{"id":22314,"date":"2026-02-27T23:25:57","date_gmt":"2026-02-27T14:25:57","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22314"},"modified":"2026-02-27T23:25:58","modified_gmt":"2026-02-27T14:25:58","slug":"pesoal-servisu-migrasaun-la-profesional-investiga-tuir-lei-haruka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/02\/27\/pesoal-servisu-migrasaun-la-profesional-investiga-tuir-lei-haruka\/","title":{"rendered":"Peso\u00e1l Servisu Migrasaun La Profesional Investiga Tuir Lei Haruka"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Hakerek nain\u00a0Moises Vicente<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nasaun Rep\u00fablica Democr\u00e1tica de Timor-Leste (RDTL) molok sai nasaun ida, ema barak terus, ema barak mate no fakar ran ba rai doben RDTL ida ne\u2019e no to\u2019o agora heroi balu ne\u2019eb\u00e9 mate ninia rate no ruin buka hela tan. Labele halimar ho soberania ka Estado ida ne\u2019e, ne\u2019eb\u00e9 lider sira luta hamutuk ho povu sira luta kleur hodi hari\u2019i Timor-Leste ninia ukun rasik-an. Tamba ne\u2019e nasaun RDTL depois ukun rasik-an, hari\u2019i ho nia lei rasik no lei mak sei regula sidadaun nasional no sidadaun Internasional sira ne\u2019eb\u00e9 kontra lei. Iha pa\u00eds Timor-Leste sidadaun ida la as liu iha lei nia leten komesa husi orgaun soberania Presidente Republika, Parlamentu Nasional, Governu no Tribunal hotu-hotu iha lei nia okos. Signifika katak sidadaun ida ne\u2019eb\u00e9 servisu iha instituisaun ruma, servisu la ho profesional tenke halo investigasaun klean no halo mos sansaun ruma maka\u2019as ka muda peso\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 servisu instituisaun refere ba fali fatin seluk. Timor-Leste la\u2019os&nbsp;<em>Estado de<\/em>&nbsp;<em>Homem<\/em>&nbsp;maib\u00e9 Timor-Leste&nbsp;<em>Estado da Lei.&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Problema ne\u2019eb\u00e9 akontese iha loron 27 fulan Janeiru tinan 2026 liub\u00e1, no foin dadaun fulan Fevereiru ema hotu hakfodak video ida viral los iha midia sosial feto ida husi nasaun Indonesia, haruka parte peso\u00e1l Servisu Migrasaun ho naran inisial&nbsp;<em>(O)<\/em>&nbsp;halo nia liu pasa hakat fronteira bainhira feto ne\u2019e nia passaporte mate hela. Akontesimentu ida ne\u2019e iha li\u00f1a fronteira terrestre Motain-Batugade, Timor-Leste ho Atambua-Republik Indonesia nian. Sidadaun estranjeiru se deit maka hakarak hakat tama no sai li\u00f1a fronteira nasaun Rep\u00fablica Democr\u00e1tica de Timor-Leste ida ne\u2019e ho nasaun vizinhu Republik Indonesia, sidadaun estranjeiru refere passaporte tenke halo moris. Husu ba sidadaun estranjeiru sira hotu-hotu tenke respeitu Timor-Leste nia lei sira ne\u2019eb\u00e9 vigor iha pa\u00eds ida ne\u2019e, hanesan Lei No.11\/2017 kona-b\u00e1 Lei Imigrasaun ho Azilu.&nbsp;<strong>(Fontes)<\/strong>:<a href=\"https:\/\/timor-leste.gov.tl\/?cat=31&amp;lang=tp\"><em>https:\/\/timor-leste.gov.tl\/?cat=31&amp;lang=tp<\/em><\/a><em>.&amp;<\/em><a href=\"https:\/\/timor-leste.gov.tl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/SERIE_I_NO_20.pdf\"><em>https:\/\/timor-leste.gov.tl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/SERIE_I_NO_20.pdf<\/em><\/a><em>.&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Tuir mai esplikasaun Lei No.11\/2017,<em>&nbsp;Lei de Migra\u00e7\u00e3o e Asilo,<\/em>&nbsp;iha Artigu 11<sup>0<\/sup>&nbsp;<em>Direito de entrada e sa\u00edda:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>(1). Tem direito \u00e0 entrada em territ\u00f3rio nacional qualquer pessoa que, mediante a apresenta\u00e7\u00e3o de documento de identidade emitido pelas autoridades da RDTL, prove ser nacional da RDTL ou que, sendo estrangeiro, re\u00fana todos os requisitos previstos no presente diploma para entrar no pa\u00eds.