{"id":22261,"date":"2026-02-19T21:51:01","date_gmt":"2026-02-19T12:51:01","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22261"},"modified":"2026-02-19T21:51:03","modified_gmt":"2026-02-19T12:51:03","slug":"junta-militar-ameasa-embaixador-tl-sai-husi-myanmar-tribunal-tl-desidi-arkiva-krime-kontra-umanidade","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/02\/19\/junta-militar-ameasa-embaixador-tl-sai-husi-myanmar-tribunal-tl-desidi-arkiva-krime-kontra-umanidade\/","title":{"rendered":"Junta Militar Ameasa Embaixador TL Sai Husi Myanmar, Tribunal TL Desidi Arkiva Krime Kontra Umanidade"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Junta milit\u00e1r iha Myanmar amesa embaixador Timor-Leste, atu sai husi Myanmar, Tanba ne\u2019e, Primeiru Ministru (PM) iha esperansa katak Tribunal sei arkiva tiha prosesu investigasaun kona-ba kazu junta militar ne\u2019ebe&nbsp;komete krime funu hasoru umanidade no kontra ninia Povu rasik rasik iha&nbsp;Myanmar.<em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o, hateten, desizaun husi junta milit\u00e1r Myanmar nian ne\u2019ebe maka espulsa reprezentante Timor-Leste nian iha Myanmar,&nbsp;&nbsp;tenke respeita sira nia desizaun, tanba ne\u2019e Timor-Leste laiha kbiit atu halo julgamentu ba problema nasaun seluk nian.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSira hasai desizaun ita respeita, ita m\u00f3s temi katak, justisa ne&#8217;e justisa nian, mais ita sente katak, ita laiha kbiit atu ba halo julgamentu ba buat sira ne&#8217;eb\u00e9 akontese iha rai seluk nian,\u201d dehan Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o, ba jornalista sira iha palasiu Prezidensia bairo-Pite, Kinta 19\/02.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e, Tribunal iha Timor-Leste sei halo arkiva ba kazu Myanmar nian ne\u2019ebe maka grupu husi Myanmar&nbsp;<em>The chin Human Rights organization<\/em>&nbsp;(CHRO) ne\u2019ebe apoiu husi&nbsp;<em>Accointability Project<\/em>&nbsp;(MAP) mai hato\u2019o keixa atu loke prosesu investigasaun ba junta military nia ne\u2019ebe komete krime funu nian hasoru umanidade iha Myanmar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNe&#8217;e duni, mak ita espera katak, iha Tribun\u00e1l, Prokuradoria mak arkiva tiha. Tanba ita rasik m\u00f3s bainhira ha&#8217;u lori dokumentu krime funu nian, ne&#8217;eb\u00e9 komisaun rekonsialiasaun verdade justisa hasai hamutuk ho Indon\u00e9zia, asina hamutuk estadu rua kona-ba krime hotu-hotu ne&#8217;eb\u00e9 Indon\u00e9zia komete iha Timor hotu,\u201d nia dehan<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, maib\u00e9 balun la tau karik tanba ema laiha ona, haluha tiha ona mais, ema hotu asasinatu masakre tau hotu, no Timor rasik m\u00f3s oho malu tau hotu ba entrega Sekret\u00e1riu Jer\u00e1l ONU Kofianan no dehan ba nia verdade labele bosok.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e, verdade mak ne&#8217;e, saida mak akontese tinan 24 iha ne&#8217;eba mak ida ne&#8217;e, mais hakarak atu dehan la buka justisa dehan atu haruka ba Tribun\u00e1l Internasion\u00e1l, taka ona.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBa ami pasadu, pasadu, saida mak ami hakarak ida ne&#8217;e dehan labele repete iha futuru, ha&#8217;u lori m\u00f3s ba komisaun Direitus Umanus iha Zenebra m\u00f3s diskute kleur ho ONG sira. Ne&#8217;eb\u00e9 oho ita rasik, tanba ita la f\u00f3 kulpa ba ema sira ne&#8217;eb\u00e9 mai oho ne&#8217;e, kulpa ne&#8217;e la&#8217;o liu sira,\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 kona-ba kazu Myanmar nian Timor-Leste laiha kompetensia, tanba ne\u2019e husik tiha sira nia kazu ne\u2019e, tanba Timor-Leste laiha kbiit atu halo julgamentu ba kazu krime funu ne\u2019ebe junta militar halo hasoru povu Myanmar ne\u2019ebe Junta Militar iha Myanmar hatene ida ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cMais iha kazu ida Myanmar agora ne&#8217;e ita laiha kompetensia, tanba ne&#8217;e mak husik liu tiha ba, tanba uluk m\u00f3s ha&#8217;u dehan ida ne&#8217;e karik mak kontinua ita la tama ASEAN sai problema tiha, mais to&#8217;o ida ne&#8217;e ha&#8217;u bele dehan de&#8217;it katak, ita laiha kompetensia atu halo buat ida ne&#8217;e. Impaktu mak ne&#8217;e, mais se ita dehan, ita laiha kbiit atu halo julgamentu sira ne&#8217;e entaun sira m\u00f3s rona, sira m\u00f3s hatene,\u201d nia subli\u00f1a.