{"id":22243,"date":"2026-02-14T21:57:43","date_gmt":"2026-02-14T12:57:43","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22243"},"modified":"2026-02-16T21:58:30","modified_gmt":"2026-02-16T12:58:30","slug":"iha-tl-moras-kankru-akontese-maioria-ho-kazu-estadium-avansadu-pasiente-barak-mak-mate","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/02\/14\/iha-tl-moras-kankru-akontese-maioria-ho-kazu-estadium-avansadu-pasiente-barak-mak-mate\/","title":{"rendered":"Iha TL Moras Kankru Akontese Maioria ho Kazu Estadium Avansadu, Pasiente Barak Mak Mate"},"content":{"rendered":"\n<p>Reportajen: Umbelina dos Reis&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Fundasaun Alola liuhosi sub-programa hau hili atu kura&nbsp;&nbsp;(HALIKU), hamutuk ho Minist\u00e9riu da Saude (MS), komite nasion\u00e1l kankru susun Timor-Leste (KNKSTL), no parceiru sira seluk realiza atividade komemorasaun loron mundi\u00e1l kankru ba dala-12 ho tema \u201cDeteksaun sedu bele salva vida\u201d, objetivu hosi marsa ne\u2019e oinsa atu&nbsp;&nbsp;partilla informasaun ba publiku liu-liu ba komunidade sira nune\u2019e hetan moras ruma iha isin tenki lalais ba konsulta iha fasildade saude hodi salva vida.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Diretora Ezekutiva Fundasaun Alola, Maria Imaculada Guterres&nbsp;&nbsp;hateten, ohin loron 14 Fevereiru&nbsp;&nbsp;Fundasaun Alola Alola hamutuk ho Minist\u00e9riu da Saude no parceiru sira komemora loron mundi\u00e1l kankru ba dala-12,&nbsp;&nbsp;Objetivu hosi atividade ne\u2019e oins\u00e1 atu hasae komunidade ka publiku nia ko\u00f1esimentu, no konsi\u00e9nsia konaba importansia halo deteksaun sedu konaba sinais moras kankru nia ln,&nbsp;&nbsp;nune\u2019e oinsa sentru saude bele lalais halo atendimentu hodi salva vida.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Iha Timor-Leste moras kankru ne\u2019ebe akontese ba ema maioria ho kazu estadium avansadu, nune\u2019e pasiente barak mak mate no&nbsp;&nbsp;hetan atendimentu valiativu tanba sira iha ona estadium avansadu nune\u2019e kategoria numeru mortalidade ba moras kankru ne\u2019e aas ona iha ita nia rai.&#8221; Dehan Diretora Ezekutiva Fundasaun Alola Maria Imaculada Guterres, ba Jornalista sira, iha Largo Lecidere, sabadu, 14\/02.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nai dehan, ko\u2019alia konaba moras kankru iha fator lubuk ida ne\u2019ebe importante tebes por ezemplu moras kankru susun ne\u2019e primeiru haree liu ba estilus da vida ne\u2019e importante tebes tanba haree liu ba ai-han sira ne\u2019ebe ita konsumu, nune\u2019e mak mediku sira sempre dehan evita fuma,&nbsp;&nbsp;hemu alkol, maneza triste no inklui inan sira ne\u2019ebe sei fo susu ba bebe sira, nune\u2019e tenki regular no halo ezaminasaun ba ita nia an rasik, nune\u2019e loron ida mak sinais ba moras kankru nia ne\u2019e mosu iha ita nia isin lolon bele ba konsulta lalais iha sentru saude.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Iha Timor-Leste moras kankru ne\u2019ebe akontese maioria ho kaze estadium avansadu, nune\u2019e pasiente barak mak hetan atendimentu valiativu tanba sira iha ona estadium avansadu nune\u2019e iha kategoria numeru mortalidade ba moras kankru ne\u2019e aas.&#8221; Nia informa.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, Hau hili atu kura (HALIKU), nia pasiente ba moras kankru refere hahu hosi tinan 2014 &#8211; 2026&nbsp;&nbsp;total kuaze (324),&nbsp;&nbsp;kazu hirak ne\u2019e pasiente barak mak mate ona tanba rezulta hosi estadium avansadu tanba detekta tarde, nune\u2019e enkoraja ba maluk sira ne\u2019ebe mak sente moras kankru tenki halo deteksaun sedu hodi salva vida, liu-liu ba prevensaun servikal nian. Tanba governu mos lansa ona vasinasaun SPB nune\u2019e ema hotu-hotu hahu hosi idade 11 bele ba tuir vasinasaun atu garante hosi moras kankru inklui mos fator seluk hodi kontinua prevene aan nune\u2019e bele livre hosi moras kankru.