{"id":22452,"date":"2026-03-23T21:53:52","date_gmt":"2026-03-23T12:53:52","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22452"},"modified":"2026-03-23T21:53:55","modified_gmt":"2026-03-23T12:53:55","slug":"nomeasaun-ba-komisariu-jeral-pntl-foun-tenke-ema-iha-kualidade-no-livre-husi-krime","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/03\/23\/nomeasaun-ba-komisariu-jeral-pntl-foun-tenke-ema-iha-kualidade-no-livre-husi-krime\/","title":{"rendered":"Nomeasaun Ba Komis\u00e1riu Jer\u00e1l PNTL Foun Tenke Ema Iha Kualidade No Livre Husi Krime"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nomesaun ba Komis\u00e1riu Jer\u00e1l Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) Foun ne\u2019ebe atu troka Komadante Jer\u00e1l PNTL komis\u00e1riu Polisia Henrique da Costa no Segundu Komadante Jeral PNTL Komis\u00e1riu Polisia Pebro Bel, tenke ema ne\u2019ebe iha kualidade no livre husi rejitu kriminal ruma, atu nune\u2019e bele lidera instuisaun PNTL ne\u2019e ho di\u2019ak.<\/p>\n\n\n\n<p>Proved\u00f3r Direitu Umanu no Justisa (PDHJ) Virgilio da Silva Guterres, hatete, iha lei n\u00fameru 7\/2004 ne\u2019ebe ko\u2019alia kona-ba estatutu PDHJ nian, iha atigu 3 ko\u2019alia kona-ba ambitu servisu Proved\u00f3r ninia ne\u2019ebe temi iha entidade tolu, PNTL, Forsa Armada no mos guarda prizional.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ida ne\u2019e f\u00f3 responsabilidade ba Proved\u00f3r atu superviziona, atu taumatan, fiskaliza ba entidade sira ne\u2019e nia atuasaun, buka atu defende direitu sidadun ninia, liu-liu direitu sidadaun ninia atu ezerje sira nia direitu konstitusional sira katak direitu sira iha konstituisaun atu garante.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, kona-ba prespektiva husi Proved\u00f3r ninia ba prosesu hili no nomeia komis\u00e1riu Jer\u00e1l ne\u2019ebe sei sai komadante Jer\u00e1l ba PNTL ninia, agora ne\u2019e diskusaun la\u2019o hela no rona katak Ministru Interi\u00f3r mos iha ona kandidatu atu aprezenta ba governu hodi bele nomeia.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 prekupasaun balun mos mai husi Sosedade Sivil hato\u2019o mai Proved\u00f3r, tanba ne\u2019e aproveita oprtunidade atu fahe ba publiku, saida maka sai prekupasaun Proved\u00f3r ninia no mos prespektiva ne\u2019ebe PDHJ fahe, atu nune\u2019e governu bele konsidera mos iha prosesu nomeiasaun ba komis\u00e1riu Jer\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSitasaun PNTL ninia ne\u2019ebe maka ita hotu akompa\u00f1a, entaun nomeiasaun ida ne\u2019e hili ema ne\u2019ebe kaer ba entidade ida ne\u2019e tenke ema ida ne\u2019ebe iha domin kelan ba rai ida ne\u2019e liu-liu iha komprimisiu atu servi entidade estadu ida ne\u2019e ho didi\u2019ak tuir lei no konstituisaun Haruka,\u201d dehan Proved\u00f3r Direitu Umanu e Justisa (PDHJ) Virgilio da Silva Guterres, liu husi konferensia Imprensai iha Excelsior Resort, Pantai Kelapa Dili, Segunda 23\/03.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia subli\u00f1a, \u201catu garante servisu di\u2019ak hodi bele komandu ho di\u2019ak, entaun kandidatu ne\u2019ebe atu sai komis\u00e1riu Jer\u00e1l ka komadante Jer\u00e1l PNTL ninia tenke livre husi rejitu kriminal ruma, katak nia la envolve iha kazu ruma ne\u2019ebe maka pedente ka kazu sira ne\u2019ebe uluk akontese violasaun ka imfrasaun legal ruma iha rai ida ne\u2019e,\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia explika, maib\u00e9 Kandiatu ne\u2019e tenke iha integridade profional katak nia komprende servisu Polisia Nasional ninia, tanba pozisaun hanesan komis\u00e1riu Jer\u00e1l pozisaun atu garante sidadaun nia direitu katak nia tenke iha kasaidade atu komandu, orienta no kontrola membru polsisia sira atu hala\u2019o sira nia servisu tuir atigu 147 ne\u2019ebe hatete katak kualker prevensaun krime tenke respeita direitu umanus.<\/p>\n\n\n\n<p>Entaun komprimisiu ida ne\u2019e tenke hatudu husi ema ida ne\u2019ebe integridade profisional, kandiatu mos labele iha komplitu interse, importante tebes atu subli\u00f1a ida ne\u2019e, tanba prosesu nomeiasaun ba komis\u00e1riu Jer\u00e1l foun PNTL ninia mosu iha momentu ida krusial.