{"id":22649,"date":"2026-04-18T13:43:09","date_gmt":"2026-04-18T04:43:09","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22649"},"modified":"2026-04-18T13:43:11","modified_gmt":"2026-04-18T04:43:11","slug":"osan-falsu-4-milloens-balun-uza-ona-iha-dili-laran-pntl-alerta-no-hein-desizaun-tribunal","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/04\/18\/osan-falsu-4-milloens-balun-uza-ona-iha-dili-laran-pntl-alerta-no-hein-desizaun-tribunal\/","title":{"rendered":"Osan Falsu $4 Milloens Balun Uza Ona Iha Dili Laran, PNTL Alerta No Hein Desizaun Tribun\u00e1l"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Pol\u00edsia Nasion\u00e1l Timor-Leste (PNTL) konfirma katak osan falsu ho valor to\u2019o $4 miloens uza ona balun ba halo transasaun iha Dili laran molok autoridade sira halo apreensaun, tanba ne\u2019e, Autoridade sira agora sei kontinua investigasaun no hein desizaun husi Tribun\u00e1l atu determina natureza krime ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>Segunda Komadante Jer\u00e1l Pol\u00edcia Nasion\u00e1l de Timor-Leste (PNTL), Komisaria Asistente Polisia Natercia Eufrazia Soares Martins, hateten kona-ba osan falsu $4 miloens ne\u2019ebe maka PNTL halo buska iha Bidau Masau ne\u2019e, Komadante Investigasaun Krimin\u00e1l esplika kelan ona ba p\u00fabliku hatene hotu ona, ninia prosesu legal ne&#8217;e mos la&#8217;o ona.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 nia dehan, dala ruma atu responde ba jornalista sira nia pergunta ne&#8217;e, ninia rohan husi prosesu ne&#8217;e bele nulu tiha, tanba segredu justisa ko&#8217;alia sai tiha ona ba m\u00e9dia. Tanba ne\u2019e nia la\u2019os hanesan juis, maib\u00e9 hakarak ko&#8217;alia entermus seguransa, seguransa ne&#8217;e la&#8217;\u00f3s mak ida baku malu de&#8217;it, seguransa ne&#8217;e mai husi aseptu barak loos iha laran.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e, haree husi n\u00fameru aas iha Timor-Leste komunidade sira barak maka la hatene lee no hakerek, no laiha kapasidade atu halo diferensia entre osan falsu no osan ne\u2019ebe orijin\u00e1l. Tanba sira bele uza ida ne\u2019e hodi bosok populasaun sira hotu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cIta nia komunidade sira ne\u2019ebe la hatene lee no hakerek, no laiha kapasidade atu halo diferensia entre osan falsu no osan orijin\u00e1l. Iha ne&#8217;eba ne&#8217;e iha buat rua ona, ida ha&#8217;u bele dehan, sira bele \u00fatiliza defisiensia ne\u2019ebe ita iha, hodi bosok ita nia komunidade,\u201d Segunda Komadante Jer\u00e1l Pol\u00edcia Nasion\u00e1l de Timor-Leste (PNTLKomisaria Asistente Polisia Natercia Eufrazia Soares Martins, ba jornalsita sira iha Pal\u00e1siu Prezidensi\u00e1l Bairo-Pite, Sexta 17\/04.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia kontinua dehan, \u201cTanba ninia evidensia ka faktu ne\u2019ebe prova mak ita boot sira haree koment\u00e1riu justifikasaun husi ita Komadante Investigasaun Krimin\u00e1l dehan osan ne&#8217;e iha loron hirak antes sira uza sosa ona sasan signifika osan ne&#8217;e sira dehan kopia ka osan halimar ne&#8217;e sira konsege sosa ona sasan no hetan ona osan orijin\u00e1l ba sira nia bolsu ne&#8217;e akontese iha Dili\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia nia argumenta, oins\u00e1 osan ne&#8217;e distribui ka bosok ema iha foho sira \u00e1rea rural no remotas sira uza ba sosa rai, no hafolin ba feto, tanba feto sira barak mak sei vulneravel tebes, maib\u00e9 sei la ko\u2019alia klean tanba segredu justisa.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cOinsa osan ne\u2019e distribui ka bosok ema iha foho sira, area rural no remotas. Pur ezemplu sira uza ba sosa rai, sira uza ba hafolin feto. Tanba ita haree ita nia maluk feto barak m\u00f3s vulneravel la halimar ho buat sira ne&#8217;e hotu, ha&#8217;u la ko&#8217;alia klaru liu iha ne&#8217;e, ho buat sira ne&#8217;e segredu justisa,\u201d nia afirma.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia subli\u00f1a, tanba ne\u2019e, di&#8217;ak liu mak ne&#8217;e prosesu ne&#8217;e la&#8217;o, buat ida osan tebes ka la tebes ka osan halimar ne&#8217;e buat ketak ida, to&#8217;o iha Tribun\u00e1l ba mak deside dehan osan ne&#8217;e ba halimar de&#8217;it ka osan ne&#8217;e mai halo duni atividade ruma ka, ida ne\u2019e Tribun\u00e1l nia kompetensia.