{"id":22580,"date":"2026-04-09T22:28:44","date_gmt":"2026-04-09T13:28:44","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22580"},"modified":"2026-04-09T22:28:46","modified_gmt":"2026-04-09T13:28:46","slug":"habada-konsidera-nomeasaun-afonso-ho-natercia-materialmente-sala-no-legalmente-la-sustentavel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/04\/09\/habada-konsidera-nomeasaun-afonso-ho-natercia-materialmente-sala-no-legalmente-la-sustentavel\/","title":{"rendered":"HABADA Konsidera Nomeasaun Afonso ho Natercia, Materialmente Sala no Legalmente la Sustent\u00e1vel"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Silvino Freitas<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Asosiasaun Hali ba Dame (HABADA) konsidera desizaun governu nian liuhusi ministeriu interior ba nomeasaun Komadante Jeral no Segundu Komadante Jeral Polisia Nasional Timor Leste (PNTL), materialmente sala, legalmente la sustent\u00e1vel, no hakiduk ida iha profisionalizasaun PNTL nian, hodi kria presedente perigozu ba subversaun ierarkia no legalidade demokr\u00e1tika.<\/p>\n\n\n\n<p>Diretor Ezekutivu HABADA Abel Amaral dehan, prosesu nomeasaun ba Komandante-Jeral no 2.\u00aa Komandante-Jeral Pol\u00edcia Nasional de Timor-Leste (PNTL), ne&#8217;ebe akontese iha final fulan-Marsu tinan 2026, nunee iha loron 25, fulan-Marsu tinan 2026, Ministru Interior aprezenta ba Konsellu Ministru proposta ida kona-ba nomeasaun kargu aas liu iha instituisaun PNTL nian, liuhosi Rezolusaun Governu N.\u00ba 13\/2026, Komis\u00e1riu-Asistente Afonso dos Santos hetan nomeasaun nu&#8217;udar Komandante-Jeral no Komis\u00e1ria-Asistente Nat\u00e9rcia Eufr\u00e1sia Soares Martins hetan nomeasaun nu&#8217;udar 2. Komandante-Jeral, nomeasaun ba kargu rua nee la-ho promosaun ka mantein iha postu Komis\u00e1riu-Asistente no simu ona pose iha loron 27 fulan-Marsu tinan 2026, HABADA konsidera Governu nia desizaun ida-ne&#8217;e materialmente sala ka errada, legalmente la sustent\u00e1vel, no hakiduk ida iha profisionalizasaun PNTL nian, hodi kria presedente perigozu ba subversaun ierarkia no legalidade demokr\u00e1tika.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cViolasaun direta ba Decreto-Lei n.\u00ba 35\/2024, nomeasaun ba ofisiais dirijente sira ho postu Komis\u00e1riu Asistente ba kargu Komandante-Jeral no 2. Komandante-Jeral konstitui violasaun direta no klaru ba Estatutu Pol\u00edsia nian (Dekretu-Lei N.\u00b0 35\/2024) liuliu iha&nbsp;&nbsp;Artigu 44, 45, no 46 hosi dekretu ne&#8217;ebe temi ona estabelese katak ezers\u00edsiu hosi funsaun sira komandu no diresaun nian presupoin ierarkia funsional ida ne&#8217;ebe kompativel ho ierarkia postu sira, no bandu espresamente ofisiais pol\u00edsia sira labele hetan nomeasaun ba pozisaun ne&#8217;ebe koresponde ba postu ida ne&#8217;ebe inferior ka ki&#8217;ik liu, nom\u00f3s sira labele sai subordinadu ba sira seluk ho postu no antiguidade ki&#8217;ik liu\u201d dehan Diretor Ezekutivu HABADA Abel Amaral, liuhusi konferensia imprensa iha edifisiu HABADA Golgota Komoro, (09\/04).<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan tan, Grave liu tan maka violasaun ba Artigu 127, n.\u00ba 2, al\u00ednea a) no b), ne&#8217;ebe espl\u00edsitu: Komandante-Jeral PNTL tenki ho postu Komis\u00e1riu-Jeral, no 2.\u00b0 Komandante-Jeral tenki ho postu Komis\u00e1riu, nune\u2019e nomeia Komis\u00e1riu-Asistente na&#8217;in-rua, ba kargu Komandante-Jeral no 2.&#8221; Komandante-Jeral Governu abertamente ignora lei, tanba daudaun ne\u2019e iha ofisiais dirijente sira ne&#8217;ebe sei ativu iha PNTL ho postu Komis\u00e1riu-Jeral na&#8217;in-ida no postu Komis\u00e1riu na&#8217;in-haat &#8211; hotu-hotu ho antiguidade superior &#8211; ne&#8217;ebe agora subordinadu ba Komnadante-Jeral no 2.\u00aa Komandante-Jeral ne&#8217;ebe ho postu ki&#8217;ik liu (Komis\u00e1riu- Asistente),imposibilidade ba promosaun imediata iha tentativa atu evita ilegalidade, Governu konsidera posibilidade atu promove nomeadu sira, maibe kona-ba pontu ida-ne&#8217;e Dekretu-Lei N.\u00ba 35\/2024 la oferese espasu ba manobra, tanba nomeadu sira la prienxe rekizitu legal m\u00ednimu ba promosaun.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTuir artigu 130 Dekretu-Lei N.