{"id":22454,"date":"2026-03-23T22:00:55","date_gmt":"2026-03-23T13:00:55","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22454"},"modified":"2026-03-23T22:00:57","modified_gmt":"2026-03-23T13:00:57","slug":"fokupers-konsidera-frakeza-iha-institusional-halo-prevensaun-protesaun-ba-vitima","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/03\/23\/fokupers-konsidera-frakeza-iha-institusional-halo-prevensaun-protesaun-ba-vitima\/","title":{"rendered":"FOKUPERS konsidera frakeza iha institusion\u00e1l halo prevensaun, protesaun ba vitima"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen: Umbelina dos Reis\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Fokupers hamutuk ho rede advokasia hato\u2019o preokupasaun no lamentasoes ba atendimentu foin lalais akontese kazu omisidio ne\u2019ebe akontese iha loron&nbsp;&nbsp;21 Marsu 2026, iha area Pantai Kelapa loja Seara nia oin.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Fokupers konsidera situasaun hirak ne\u2019e hatudu frakeza iha institusion\u00e1l liu-liu iha \u00e1reia prevensaun no protesaun ne\u2019ebe falta fortalesimentu ba protesaun vitima iha asaun imediata hodi asegura proteje halo referal bainhira feto iha risku grave.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Liuhosi konferensia imprensa portavoz Natalia de Jesus Cesaltino hateten, Femesida la\u2019os deit krime ida maibe ne\u2019e violasaun grave ba direitu umanu no falla iha sistema atu proteje feto sira. Fokupers hamutuk ho Rede advokasia kompostu husi sosiedade sivil mai ho komitmentu no luta kontra desigualdade ba&nbsp;&nbsp;viol\u00e9nsia hasoru feto no labarik feto iha Timor-Leste. Sira reko\u00f1ese&nbsp;&nbsp;alargamentu viol\u00e9nsia hasoru feto no labarik feto kontinua aumenta nia numeru ne\u2019ebe makas no lori preukupasaun bo\u2019ot ba sosiedade sivil no komunidade tomak. Tanba Viol\u00e9nsia dom\u00e9stika hanesan kazu tara an, abuzu seksual, violasaun seksual, liu-liu kazu omisidiu ne&#8217;ebe foin dadauk akontese lori preukupasaun bo\u2019ot ba ema hotu.<\/p>\n\n\n\n<p>Fokupers hamutuk ho Rede Advokasia hato&#8217;o preukupasaun no lamenta tebes ho atendimentu foin lalais ne&#8217;e husi kazu omisidio ne&#8217;ebe akontese iha data 21 Mar\u00e7o 2026 iha area Pantai Kelapa loja Seara nia oin.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ami konsidera situasaun hirak ne\u2019e hatudu frakeza iha resposta institusion\u00e1l, liu-liu iha \u00e1rea prevensaun, no protesaun ne\u2019ebe falta fortalesimentu protesaun ba vitima iha asaun imediata hodi asegura, proteje no halo referal bainhira feto iha risku ne&#8217;ebe grave.&#8221; Dehan portavoz Natalia de&nbsp;&nbsp;Jesus Cesaltino, ba Jornalista sira iha edif\u00edsiu,&nbsp;&nbsp;Fokupers, segunda-feira, 23\/03.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Iha tempu hanesan, Fokupers preukupa kona-ba situasaun feto ne\u2019ebe hasoru viol\u00e9nsia iha sira nia moris loron-loron, iha familia, komunidade no sosiedade ne\u2019ebe kontinua fo sala feto bainhira feto hasoru viol\u00e9nsia tamba deit nia hatais, isin nakonu ho tato no lao kalan ne&#8217;e laos razaun atu hetan violensia ho kualker forma no hakotu ema nia vida.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8221; Ami anota kazu omisidiu ka femisida iha prosesu judisi\u00e1rio lao kleur, laiha transparensia no akuntabilidade implika atu viol\u00e9nsia kontinua repete no akontesese iha moris familia, komunidade no sosiedade.&#8221; Nia dehan.