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia konklui, tinan ne\u2019e Fundasaun Alola iha planu estrat\u00e9jiku hodi estabele grupu sobrevivente moras kankru no moras serviku atu sira bele ba hamutuk ekipa Fundasaun Alola nune\u2019e bele ba halo edukasaun akonselamentu hodi hasae konsi\u00e9nsia ba tulun deteksaun sedu nian, tanba komunidade maioria mak moras oituan iha isin sempre dehan ema mak fekit ou dalaruma halo kultura mak seidauk loos, nune\u2019e sira halai ba matan dook ka halo tratamentu tradisional, entaun sira ba halo tratamentu iha fasildade saude ne\u2019e tarde entaun fo risku tebe-tebes ba pasiente sira nia vida. Nune\u2019e mak Fundasaun Alola kolabora hamutuk ho sobrevivente sira hodi konta rasik sira nia esperiensia moras nia ne\u2019e ba komunidade sira para bele kompriende lalais nune\u2019e bele kopera.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan Vise-Ministru ba Fortalesimentu Institusion\u00e1l Saude (VMFIS), Jos\u00e9 dos Reis Magno hateten, ohin hau partisipa iha komemorasaun loron&nbsp;&nbsp;mundi\u00e1l ba kankru nian, ita selebra ho marcha saud\u00e1vel ne\u2019ebe dedika atu&nbsp;&nbsp;konsensializa, no solidariza kompromisu nasional iha luta kontra moras kankru.&nbsp;&nbsp;Tema ba tinan ida ne\u2019e&nbsp;&nbsp;\u201cUnited by Unique\u201d&nbsp;&nbsp;fo hanoin fila mai ita katak kada ema ida ne\u2019ebe hetan moras kankru nia hasoru situasaun ida \u00fanika. ist\u00f3ria moras ne\u2019e hosi ema ida ba ema seluk diferente. Funu ema ne\u2019ebe ida-idak hasoru ne\u2019e,&nbsp;&nbsp;pesoal tebes. entantu ita hotu unidade ba objetivu komum ida atu garante katak laiha ema ida ita husik atu nia enfrenta mesak moras kankru.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Moras kankru nuudar ameasa bo\u2019ot ida ba ita nia saude tanba moras ne\u2019e la eskolla idade, j\u00e9neru ka kondisaun sosial, moras ne\u2019e nia kauza oin-oin ka m\u00faltiplas hahu hosi fatores jen\u00e9tiku.&#8221; Dehan Vise Ministru ba Fortalesimentu Institusion\u00e1l Saude, Jos\u00e9 dos Reis Magno, liuhosi nia diskursu iha komemorasaun loron mundi\u00e1l kankru ba dala-12.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Iha Timor-Leste, kankru reprezenta moras ida ho kustu a\u2019as liu ba estadu no ba fam\u00edlias sira hotu, iha 2024, ita enkamina ema nain (129) pasientes ba tratamentu iha Hospital estrangeiru&nbsp;&nbsp;no 2025, ita haruka ema ho moras kankru ema nain (50), numeru sira ne\u2019e demonstra dimensaun no dezafiu no mos presaun signifikativa konaba rekursus p\u00fablikus. Haruka ema moras ba rai liur hamosu kustu&nbsp;&nbsp;ne\u2019ebe elevadu ka a\u2019as tebes ba estadu&nbsp;&nbsp;inklui tratamentu, transporte, alojamentu no akompainamentu, recursos sira ne\u2019e devia, progresivamente, ita investe iha fortalecimentu ba ita nia kapasidade nasional ba diagn\u00f3stiku.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Marcha saudavel ne\u2019ebe ita hotu partisipa, simboliza uniaun, esperansa no kompromisu koletivu,&nbsp;&nbsp;Ita lao hamutuk hodi afirma katak sa\u00fade ne\u2019e ita hotu nia responsabilidade.&#8221; Nia konklui.&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen: Umbelina dos Reis&nbsp; Fundasaun Alola liuhosi sub-programa hau hili atu kura&nbsp;&nbsp;(HALIKU), hamutuk ho Minist\u00e9riu da Saude (MS), komite nasion\u00e1l kankru susun Timor-Leste (KNKSTL), no parceiru sira seluk realiza atividade komemorasaun loron mundi\u00e1l kankru ba dala-12 ho tema \u201cDeteksaun sedu bele salva vida\u201d, objetivu hosi marsa ne\u2019e oinsa atu&nbsp;&nbsp;partilla informasaun ba publiku liu-liu ba komunidade [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22244,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":["post-22243","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saude"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22243","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22243"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22243\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22245,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22243\/revisions\/22245"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22244"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22243"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22243"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22243"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}