{"id":22258,"date":"2026-02-19T21:40:00","date_gmt":"2026-02-19T12:40:00","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22258"},"modified":"2026-02-19T21:40:31","modified_gmt":"2026-02-19T12:40:31","slug":"loron-invazaun-japonez-hak-husu-governu-tl-no-japaun-halo-reparasaun-ba-vitima-eskravidaun-seksual-iha-funu-mundial-daharuak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/02\/19\/loron-invazaun-japonez-hak-husu-governu-tl-no-japaun-halo-reparasaun-ba-vitima-eskravidaun-seksual-iha-funu-mundial-daharuak\/","title":{"rendered":"Loron Invazaun Japonez, HAK Husu Governu TL no Japaun Halo Reparasaun ba Vit\u00edma Eskravidaun Seksu\u00e1l iha Funu Mundial Daharuak"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Silvino Freitas<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Violasaun direitu umanu ba feto husi militar Japonez sira iha funu mundial ba dalarua neebe sira hanaran Jugun Ianfu neebe militar Japones sira halo ba feto timoroan sira maka asosiasaun HAK husu ba governu Timor-Leste atu halo kooperasaun ho governu japaun atu bele halo reparasaun ba vitima sira neebe hetan violasaun seksual iha funu mundial dalarua nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Portavoz Marina Galucho dehan, liuhusi peskiza neebe Asosiasaun HAK ho koligasaun Japaun ne\u2019eb\u00e9 hala\u2019o iha tinan 2005&nbsp;&nbsp;halo ona entervista ba sasin ho sobrevivente iha Munis\u00edpiu 12, hamutuk ema 62, kompostu husi v\u00edtima 20 no sasin ema nain 47 husi rezultadu Peskiza ne\u2019e produs Livru ho titulu \u2018Luta ba lia los no justisa\u2019 nunee too dadaun nee hela vitima Ines Mangalhaes husi Atsabe Ermera mak sei moris tanba vitima sira ne\u2019e iha korazen no aten brani hodi haktuir sai sira nia ist\u00f3ria moruk no nakukun maibe vitima barak mate no la iha rekonesementu husi Governu Japaun no Timor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cDala barak ami husu ona governu Japaun atu husu diskulpa no f\u00f3 reparasaun ba v\u00edtima sira, maib\u00e9 to\u2019o agora seidauk foti medidas ruma, governu Japaun nafatin la akomoda kazu Timor-Leste hosi eskema reparasaun ne\u2019eb\u00e9 nia hala\u2019o ona ba nasaun sira seluk depois funu mundi\u00e1l daruak ramata,\u201d dehan Portavoz Marina Galucho iha Asosiasaun HAK Farol, (19\/02).<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan tan, Koligasaun Japones sira ba Timor-Leste hala\u2019o dialogu ho Governu Japaun kona-ba asuntu ida ne\u2019e, maibe pozisaun husi governu Japaun nian maka foku ba relasaun bilateral futuru nian nunee sira la tau interese ba passadu liuliu asaun sira neebe halo durante japaun nia okupasaun mai timor leste iha tempu funu mundial bad ala rua nian, nunee mos sira labele koalia ba asuntu refere tanba too dadaun nee governu timor leste mos la tau iha ajenda konaba asuntu refere, maib\u00e9 Asosiasaun HAK no Koligasaun Japaun kontinua haklaken lia loos no justisa kona-ba violasaun direitus umanus inkluzivamente violasaun hasoru feto Timor-Leste ho naran Jugun-Ianfu durante okupasaun Japon\u00e9s iha rai doben Timor-Leste.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201ctanba involvimentu Japaun ba funu mundi\u00e1l ba dala-II hah\u00fa iha loron 7 Dezembru 1941, wainhira atakes ba baze milit\u00e1r Pearl Harbor Estadus Unidus nian, iha tempu ne\u2019eb\u00e1 predisaun katak aliadus Estadus Unidus nian hatudu katak Japaun sei invade&nbsp;&nbsp;Timor-Leste hanesan baze strat\u00e9jiku hodi ataka Australia, bazeia ba prediksaun ne\u2019e forsa aliad\u00fas Estad\u00fas Unidus inkluzivamente forsa integrada Australia no Olanda to\u2019o iha Timor-Leste, iha 17 Dezembru 1941\u201d nia haktuir.