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Estadu Timor-Leste garante no defende nia sidadun sira iha Intrumentu legais ne&#8217;ebe forte tebes no ratifika instrumentu Internasional sira hodi asegura justisa ba feto sira no garante seguransa ba sira nia moris, hare ba kondisaun ne&#8217;e ami husu ba orgaun kompotente sira hanesan, husu ba Minist\u00e9rio Interior ?<\/p>\n\n\n\n<p>(MI),&nbsp;&nbsp;atu reforsa Instituisaun ho investimentu kapasitasaun rekursus umanus no fasilidades adekuadu ba PNTL em jeral no Unidade VPU aktual ho naran SAPV (Servisu Apoiu Pessoal Vulner\u00e1vel) hodi fornese fatin seguru ba feto iha situasaun risku no emergensia. Nune\u2019e mos&nbsp;&nbsp;Minist\u00e9rio Interior asegura investimentu adekuadu iha diresaun Polisiamentu Komunit\u00e1riu no Gabinete Igualdade J\u00e9neru no Inkluzaun iha PNTL hodi bele ezerse nia papel ho m\u00e1ximu hodi haforsa sistema protesaun ba feto.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, husu ba Komandante PNTL liu-liu ba PNSIK (Polisia Nasional Servisu Investigasaun Kriminal) haklean prosesu investigasaun hodi halo analize klean ba risku, detensaun ba&nbsp;&nbsp;autor ne\u2019ebe iha tentativa ba omisidiu Nune\u2019e mos husu&nbsp;&nbsp;ba PNTL liu-liu ba&nbsp;&nbsp;servisu apoiu&nbsp;&nbsp;pessoal vulner\u00e1vel (SAPV),&nbsp;&nbsp;atu haforti li\u00f1a referal ne\u2019ebe eziste ona atu fo protesaun ba vitima viol\u00e9nsia bazeia ba j\u00e9neru bainhira iha keixa ba tentativa omisidiu inklui halo planu seguransa hamuutk ho vitima bainhira v\u00edtima la seguru no iha risku nia laran.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8221; Provedor Direitus Humanos no Justi\u00e7a (PDHJ) atu akompa\u00f1a, monitoriza no aktualiza informasaun ba p\u00fabliku liga ho kazu omisidiu sira ne&#8217;ebe akontese no kazu krime sira seluk, no asegura PNTL halao sira nia funsaun ho seriedade, inklui ba sekret\u00e1ria estadu ba igualdade (SEI), atu akompana, monitoria no dudu prosesu justisa ho lais ba kazu VBJ no kazu fenesida, asegura implementasaun komprimisu j\u00e9neru atu lori justisa ba vitima viol\u00e9nsia bazeia ba jeneru.&#8221; Nia dehan.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ami husu ba komunidade no sosidade hotu atu la tolera, la julga ho razaun saida deit ba violensia kontra feto, hamutuk ita apoia vitima no familia sira hodi luta ba justisa ba feto no ba ema hotu.&#8221; Nia konklui.&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen: Umbelina dos Reis\u00a0 Fokupers hamutuk ho rede advokasia hato\u2019o preokupasaun no lamentasoes ba atendimentu foin lalais akontese kazu omisidio ne\u2019ebe akontese iha loron&nbsp;&nbsp;21 Marsu 2026, iha area Pantai Kelapa loja Seara nia oin.&nbsp; Fokupers konsidera situasaun hirak ne\u2019e hatudu frakeza iha institusion\u00e1l liu-liu iha \u00e1reia prevensaun no protesaun ne\u2019ebe falta fortalesimentu ba protesaun vitima [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22455,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-22454","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22454","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22454"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22454\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22456,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22454\/revisions\/22456"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22455"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22454"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22454"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22454"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}