&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>(2). T\u00eam direito a sair do territ\u00f3rio nacional todas as pessoas sobre as quais n\u00e3o recaia qualquer ordem ou restri\u00e7\u00e3o emitida nos termos da lei.&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>(3). Para efeitos do n\u00famero anterior, os tribunais s\u00e3o exclusivamente competentes para a aplica\u00e7\u00e3o de medidas que pro\u00edbam a aus\u00eancia do territ\u00f3rio nacional nos termos da lei, devendo comunicar esse facto ao servi\u00e7o p\u00fablico respons\u00e1vel pela migra\u00e7\u00e3o.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ho akontesiemtnu iha leten, tuir hakerek na\u2019in nia hare no observasaun katak diak liu investiga mak peso\u00e1l Servisu Migrasaun ne\u2019eb\u00e9 servisu iha li\u00f1a fronteira terrestre Motain-Batugade. Pergunta mak ne\u2019e, tamba sa peso\u00e1l Servisu Migrasaun fasilita sidadaun estranjeiru feto ida ne\u2019e, nia passaporte mate mos, obriga hakat tama mai no hakat sai iha li\u00f1a fronteira terrestre Timor-Leste?. Peso\u00e1l Servisu Migrasaun ne\u2019eb\u00e9 servisu iha ne\u2019eb\u00e1 ne\u2019e, lolos ne\u2019e viola tiha ona Lei No.11\/2017 kona-b\u00e1 Lei Imigrasaun ho Azilu nia no Decreto-Lei oan balu sira seluk no ida ne\u2019e hafraku soberania Rep\u00fablica Democr\u00e1tica de Timor-Leste nia naran iha mundu. Husu ba Diretora Ezekutiva Servisu Migrasaun, Superintendente Chefe Pol\u00edcia, Natercia Martins atu halo lalais intervensaun no halo investigasaun peso\u00e1l Servisu Migrasun ne\u2019eb\u00e9 servisu iha li\u00f1a fronteira terrestre Motain-Batugade ne\u2019eb\u00e1 nian.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Rep\u00fablica Democr\u00e1tia de Timor-Leste nakloke ba nasaun hotu-hotu se deit maka hakarak visita tama mai iha Timor-Leste hanesan Turista, trabalhador ruma, halo negosiu ruma, servisu Conseladu iha embaixada sira. Liu husi Aeroportu Internasional Presidente Nicolau Lobato D\u00edli, li\u00f1a fronteira terrestre no portu entrada sira iha portu Tibar, mari\u00f1a no lalehan. Importante maka sidadaun estranjeiru refere tenke iha identidade kompletu no klaru katak ninia passaporte validu hetan kui\u00f1esimentu husi sira nia Embaixada ida-idak nian no reprezenta Conseladu sira seluk husi sidadaun estranjeiru nasaun ida-idak nian. Sequandu passaporte besik mate, tenke cek antes molok tama no sai iha pontu entrada sira iha li\u00f1a fronteira nasaun ida-idak nian. Kuandu parte seguransa Servisu Migrasaun hare katak sidadaun estranjeiru refere ninia passaporte mate ka la validu ona, diak liu labele halo liu ka pasa iha li\u00f1a fronteira terrestre ka iha Aeroportu kada nasaun ida-idak.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Iha sorin seluk, hanoin balu husi organizasaun Sosiedade Sivil Diretur Ezekutivu Fundasaun Mahein-FM (2026), Sr. Nelson Belo deklara katak<em>&nbsp;\u201cdurante hala\u2019o monitorizasaun nota mosu irregularidade barak la\u2019os akontese deit iha Serbisu Imigrasaun, maib\u00e9 mos akontese iha instituisaun Pol\u00edsia Nasional Timor-Leste (PNTL), inklui Servisu Nasional Intelejensia (SNI) nian. Ho kazu akontese irregularidade iha Servisu Migrasaun nian, husu ba Governu tempu ona atu halo reforma ba asuntu institusional no reforma ba iha rekursu umanu nian, tantu iha PNTL nomos Servisu Migrasaun nian\u201d.