp;komunidade sira. Tanba ne&#8217;e maka workshop ohin loron nuudar etapa dahuluk ida importante konaba an\u00e1lize diagn\u00f3stiku transfronteirisu ka TDA, ne&#8217;eb\u00e9 sei halao hosi peritus&nbsp;&nbsp;parseiru akad\u00e9miku respeitadu, Universidade UNDANA Kupang.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Reprezenta pasu dahuluk esensi\u00e1l iha viajen jestaun kooperativa nia basias hidrgrafika transfronteia nia,&nbsp;&nbsp;TDA laos deit relat\u00f3riu ida maibe ida-ne&#8217;e fo marka evidensia sient\u00edfika no sosio ekon\u00f3mika fundament\u00e1l ne&#8217;eb\u00e9 ita presiza. Tanba&nbsp;&nbsp;uda-ne&#8217;e sei halo diagn\u00f3stiku ba kauza prinsip\u00e1l sira hosi dezafiu ambient\u00e1l sira iha ita-nia basias hidrograficas ne&#8217;eb\u00e9 ita fahe, hodi fornese mai ita baze no faktu kom\u00fan ida ne&#8217;eb\u00e9 ita bele harii vizaun konjunta ba oin.&#8221;&nbsp;&nbsp;<\/em>Nia dehan.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia dehan, tuir dadus ida ne\u2019e sei sai indispensavel ba planeamentu no implementa ba intervensaun sira iha futuru ne\u2019eb\u00e9 mak efetivu&nbsp;&nbsp;ekuitativu no sustent\u00e1vel. Ida ne\u2019e orienta ita atu kria programa asaun estrat\u00e9jiku&nbsp;&nbsp;mapamentu ba asaun ne\u2019ebe konkretu liu ba protesaun basias hidrgrafika, ekosistema asosladu ho sistema hidrolojia basias transfronteira.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8221; Atu&nbsp;&nbsp;hasae seguransa Bee-mos hodi hadi\u2019a produtividade agrikola no apoia subsist\u00e9nsia ba ema hotu ne&#8217;eb\u00e9 depende ba rekursu bee hosi basias transfronteira&#8221;.<\/em>&nbsp;Nia dehan.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia informa,&nbsp;&nbsp;Minist\u00e9riu nia kompromisu tomak ba prosesu ida-ne&#8217;e Minist\u00e9riu Agrikultura, Peku\u00e1ria, Peska no Floresta prontu atu fornese nia&nbsp;&nbsp;hanoin tekniku sira, hodi fasilita envolvimentu ho ami nia komunidade agrikult\u00f3r no floresta sira, no atu integra deskobrimentu sira husi TDA Ida-ne&#8217;e iha ami nia politika no programa nasion\u00e1l sira. Aleinde ne&#8217;e, ha&#8217;u reko\u00f1ese no elojia pap\u00e9l vital husi konservasaun Internasion\u00e1l nu&#8217;udar Ajensia Implementad\u00f3r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Ita-boot nia matenek iha ligasaun si\u00e9nsia konservasaun nian ho asaun iha terrenu, no ita-boot nia kompromisu atu fasilita parseria, maka xave atu asegura&nbsp;&nbsp;projetu&nbsp;&nbsp;ida fo&nbsp;&nbsp;impaktu tanj\u00edvel no pozitivu ba natureza no ema,&#8221;<\/em>&nbsp;Nia konklui.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha fatin hanesan, Diretor Pais Conservation International Timor-Leste&nbsp;&nbsp;&nbsp;Manuel Mendes hateten, objetivu hosi sorumutu ohin loron nia mak implementasaun projeitu ne\u2019ebe finansia hosi global environment facility (GEF), no iha projetu ida management of Indon\u00e9zia and Timor-Leste transboundary Watershed (MITLTW), projeitu refere sei halao durante tinan lima hahu hosi 2025-2030.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8221; objetivu&nbsp;&nbsp;prinsipal hosi diskusaun ne\u2019e mak oins\u00e1 hetan informasaun preliminary hosi partisipante sira ne\u2019ebe partisipa iha diskusaun ida ne\u2019e, oins\u00e1 mak bele fahe informasaun no introduz konaba saida mak transformation diagnostic analisis (TDA<\/em>),&#8221; Nia dehan.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia dehan, orsida sei iha diskusaun durante loron ida nia laran nune\u2019e ita sei hetan informasaun barak konaba metodolojia saida deit mak sira uza hodi halo intervensaun ba iha campu no hetan informasaun saida&nbsp;&nbsp;hosi partisipante sira hosi munis\u00edpiu Bobonaru no Covalima.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8221; Diagnostiku ne\u2019ebe hau&nbsp;&nbsp;hateten antes ona ita hamutuk ho konsultan sira hodi koko problema saida mak prioridade iha basias hidrogr\u00e1fika rua hosi mota loes no mota masin. Ne\u2019e oportunidade diak ba Timor-Leste tanba foin primeira vez halo kolaborasaun nune\u2019e presiza partisipa m\u00e1simu.&#8221;<\/em>&nbsp;Nia informa.&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Umbelina dos Reis&nbsp; Sekret\u00e1riu Estadu Floresta (SEF), ho Conservation International Timor-Leste&nbsp;&nbsp;(CI-TL), sei implementa projetu analiza diagn\u00f3stiku transfronteirisu basias hidrogr\u00e1fika iha mota Talau-Loes no Mota Masin ne\u2019ebe vital tebes. Tanba bee ne\u2019e natureza ne\u2019ebe importante ba ema animal no ai-horis sira nia moris.&nbsp; Sekret\u00e1riu Estadu Floresta (SEF),&nbsp;&nbsp;Fernandino Vieira da Costa hatete,&nbsp;&nbsp;objetivu hosi eventu ida ne\u2019e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22199,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-22198","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-meio-ambiente"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22198","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22198"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22198\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22200,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22198\/revisions\/22200"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22199"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22198"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22198"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22198"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}