<\/p>\n\n\n\n<p>Entertantu, antes ne\u2019e iha loron 13 Janeiru 2026,&nbsp;Diret\u00f3r Ezekutivu hosi&nbsp;<em>The Chin Human Rights Organization<\/em>(CHRO), Salai Za Uk, hanesan mos&nbsp;&nbsp;xefe delegasaun, hatete, keixa krimin\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 grupu hato\u2019o ona ba Prokurad\u00f3r, inklui evid\u00e9nsia kona-ba violasaun koletiva hasoru feto isin rua ida, masakre ba ema na\u2019in sanulu, inklui jornalista ida no labarik mane ida ho tinan 13, oho Pastor Kristaun ida no Di\u00e1konu na\u2019in tolu, milit\u00e1r sira m\u00f3s halo atake a\u00e9reu indiskriminadu hasoru ospit\u00e1l ida, no hamate peso\u00e1l m\u00e9diku na\u2019in haat no pasiente na\u2019in haat.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e responsabilidade ba krime sira ne\u2019e, bele hala\u2019o iha Timor-Leste tanba, tuir prins\u00edpiu jurisdisaun univers\u00e1l ne&#8217;ebe existe iha direitu internasion\u00e1l, autoridade husi estadu seluk, inklui Timor-Leste, bele foti asaun, independentemente v\u00edtima sira hela iha ne\u2019eb\u00e9, no kriminozu sira hela iha ne\u2019eb\u00e9, no independentemente pa\u00eds ida ne\u2019eb\u00e9 mak ema sira komete krime.<\/p>\n\n\n\n<p>No krime sira ne\u2019eb\u00e9 Junta Militar komete iha, Myanmar halo parte &#8220;kampa\u00f1a viol\u00e9nsia ida ne&#8217;eb\u00e9 planeadu, sistem\u00e1tiku, jeneralizadu, injustu no indiskriminadu hasoru ema siv\u00edl sira, liuliu ba ema kristaun sira, ne\u2019eb\u00e9&nbsp;&nbsp;konstitui maioria iha Estadu Chin.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e, haree ba pozisaun konsistente kona-ba direitus umanus husi lider pol\u00edtiku prinsip\u00e1l Timoroan sira no lian influente sira seluk iha pa\u00eds ida ne\u2019e, Tanba sira fiar katak justisa iha Timor-Leste ne\u2019e bele responde ba povu Myanmar nian iha tempu badak.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 ho keixa husi grupu&nbsp;<em>The chin Human Rights organization<\/em>&nbsp;(CHRO) ne\u2019ebe apoiu husi&nbsp;<em>Accointability Project<\/em>&nbsp;(MAP) ida ne\u2019e maka, iha loron Domingu 15 Febreiru 2026, Junta milit\u00e1r iha Myanmar nian espulsa reprezentante m\u00e1simu Timor-Leste nian iha Myanmar, tanba desizaun ne\u2019e mosu hafoin Tribunal Timor-Leste atu loke kazu leg\u00e1l hasoru junta milit\u00e1r Myanmar ne\u2019ebe alegasaun krime funu no krime kontra umanidade.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Junta milit\u00e1r iha Myanmar amesa embaixador Timor-Leste, atu sai husi Myanmar, Tanba ne\u2019e, Primeiru Ministru (PM) iha esperansa katak Tribunal sei arkiva tiha prosesu investigasaun kona-ba kazu junta militar ne\u2019ebe&nbsp;komete krime funu hasoru umanidade no kontra ninia Povu rasik rasik iha&nbsp;Myanmar. Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o, hateten, desizaun husi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22262,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-22261","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22261","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22261"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22261\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22263,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22261\/revisions\/22263"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22262"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22261"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22261"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22261"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}