&nbsp;<\/em>Hanoin seluk mos, husi Diretur Ezekutivu HABADA-Hali Ba Dame (2026), Sr. Abel Amaral<em>&nbsp;<\/em>katak&nbsp;<em>\u201ckazu ne\u2019eb\u00e9 oras ne\u2019e sai pol\u00e9mika ho sidadaun feto ne\u2019eb\u00e9 ultra pasa ho passaporte mate ne\u2019e parese la\u2019os foin akontese. Servisu Migrasaun ne\u2019e servisu ida ne\u2019eb\u00e9 esensial tamba fronteira hanesan odamatan bo\u2019ot ba ita nia nasaun Timor-Leste no ba mundu ho akontesementu foin dadaun soke bo\u2019ot ida hasoru soberania Timor-Lesta nian\u201d.<strong>(Fontes):<\/strong><\/em><a href=\"https:\/\/timorpost.com\/parlamntu-nasional\/tp-61272\/rekomenda-urjente-altera-lei-imigrasaun\/\">https:\/\/timorpost.com\/parlamntu-nasional\/tp-61272\/rekomenda-urjente-altera-lei-imigrasaun\/<\/a>&amp;<a href=\"https:\/\/loluwari.tl\/2026\/02\/24\/habada-konsidera-sidadaun-indonezia-ultrapasa-bebeik-ona-ho-pasaporte-mate\/\">https:\/\/loluwari.tl\/2026\/02\/24\/habada-konsidera-sidadaun-indonezia-ultrapasa-bebeik-ona-ho-pasaporte-mate\/<\/a>.&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Iha parte seluk, husi Diretora Ezekutiva Servisu Migrasaun dehan katak&nbsp;<em>\u201cHa\u2019u apresia tebes komunidade nia konxi\u00e9nsia pro ativu no envolvimentu konstrutivu kona-b\u00e1 deskonfiansa ba aktus iregularidade ne\u2019eb\u00e9 pr\u00e1tika ona husi ita nia agentes Servisu Migrasaun iha fronteira ne\u2019eb\u00e9 dadauk ne\u2019e viral iha m\u00eddia sosial. Ita-bo\u2019ot nia vijilansia mak save atinjimentu ba ami nia objetivu prinsipal atu hadia performansia servisu ne\u2019eb\u00e9 profesional. Tamba ne\u2019e ha\u2019u agradese ba ita-bo\u2019ot nia dedikasaun kontinua hodi apoia hadiak atendementu servisu sira migrasaun nian ho respons\u00e1vel no transparente. Ha\u2019u sei toma atensaun ho seriu hodi halo investigasaun ba aktus ne\u2019eb\u00e9 komete ona husi oknum mensiona tuir lei nia haruka.\u201d Diretora Ezekutiva Servisu Migrasaun, Superintendente Chefe Policia, Natercia Martins.<\/em><strong><em>(Fontes):<\/em><\/strong><a href=\"https:\/\/liberdadetl.com\/reforma-total-serbisu-imigrasaun-ho-seriu-diak-liu-fo-kompetensia-ba-f-fdtl\/\"><em>https:\/\/liberdadetl.com\/reforma-total-serbisu-imigrasaun-ho-seriu-diak-liu-fo-kompetensia-ba-f-fdtl\/<\/em><\/a><em>&amp;<\/em><em>https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/02\/23\/servisu-migrasaun-sei-investiga-ofisial-migrasaun-neebe-fasilita-sidadaun-indonesia-ultrapasa-ho-passaporte-liu-prazu\/<\/em><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Lidun seluk, hakerek na\u2019in ladun konkorda ho membru Parlamentu Nasional (PN) nia hanoin katak hakarak rekomenda ba Governu liu husi Minist\u00e9riu Interior atu halo alterasaun urjente ba Lei Imigrasaun ho Azilu. Prezidente Komisaun A trata asuntu Konstituisaun no Justisa, Deputadu Natalino dos Santos levanta kazu fronteira terrestre Batugade, liu husi sesaun prenaria Parlamentu Nasional.&nbsp;<em>\u201cImportante iha plenaria ida ne\u2019e, ha\u2019u hakarak levanta akontesimentu iha fronteira Batugede, tan ne\u2019e, sujere ba Governu halo alterasaun ba Lei Imigrasaun ho Azilu. Tanba akontesimentu ne\u2019e prezudika imagem Estadu Timor-Leste,\u201d<\/em>&nbsp;intervein iha plenaria, Parlamentar.&nbsp;<strong>(Fontes:<\/strong>&nbsp;M\u00eddia Timor-Post, loron 24\/02\/2026).&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Hakerek na\u2019in, la konkorda tamba Lei Imigrasaun ho Azilu ne\u2019e diak ona ba ema estranjeiru sira ne\u2019eb\u00e9 hakarak visita iha Timor-Leste. Diak liu mak Minist\u00e9riu Interior no Ministeriu Defeza halo formasaun mak barak ba membru Servisu Migrasaun sira, Unidade Patrulamentu Fronteira (UPF), membru Unidade Polisia Maritima sira, membru F-FDTL sira, ALF\u00c2NDEGA sira ne\u2019eb\u00e9 servisu iha li\u00f1a fronteira sira no Aeroportu Internasional Presidente Nicolau Lobato Dili, portu mari\u00f1a no aero lalehan sira. Razaun pa\u00eds Timor-Leste involve membru organizasaun iha nasaun lubuk ida hanesan&nbsp;<em>Organiza\u00e7\u00e3o das Na\u00e7\u00f5ens Unidas (ONU),<\/em>&nbsp;<em>Comunidade dos Pa\u00edses de Lingua Portuguesa (CPLP),<\/em>&nbsp;G7+ no&nbsp;<em>Association of South East Asia Natioin<\/em>&nbsp;<em>(ASEAN).