{"id":22475,"date":"2026-03-25T19:35:08","date_gmt":"2026-03-25T10:35:08","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22475"},"modified":"2026-03-25T19:35:11","modified_gmt":"2026-03-25T10:35:11","slug":"bankada-fretilin-espresa-solidaridade-ba-timoroan-lakon-familia-impaktu-husi-sistema-saude-kolapsu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/03\/25\/bankada-fretilin-espresa-solidaridade-ba-timoroan-lakon-familia-impaktu-husi-sistema-saude-kolapsu\/","title":{"rendered":"Bankada FRETILIN Espresa Solidaridade ba Timoroan Lakon Fam\u00edlia Impaktu Husi Sistema Sa\u00fade Kolapsu\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Silvino Freitas<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Reprezentate povu iha parlamentu nasional hato\u2019o solidaridade ba sidadaun Timoroan neebe lakon sira nia familia impaktu husi sistema saude neebe kolapsu no konsidera ministra saude Elia dos Reis Amaral&nbsp;&nbsp;falta sensibilidade umana no deskoneksaun hosi povu nia sentimentu no nesesidade bainhira deklara vida estatistika mortalidade labarik sira nian neebe seidauk atinji liu 40%.<\/p>\n\n\n\n<p>Deputada Nurima Ribeiro Alkatiri&nbsp;&nbsp;dehan, bankada FRETILIN espreza ninia solidariedade ne\u2019eb\u00e9 kle\u2019an ba fam\u00edlia hotu ne\u2019eb\u00e9, iha tempu no sirkunst\u00e1nsia ne\u2019eb\u00e9 oioin, lakon sira nia maluk ruma tamba falha sistema sa\u00fade, nunee mos sira solidariza deputada Virginia Ana Belo ne\u2019eb\u00e9 ninia esperi\u00e9nsia reflete realidade ne\u2019eb\u00e9 sidadaun Timoroan barak sente durante sira nia moris iha tinan rua ikus no Timor-Leste tomak, iha fam\u00edlia barak mak buka servisu sa\u00fade ho esperansa no konfiansa, hein atu hetan kuidadu, protesaun no resposta ne\u2019eb\u00e9 adekuada ba sira-nia nesesidade.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBainhira espetativa sira-ne\u2019e la hetan resposta, impaktu ne\u2019e la\u2019\u00f3s de\u2019it ba peso\u00e1l, maib\u00e9 m\u00f3s ba koletivu, no ida-ne\u2019e afeta povu nia konfiansa ba instituisaun p\u00fablika sira, nune\u2019e importante atu klarifika, ho forma objetiva no responsavel, saida mak ita komprende nu\u2019udar sistema sa\u00fade ida iha situasaun frajilidade ka kolapsu ne\u2019eb\u00e9 boot\u201d dehan Deputada Nurima Ribeiro Alkatiri liuhusi intervensaun iha sala plenaria parlamentu-nasional, (23\/03).&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Deputada Nurima dehan tan, sistema saude tama iha situasaun kr\u00edtika ka kolapsu bainhira hasoru difikuldade ne\u2019eb\u00e9 persistente atu kumpre ninia funsaun esensi\u00e1l garante asesu ne\u2019eb\u00e9 ekuitativu, iha tempu loloos no iha kualidade ba kuidadu sa\u00fade. Kolapsu ida-ne\u2019e manifesta an iha forma oin oin maka akontese beibeik kazu falta aimoruk esensi\u00e1l sira iha limitasaun kondisaun b\u00e1ziku servisu nian iha unidade sa\u00fade, liu-liu iha \u00e1rea sira ne\u2019eb\u00e9 dook, servisu emerj\u00e9nsia no profisional saude hasoru dezafius bo\u2019ot no barak atu responde ho forma efik\u00e1s ba povu nia nesesidade, no iha fali persesaun ne\u2019eb\u00e9 aumenta kona-ba dist\u00e1nsia entre informasaun ofisi\u00e1l no esperi\u00e9nsia ne\u2019eb\u00e9 sidadaun sira moris ba.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cami konsidera importante atu aborda, ho esp\u00edritu konstrutivu, deklarasaun p\u00fablika foin lalais ne\u2019e, hosi Ministra Saude kona-ba taxa mortalidade infant\u00edl iha Ospit\u00e1l Nasion\u00e1l Guido Valadares, Ministra Saude koalia konaba labarik mate iha ospital hanesan deit indikad\u00f3r estat\u00edstiku sira nu\u2019udar iha padraun nia laran&#8221;&nbsp;&nbsp;dehan Nurima.<\/p>\n\n\n\n<p>Deputada Nurima dehan, bainhira ministra koalia hodi reduz labarik sira nia vida ba estatistika deit, hodi hatete tan katak sei diak hela tamba seidauk to\u2019o 40%, hatudu falta sensibilidade umana no deskoneksaun hosi povu nia sentimentu no nesesidade, rona deklarasaun ida ne\u2019e sente laran susar tebes ba maluk sira ne\u2019ebe sei koko hela atu prosesa tristeza no sentimentu lakon ne\u2019ebe iha hela tanba lakon labarik ida, iha kualker sirkunst\u00e1nsia, nudar perda no trajedia bo\u2019ot, no tenke hetan tratamentu nu\u2019udar prioridade absoluta ba analize, aprendizajen no m\u00f3s atu hadi\u2019a sistema.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAmi-nia intervensaun ne\u2019e la\u2019\u00f3s ho objetivu atu halo Guerra politika, maibe atu kontribui ho s\u00e9riu, bazeia ba faktus no orienta ba solusaun, ami sujere realizasaun audit independente no esternu ida ba funsionamentu Ospit\u00e1l Nasion\u00e1l Guido Valadares, ospital referal no Sentru Saude sira, inklui analiza detallado ba indikad\u00f3r mortalidade nian, ho divulgasaun p\u00fablika ba rezultadu sira iha prazu definidu\u201d konklui Deputada Nurima.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Silvino Freitas Reprezentate povu iha parlamentu nasional hato\u2019o solidaridade ba sidadaun Timoroan neebe lakon sira nia familia impaktu husi sistema saude neebe kolapsu no konsidera ministra saude Elia dos Reis Amaral&nbsp;&nbsp;falta sensibilidade umana no deskoneksaun hosi povu nia sentimentu no nesesidade bainhira deklara vida estatistika mortalidade labarik sira nian neebe seidauk atinji liu 40%. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22476,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":["post-22475","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saude"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22475","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22475"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22475\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22477,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22475\/revisions\/22477"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22476"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22475"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22475"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22475"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}