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba hafoin tinan sanulu resin maka PNTL hah\u00fa fila-fali rekrutamentu foun ba ninia polsia. Iha prosesu rekrutamentu ne\u2019e mos hamosu debate publiku ne\u2019ebe governu liu husi nia rezolusaun halo supensaun ba prosesu ne\u2019e.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBa ida ne\u2019e situsaun kona-ba prosesu ne\u2019e ita hotu hatene governu estabele kona-ba komisaun monitorizasaun no fiskalizasaun atu hala\u2019o nia servisu, ita hein katak komisaun bele pronusia buat ruma. Tanba ne\u2019e ami hakarak komis\u00e1riu Jer\u00e1l ka komadante Jer\u00e1l PNTL foun ne\u2019ebe mai, nia mos tenke iha kapasidade atu garante prosesu sira ne\u2019ebe la\u2019o ona, liu-liu rekrutamentu polisia ninia, prosesu ne\u2019ebe la\u2019o ho rigor tuir rezulusaun&nbsp;&nbsp;n\u00fameru 10\/2026 governu ninia, ne\u2019ebe hakarak hah\u00fa prosesu ida ne\u2019ebe ho rigor no laiha komplitu interse,\u201d nia explika liu tan.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba instutisaun polisia ninia iha estadu demokratiku sai hanesan guarda prinsipal atu garante lei no orden, tanba ida ne\u2019e maka pozisaun komis\u00e1riu Jer\u00e1l ninia kompromisiu no integridade Komis\u00e1riu Jer\u00e1l PNTL nina ne\u2019e sai xave atu bele konkretiza komprimisiu ne\u2019ebe iha konstituisaun f\u00f3 no mos papel ne\u2019ebe PNTL empe\u00f1a hanesan entidade atu hametin lei no orden.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e mos Proved\u00f3r direitu umanus paresia governu liu husi Ministeriu Interi\u00f3r no mos Primeiru Ministru , Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o ninia esforsu atu buka ema ne\u2019ebe iha integridade atu bele lidera instutisaun PNTL. Maib\u00e9 Komadante Jer\u00e1l PNTL nian tenke mai iha autridade naton atu komanda.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba liafuan komanda ne\u2019e katak atu manda hamutuk ho ofisi\u00e1l sira seluk, iha komunikasaun ne\u2019ebe di\u2019ak hodi nune\u2019e ofisial sira labele mosu diskriminasaun iha entidade ne\u2019e nia laran i hamoris respeitu husi ninia subalternu sira atu nune\u2019e ninia orentasaun ka orden ne\u2019ebe sai nia membru sira bele kumpri ho loloos.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTanba Proved\u00f3r iha ninia relatoriu bazeia ba keixa sira ne\u2019ebe tama, sei hetan nafatin katak ita nia membru polsia sei envolve nafatin iha violasaun direitu umanus, hanesan kazu viqueque agregasaun fisiku hasoru ema moras mental, kazu ikus liu iha Tibar ne\u2019ebe invoilve polisia halo agregasaun moras mental ida ne\u2019e sai hanesan referensia ba ema foun mai atu lidera PNTL,\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa\u00a0 Nomesaun ba Komis\u00e1riu Jer\u00e1l Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) Foun ne\u2019ebe atu troka Komadante Jer\u00e1l PNTL komis\u00e1riu Polisia Henrique da Costa no Segundu Komadante Jeral PNTL Komis\u00e1riu Polisia Pebro Bel, tenke ema ne\u2019ebe iha kualidade no livre husi rejitu kriminal ruma, atu nune\u2019e bele lidera instuisaun PNTL ne\u2019e ho di\u2019ak. Proved\u00f3r Direitu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22445,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-22452","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22452","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22452"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22452\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22453,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22452\/revisions\/22453"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22445"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22452"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22452"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22452"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}