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNe\u2019ebe ha&#8217;u la esplika klean, ha&#8217;u s\u00f3 f\u00f3 atensaun de&#8217;it katak Timoroan hotu tenke matan moris neon na&#8217;in, Timor ita nia rain, Timor presiza seguru, buat balun ne\u2019ebe lori inseguransa ba ita ne&#8217;e buat sira ne&#8217;e mai ne&#8217;e gosta halo ita nia matan ne&#8217;e kaan. Mais ita la domina, ita ninia aan, ita la domina ita ninia esp\u00edritu atu hadomi rai ida ne&#8217;e ho povu nia seguransa dala barak ita monu,\u201d Nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia esplika, iha koment\u00e1riu barak iha media dehan taka tiha, maib\u00e9 hanesan PNTL ne\u2019e seguransa ba nasaun no oinsa maka atu asegura ema ne\u2019ebe vulneravel atu labele monu b alia bosok sira.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNe\u2019ebe koment\u00e1riu ida m\u00e9dia ha&#8217;u lee no akompa\u00f1a dehan ne&#8217;e taka tiha, ita boot sira nia koment\u00e1riu ami rona, hanesan ema matenek ita haree husi matenek ninian, mais ami nia servisu ne&#8217;e oins\u00e1 atu salva asegura ita nia ema ne\u2019ebe mais vulneravel,\u201d nia hatete.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, hanesan Timoroan hotu-hotu nia responsabilidade, se joven sira ko&#8217;alia hanesan ne&#8217;e husu to&#8217;ok, uluk joven sira hola parte iha rezist\u00e9nsia kontribui ba ukun rasik aan ne&#8217;e ka la&#8217;e, nia hatene situasaun sira ne&#8217;e uza fali ida ne&#8217;e atu julga situasaun ne\u2019ebe mosu iha tempu ida agora.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAmi rua nia esforsu maib\u00e9 Timor-oan hotu ninia apoiu. Ami na&#8217;in rua, ami nia ekipa tomak ninia esforsu, maib\u00e9 esforsu ne&#8217;e atu atinje ninia susesu ne&#8217;e presiza Timoroan tomak nia hola parte iha laran, sai matan, tilun, ibun ba autoridade ne\u2019ebe iha kompetente. Hanesan autoridade pol\u00edsia ne\u2019ebe ezist\u00e9 iha ita nia rain,\u201d nia hatete.<\/p>\n\n\n\n<p>Entertantu iha loron kuarta 15 Abril 2026, ekipa Diresaun Servisu Investigasaun Kriminal husi Polisia Nasional Timor- Leste (PNTL). Ezekuta mandadu buska husi Ministeriu Publiku (MP) ba armaien Y&amp;W iha Aldeia Sagrada Familia, suku Bidau.Postu Administrativu Cristu Rei, Munisipiu&nbsp;&nbsp;Dili. no deskobre ka hetan osan falsu ho montante millaun haat-resin dollar amerikanu.<\/p>\n\n\n\n<p>Mandadu Ministeriu P\u00fabliku nian ho Numeru \u00faniku Krime (NUC) 0138\/26-PNSIC f\u00f3 forsa legal atuasaun DSIK nian hodi deskobre duni osan falsu (osan tahan) dollar amerikanu millaun haat-resin hatama iha books ne&#8217;ebe tau iha kaixa laran ho barankas lima.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha buska ne\u2019e polisia&nbsp;&nbsp;detein kedas sespeitu sira, no suspeitu sira ne\u2019e nu\u2019udar sidadaun estranjeiru nain haat, kompostu husi&nbsp;&nbsp;ema nain tolu ho nasionalidade Xina no nain ida seluk ho nasionalidade Indonesia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Pol\u00edsia Nasion\u00e1l Timor-Leste (PNTL) konfirma katak osan falsu ho valor to\u2019o $4 miloens uza ona balun ba halo transasaun iha Dili laran molok autoridade sira halo apreensaun, tanba ne\u2019e, Autoridade sira agora sei kontinua investigasaun no hein desizaun husi Tribun\u00e1l atu determina natureza krime ne\u2019e. Segunda Komadante Jer\u00e1l Pol\u00edcia Nasion\u00e1l de [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22650,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-22649","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-justisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22649","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22649"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22649\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22651,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22649\/revisions\/22651"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22650"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22649"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22649"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22649"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}