{"id":22504,"date":"2026-03-27T21:16:36","date_gmt":"2026-03-27T12:16:36","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22504"},"modified":"2026-03-27T21:25:31","modified_gmt":"2026-03-27T12:25:31","slug":"komadante-j-eral-foun-misaun-garante-seguransa-interna-orden-publika-no-protesaun-ba-sidadaun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/03\/27\/komadante-j-eral-foun-misaun-garante-seguransa-interna-orden-publika-no-protesaun-ba-sidadaun\/","title":{"rendered":"Komandante Jer\u00e1l Foun\u201d Misaun\u00a0\u00a0Garante Seguransa Interna, Orden P\u00fablika no Protesaun Ba Sidadaun"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Iha Anivers\u00e1riu Pol\u00edsia Nasion\u00e1l Timor-Leste (PNTL) ba dala-XXVI no posse b\u00e1 Komandante Jer\u00e1l PNTL foun, Komis\u00e1riu Assistente Polisia Afonso dos Santos ho Segundu Komandante PNTL foun, Komiss\u00e1ria Assistente Nat\u00e9rcia Eufr\u00e1sia Soares Martins, Hato\u2019o sira nia misaun katak atu garante seguransa interna, orden publiku no protesaun ba sidadaun sira hotu.<\/p>\n\n\n\n<p>Komandante Jer\u00e1l Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) foun, Komiss\u00e1riu Assistente Polisia Afonso dos Santos, hatete, Importante atu reafirma, ho klaru, katak Pol\u00edsia Nasion\u00e1l Timor-Leste la\u2019\u00f3s, no labele sai, instrumentu pol\u00edtiku ida. PNTL nu\u2019ud\u00e1r instituisaun la partid\u00e1ria Estadu nian, iha servisu Konstituisaun no lei nian iha \u00e1rea Seguransa nian.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAmi nia misaun mak atu garante implementasaun pol\u00edtika sira Governu nian iha \u00e1mbitu seguransa nian, hodi garante seguransa interna, orden p\u00fablika, no protesaun ba sidadaun hotu-hotu, lah\u00f3 distinsaun. Ida ne&#8217;e maka prins\u00edpiu univers\u00e1l ne&#8217;eb\u00e9 orienta forsa pol\u00edsia modernu no profision\u00e1l sira hotu,\u201d dehan Komandante Jer\u00e1l PNTL foun, Komiss\u00e1riu Assistente Polisia Afonso dos Santos, bainhira hato\u2019o nia diskursu iha Palasiu Governu sexta 27\/03.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia konta iha ist\u00f3ria PNTL nian mak ist\u00f3ria ida ne\u2019eb\u00e9 naruk, kompleksu, marka ho sakrif\u00edsiu no dezafiu sira ne\u2019eb\u00e9 signifikativu. Hosi per\u00edodu administrasaun tranzit\u00f3ria Nasoens Unidas nian, iha Superintendente Paulo de F\u00e1tima Martins nia lideransa, to\u2019o momentu dif\u00edsil krize pol\u00edtika ne\u2019eb\u00e9 rai ne\u2019e hasoru, PNTL hatudu rezili\u00e9nsia no kapasidade b\u00e1 adaptasaun no reforma.<\/p>\n\n\n\n<p>Hafoin krize pol\u00edtika ida ne&#8217;e, intervensaun Nasoins Unidas nian dala ida t\u00e1n assume pap\u00e9l desizivu ida iha kontrollu no reorganizasaun forsa pol\u00edsia nian, iha kontestu ida ne&#8217;eb\u00e9 partikularmente ko\u00f1esidu nu&#8217;ud\u00e1r Akordu Suplement\u00e1r.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha faze dif\u00edsil ne\u2019e mak Komandante Longuinhos Monteiro kaer lideransa, ho misaun klaru atu konsolida instituisaun no garante koordenasaun efetivu entre forsa Estadu no UNPOL (Gabinete Seguransa P\u00fablika Nasoens Unidas).<\/p>\n\n\n\n<p>Iha de\u2019it tinan rua, ho determinasaun no vizaun estrat\u00e9jiku, Komandante Longuinhos konsege konsolida, reestrutura, no restaura misaun prim\u00e1ria PNTL nian kona-b\u00e1 kontrolu tot\u00e1l b\u00e1 operasaun pol\u00edsia nian iha Timor Leste.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e, iha tinan 2012, iha nia lideransa, PNTL asume tomak mandatu tot\u00e1l b\u00e1 misaun pol\u00edsia nian, hodi marka momentu ist\u00f3riku ida ne\u2019eb\u00e9 kontribui ho desizivu b\u00e1 pol\u00edtika Governu nian atu hakotu misaun Nasoins Unidas nian iha Timor Lorosa\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAmi, ofisi\u00e1l PNTL sira ne\u2019eb\u00e9 prezente iha ne\u2019e, reko\u00f1ese katak la\u2019\u00f3s prosesu ida ne\u2019eb\u00e9 f\u00e1sil, maib\u00e9 susesu, rezultadu hosi esforsu koletivu no kompromisu institusion\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 lidera hosi Komandante Longuinhos,\u201d nia hateten.