&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ikus liu, konkluzaun ba membru peso\u00e1l Servisu Migrasaun ne\u2019eb\u00e9 komete irregularidade balu hodi sidadaun estranjeiru feto ida pasa hakat fronteira ba nasaun seluk, bainhira sidadaun estranejiru ne\u2019e ninia passaporte mate tiha ona. Lei No.11\/2017, Lei Imigrasaun ho Azilu iha ne\u2019eb\u00e1 koalia klaru katak&nbsp;<em>direito entrada e sa\u00edda,&nbsp;<\/em>iha teritoriu nasional kualquer peso\u00e1l sidadaun estranjeiru ida-ida aprezenta dokumentu identidade ba autoridade seguransa RDTL nia hodi asesu mai pa\u00eds Timor-Leste. Ba futuru membru peso\u00e1l hotu-hotu ne\u2019eb\u00e9 koloka iha Servisu Migrasaun ne\u2019eb\u00e9 servisu iha pontu entrada sira tenke cek point didiak molok sidadaun estranjeiru refere haruka liu li\u00f1a fronteira ka hakat tama mai li\u00f1a fronteira terrestre ka iha Aeroportu Internasional sira. Se quandu halo beibeik, ida ne\u2019e estraga imagem at nasaun soberania Timor-Leste iha mundu.<\/p>\n\n\n\n<p>Sujestaun mos ba IX Governu Konstitusional ne\u2019eb\u00e9 lidera husi Primeiru Ministru (PM), Sr. Jos\u00e9 Alexandre Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o, liu husi Minist\u00e9riu Interior no Minist\u00e9riu Defeza halo treinamentu uluk ka halo formasaun uluk molok atu koloka membru peso\u00e1l Servisu Migrasaun, membru ALF\u00c3NDEGA, membru Servisu Nasional Intelejensia (SNI), Pol\u00edsia Nasional Timor-Leste (PNTL) iha Unidade Patrulamentu Fronteira (UPF), bele mos membru FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) hodi koloka iha pontu entrada sira. Tamba Timor-Leste nia li\u00f1a fronteira terrestre laos deit iha munisipiu Bobonaro-Motain, Batugade, maib\u00e9 iha mos iha munisipiu Covalima-Salele no Oecusse-Ambeno, ne\u2019eb\u00e9 vizinhu ho nasaun Republik Indonesia.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Artigu&nbsp;ida-ne\u2019e la reprezenta instituisaun ne\u2019eb\u00e9 hakerek-na\u2019in haknar-an ba, maib\u00e9 artigu ida-ne\u2019e opiniaun peso\u00e1l. Hakerek-na\u2019in:&nbsp;<em>Alumni<\/em>: Universidade da Paz (UNPAZ)-Direito Criminal no Instituto Superior Cristal (ISC)-Sociologia. Iha sujestaun ruma bele haruka iha email:&nbsp;<a href=\"mailto:vicentemoises0782@gmail.com\">vicentemoises0782@gmail.com<\/a>&nbsp;ou liga +670 75320690.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hakerek nain\u00a0Moises Vicente Nasaun Rep\u00fablica Democr\u00e1tica de Timor-Leste (RDTL) molok sai nasaun ida, ema barak terus, ema barak mate no fakar ran ba rai doben RDTL ida ne\u2019e no to\u2019o agora heroi balu ne\u2019eb\u00e9 mate ninia rate no ruin buka hela tan. Labele halimar ho soberania ka Estado ida ne\u2019e, ne\u2019eb\u00e9 lider sira luta hamutuk [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13375,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-22314","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22314","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22314"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22314\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22315,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22314\/revisions\/22315"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22314"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22314"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22314"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}