\u00b0 35\/2024 hatete promosaun ba postu Komis\u00e1riu-Jeral m\u00ednimu tinan rua antiguidade iha postu Komis\u00e1riu no aritgu 31 promosaun ba postu Komis\u00e1riu m\u00ednimu tinan tolu antiguidade iha postu Komis\u00e1riu-Asistente, iha ne&#8217;ebe nomeadu sira hetan promosaun ba postu Komis\u00e1riu-Asistente iha loron 21 fulan-Marsu tinan 2026 (Despacho N.\u00ba 15\/G-MI\/III\/2026), tanba ne&#8217;e la kumpre rekizitu antiguidade ruma\u201d dehan Abel.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan tan, nomeadu Komandante-Jeral Komis\u00e1riu-Asistente Afonso dos Santos, ho idade 63 no pasa ona ba situasaun apozentasaun tuir artigu 65, n.\u00ba 3, al\u00ednea a), Dekretu-Lei N.\u00ba 35\/2024 (limite idade 62 ba ofisiais dirijenti sira), tuir n.\u00ba 2 hosi artigu ne&#8217;ebe hanesan, ofisiais reformadu ida labele hala&#8217;o knaar sira iha \u00e1mbitu responsabilidade PNTL nian, exetu iha estadu serku ka emerj\u00e9nsia, no maski nune&#8217;e labele kaer funsaun komandu, diresaun ka lideransa (artigu 66), nunee nomeasaun governu ba Komis\u00e1riu-Asistente na&#8217;in rua (postu inferior) hanesan Komandante-Jeral no 2.a Komandante-Jeral komanda m\u00f3s ofisiais dirijente sira ho postu aas liu (postu superior) Komis\u00e1riu-Jeral na&#8217;in-ida no Komis\u00e1riu na&#8217;in-haat, iha kualker estrutura ier\u00e1rkika, tantu militar ka pol\u00edsia, prins\u00edpiu fundamental ida katak ofisiais ida ho postu ki&#8217;ik liu labele komanda ofisiais seluk ho postu aas liu, situasaun ida-ne&#8217;e, aleinde ilegal, disfunsional, la sustent\u00e1vel, no hamosu konflitu internu ne&#8217;ebe hafraku kadeia komandu no dixiplina iha instituisaun pol\u00edsia nia laran.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHABADA identifika problema bo&#8217;ot tolu ho desizaun ida-ne&#8217;e, Ilegalidade Material Nomeasaun ne&#8217;e viola norma esensial sira Estatutu Pol\u00edsia nian (Dekretu-Lei N.\u00ba 35\/2024), hamosu situasaun inkonstitusionalidade tanba violasaun ba prinsipiu legalidade (Artigu 2 Konstituisaun RDTL) ne&#8217;ebe vinkula \u00f3rgaun Estadu hotu- hotu, Subversaun ba lerarkia Koloka ofisiais ho postu ki&#8217;ik liu iha komandu superior sira (Komandante-Jeral no 2.\u00b0 Komandante-Jeral), Governu la respeita PNTL nia estrutura ierarkia, hanesan pilar fundamental ba nia identidade nu&#8217;udar forsa seguransa. Aktu ida ne&#8217;e hafraku disiplina, koezaun interna, no autoridade lej\u00edtimu hosi komandante sira ne&#8217;ebe nomeadu, La respeitu ba Profisionalizasaun PNTL liu ona dalan naruk reforma no profisionalizasaun nian, liu-liu hafoin krize 2006. Prosesu ida-ne&#8217;e ezije konstrusaun kareira ida bazeia ba antiguidade, kompetensia, no respeitu ba lei. Desizaun sira hanesan daudaun ne&#8217;e Governu foti reprezenta pasu ida hakiduk ba kotuk, hodi submete instituisaun ba krit\u00e9riu pol\u00edtiku sira ne&#8217;ebe ameasa PNTL nia autonomia teknika no ninia kredibilidade iha p\u00fabliku nia matan\u201d konklui Diretor Abel.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Silvino Freitas Asosiasaun Hali ba Dame (HABADA) konsidera desizaun governu nian liuhusi ministeriu interior ba nomeasaun Komadante Jeral no Segundu Komadante Jeral Polisia Nasional Timor Leste (PNTL), materialmente sala, legalmente la sustent\u00e1vel, no hakiduk ida iha profisionalizasaun PNTL nian, hodi kria presedente perigozu ba subversaun ierarkia no legalidade demokr\u00e1tika. Diretor Ezekutivu HABADA Abel Amaral [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22581,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-22580","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22580","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22580"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22580\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22582,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22580\/revisions\/22582"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22581"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22580"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22580"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22580"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}