<\/p>\n\n\n\n<p>Marina dehan, militar japonez sira obriga povu Timor-Leste halo servisu forsadu halo estrada, fornese hahan ba tropas Japon\u00e9s kuaze rihun 12 person\u00edl ne\u2019eb\u00e9 mak espalla iha terit\u00f3riu Timor-Leste laran tomak, Kapit\u00e1l Dili ne\u2019eb\u00e9 sai nu\u2019udar fatin ba dala uluk forsas Japaun hah\u00fa funu iha Tim\u00f3r, sai sasin ba dala uluk sofrimentu ba Timoroan sira, liu-liu ita nia inan feton Timoroan sira tenki sai v\u00edtima husi funu ne\u2019eb\u00e9 sira rasik lahatene, nune\u2019e forsa Japon\u00e9s lori labarik feto ho idade minoria hodi ba konsentra hotu iha fatin Ianjo atu servi sira nia \u2018Nafsu birahi\u2019 ka nesesidade sexu\u00e1l maske sira ho idade ne\u2019eb\u00e9 12 anos ba leten hotu tanba ne\u2019e Sosedade Silvil husu ba Minist\u00e9riu Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun intensifika servisu diplomasia ho Japaun hodi nune\u2019e governu Japaun bele koalia kona-ba kazu Ianfu nian iha Timor -Leste hodi nunee governu japaun bele husu deskulpa formal ba vitima violasaun seksual iha timor leste durante okupasaun japoneza nian atu vitima sira nee bele iha kompensasaun no reparasaun ba sira nia moris.<\/p>\n\n\n\n<p>Fatin hanesan Diretor HAK Feliciano Araujo dehan, husi HAK nia peskiza ba vitima eskravidaun seksual durante funu mundial bad ala rua nian hamutuk ema nain 20 maibe iha ema nain ida mak sei moris, nunee hafoin peskiza nee remata Asosiasaun HAK lori ona vitima sir aba too japaun hodi sai sasin hodi haktuir istoria funu mundial nian ba foinsae sira iha japaun, nunee kada tinan sira sempre halo selebrasaun ba loron ivazaun japaun nian tau aifunan iha momentu antigu sira maka dadudaun nee iha hela Lesidere.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHAK rasik asina memorandu ida ho museum da resistensia dokumentu material sira nee ita nafatin iha nee ami nia espetativa boot maka museum ida agora konstrusaun lao hela nee remata HAK iha komitmentu ida atu oferese dokumentu sira nee hodi sai hanesan lembransa id aba ita nia jerasaun sira tuir mai\u201d dehan&nbsp;&nbsp;Diretor HAK Feliciano Araujo iha Asosiasaun HAK Farol.<\/p>\n\n\n\n<p>Diretor HAK Feliciano Araujo konklui, durante nee HAK nafatin akompana vitima sira hodi halo um aba sira nunee dadaun nee vitima Ines mak sei halo hela, nunee apoiu sira neebe HAK halo ba vitima sira inisiativa rasik hamutuk ho sosiedade japaun nian maibe laos governu japaun neebe sira hakarak tulun, nunee mos sosiedade sira nee laos deit tulun mai timor leste deit maibe tulun mos atu estabelese istoria sira nee iha nasaun seluk hanesan Indonesia Korea China no nasaun sira neebe japaun tama sira halo estabelese hotu sira nia apoiu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Silvino Freitas Violasaun direitu umanu ba feto husi militar Japonez sira iha funu mundial ba dalarua neebe sira hanaran Jugun Ianfu neebe militar Japones sira halo ba feto timoroan sira maka asosiasaun HAK husu ba governu Timor-Leste atu halo kooperasaun ho governu japaun atu bele halo reparasaun ba vitima sira neebe hetan violasaun seksual [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22259,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-22258","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22258","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22258"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22258\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22260,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22258\/revisions\/22260"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22259"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22258"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22258"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22258"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}