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir mai, Komandante Jer\u00e1l sira seluk kontinua dalan ida ne\u2019e, maka Komandante J\u00falio Hornay, Komandante Faustino, no, foin lalais ne\u2019e, Komandante Henrique da Costa. Ida idak, iha sira nia tempu, asume responsabilidade fundament\u00e1l iha konstrusaun no konsolidasaun PNTL nian to\u2019o ohin loron.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia esplika, tanba ne\u2019e Komandante foun na\u2019in-rua halo ona kompromisu metin atu kontinua prosesu harii PNTL ida-ne\u2019eb\u00e9 sai s\u00f3lidu b\u00e1 beibeik, profision\u00e1l, la\u2019\u00f3s partid\u00e1riu no orientadu b\u00e1 rezultadu ne\u2019eb\u00e9 bele hat\u00e1n b\u00e1 dezafiu atu\u00e1l no futuru seguransa nasion\u00e1l nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanaba ne\u2019e iha primeiru tau prioridade estrat\u00e9jiku sira, Komandante na\u2019in rua destaka reforsu profisionalizmu no disiplina institusion\u00e1l liu hosi formasaun kont\u00ednua, promosaun \u00e9tika no integridade no luta firme hasoru kualk\u00e9r forma indisiplina nian iha PNTL nia laran.<\/p>\n\n\n\n<p>Segundu, modernizasaun instituisaun nian, ho investimentu iha teknolojia, hametin investigasaun krimin\u00e1l no dezenvolve kapasidade espes\u00edfika sira, partikularmente iha kombate ba krime transnasion\u00e1l, konstitui ameasa ida ne&#8217;eb\u00e9 bo\u2019ot liu ne&#8217;eb\u00e9 mosu ohin loron.<\/p>\n\n\n\n<p>Terseiru, hametin polisiamentu komunit\u00e1riu, promove relasaun konfiansa ho komunidade sira, ne\u2019e esensi\u00e1l b\u00e1 prevensaun krime no estabilidade sosi\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>Kuartu, intensifika koordenasaun inter-institusion\u00e1l, reforsa ligasaun ho F-FDTL (Forsa Defeza Timor-Leste), Minist\u00e9riu P\u00fabliku, PCIC (Pol\u00edsia Investigasaun Krimin\u00e1l) no servisu intelij\u00e9nsia estadu nian, atu nune\u2019e bele garante resposta ida ne\u2019eb\u00e9 integradu no efik\u00e1s b\u00e1 ameasa sira seguransa nasion\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>Atu nune\u2019e PNTL tenke garante koordenasaun ne\u2019eb\u00e9 efetivu no permanente ho servisu estadu nian hotu-hotu, hodi promove koordenasaun institusion\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 s\u00f3lidu ne\u2019eb\u00e9 f\u00f3 dalan ba resposta integradu ba dezafiu seguransa nasion\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e, sentidu responsabilidade, katak interese superi\u00f3r sira seguransa estadu nian tenke prevalese liu kualk\u00e9r interese institusion\u00e1l ka setori\u00e1l, orienta nafatin asaun sira ho prins\u00edpiu interese nasion\u00e1l nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha n\u00edvel rejion\u00e1l no internasion\u00e1l, Komandante na\u2019in-rua sei hametin nafatin kooperasaun ho parseiru sira, liuliu iha \u00e1mbitu ASEANAPOL, ASEAN, CPLP, TLPDP no organizasaun internasion\u00e1l sira seluk, promove troka informasaun no reforsu kapasidade institusion\u00e1l sira.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Iha Anivers\u00e1riu Pol\u00edsia Nasion\u00e1l Timor-Leste (PNTL) ba dala-XXVI no posse b\u00e1 Komandante Jer\u00e1l PNTL foun, Komis\u00e1riu Assistente Polisia Afonso dos Santos ho Segundu Komandante PNTL foun, Komiss\u00e1ria Assistente Nat\u00e9rcia Eufr\u00e1sia Soares Martins, Hato\u2019o sira nia misaun katak atu garante seguransa interna, orden publiku no protesaun ba sidadaun sira hotu. Komandante Jer\u00e1l [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22505,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-22504","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22504","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22504"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22504\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22511,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22504\/revisions\/22511"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22505"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22504"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22504"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22504"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}